Door: Martine Clausen
Toen ik even zat te googelen wat er zoal etymologisch over het woord geheugen te vinden was, stuitte ik op de betekenis van ‘verhogen’, hetgeen troosten zou betekenen. Interessant. Zou dit in kunnen houden dat het geheugen ons een vorm van troost kan bieden? Intrigerend, want hoe zit het dan met traumatische gebeurtenissen?
Het is mij vaak opgevallen hoe mensen zaken lijken te filteren waardoor zij dingen anders onthouden dan dat zij ze feitelijk hebben meegemaakt. Zo had ik eens een cliënte die een zeer moeilijke relatie met haar vader had. Nadat zijn vrouw was overleden, was zij degene die de zorg voor hem op zich nam, zogenaamd omdat haar jongere zus te ver weg woonde. De vader had zijn oudste dochter nooit erg vriendelijk behandeld. Tijdens alle jaren dat cliënte hem had verzorgd, toonde hij nooit enige erkentelijkheid, sterker nog, hij bleef maar opgeven over zijn jongste die zo ver weg woonde, maar die hooguit eens in de twee maanden een middagje op bezoek kwam.
Op 84-jarige leeftijd overleed de vader plotseling. Wonderlijk genoeg verdwenen als sneeuw voor de zon alle verwijten en irritaties van deze cliënte over haar vader. Nu, een aantal jaren later, spreekt zij alleen nog met waardering over hem. Onlangs vroeg ik haar eens hoe zij terugkijkt op haar ouders. Er volgde een lofzang. Weemoed en nostalgie spraken uit haar woorden. Toen ik zeer voorzichtig polste of zij zich de mindere ervaringen met haar vader nog herinnerde, wimpelde zij mijn vraag weg met de opmerking: “We hebben allemaal wel eens een nare dag met een slecht humeur.”
Deze cliënte is niet de enige met een soortgelijk filterend geheugen. Ik vermoed dat er een ingenieus systeem is waarmee wij mensen zijn uitgedost. Dat zie ik zo. Het brein is als een computer met vele functies waar wij gebruik van maken en in potentie gebruik van kunnen maken. Eén daarvan is het geheugenarchief met verschillende mappen. Langetermijngeheugen, kortetermijngeheugen. Geheugen voor linkerhersenhelft-data en voor rechterhersenhelft-data. Fysiek geheugen en emotioneel geheugen, enzovoort. Alle gebeurtenissen worden opgeslagen, traumatische ook. Deze worden vaak weggestopt op het niveau van het celgeheugen, ergens in een laatje in de ‘traumamap’. Ik stel mij zo voor dat bovengenoemde cliënte alle ervaringen met haar vader die negatief waren, afgestoft en wel in een laatje heeft gestopt en dat zij niet van plan is om dat laatje ooit nog open te trekken. Zij heeft een nieuwe archiefkast in een zonnig plekje van haar geheugen geplaatst waar zij alleen nog maar dingen uit haalt over haar ouders waar zij met plezier aan terugdenkt. En daarom denk ik dat er veel waarheid zit in de betekenis ‘troost’, die in het woord geheugen verborgen is. Naarmate ons leven zich ontvouwt, kunnen wij met de geheugenfunctie een heleboel troost voor onze verdrietige ervaringen vinden.
Zojuist heb ik een boek gelezen over mensen met dementie. In dit boek over een hospice wordt duidelijk dat dementerenden alles wat zij ooit hebben aangeleerd tijdens de ziekte, ‘ont-leren’. Langzamerhand lijkt hun geheugen gewist te worden. Het aparte is dat in bijna alle gevallen deze patiënten tevreden en gelukkig reageren, wanneer er huisdieren bij hen zijn. Op elke verdieping van de hospice wonen twee katten en nog andere dieren zoals konijnen en cavia’s. De patiënten vinden het heerlijk om de dieren op hun schoot te hebben en te aaien. Daarnaast vinden ze het vaak fijn om naar muziek te luisteren. Hieruit kunnen wij weer opmaken dat er in onze boordcomputer (brein) in het vak geheugen nog veel meer laatjes en onderverdelingen te vinden zijn. Minstens een la voor alle zintuigen. Interessant boek overigens, want het gaat over een arts die in dat hospice werkt en die van de verzorging hoort dat een van de katten, een paar uur voordat een patiënt gaat overlijden, op het bed van die patiënt springt, daar tegen bijvoorbeeld een been van de stervende aan gaat liggen, en pas weer vertrekt na het overlijden. Het is geschreven door David Dosa en heet Oscar.
Concluderend stel ik, dat het geheugen mede een positieve functie voor ons welbevinden is. Maar hoe zit het dan met mensen van wie het leven door een trauma dat zij maar niet kunnen verwerken of een fobie waaraan zij lijden, verpest wordt? Bij deze mensen staat de la met de traumatische gebeurtenis continu open. Hoe de la te sluiten is de vraag. Helaas heb ik geen ruimte meer om daar in deze column over uit te weiden.
Martine Clausen, nog niet uitgepraat.
Hoe ons geheugen herinneringen vormt
Ons geheugen is geen letterlijke opname van het verleden, maar een selectief proces. Door te begrijpen hoe het geheugen werkt, kunnen we beter omgaan met herinneringen die soms pijnlijk of juist troostend zijn. Lees ook andere columns op curova.nl of meer achtergrond via Wikipedia.
