Natuurlijke (nacht)rust en kalmte

In Nederland heeft 20-30% van de volwassenen last van slaapproblemen en zijn er ruim een miljoen mensen met een angststoornis. Bij angst- en slaapklachten worden vaak benzodiazepinen voorgeschreven. Gemiddeld gebruikt ongeveer een op de tien Nederlanders een of meer benzodiazepinen. Vanwege de verslavende eigenschappen is langdurig gebruik van deze medicijnen echter ongewenst. In talloze wetenschappelijke onderzoeken is vastgesteld dat sommige micronutriënten en botanicals op dezelfde wijze als benzodiazepinen rust en kalmte kunnen brengen en de nachtrust kunnen verbeteren, en soms zelfs even effectief.

Het γ-aminozuur gamma-aminoboterzuur (GABA) is de belangrijkste remmende neurotransmitter in de hersenen – de tegenhanger van stimulerende neurotransmitters zoals glutamaat – die moet voorkomen dat een overmaat aan prikkels leidt tot rusteloosheid, geprikkeldheid, slapeloosheid enzovoort. GABA reguleert de prikkeling van de hersenen via GABAA-receptoren. Benzodiazepinen werken op dezelfde GABA-receptoren voor een ontspannend effect.

In een kleinschalige studie is het effect van GABA op angst en stress onderzocht. Een groep van acht vrijwilligers met hoogtevrees kreeg 200 mg GABA of een placebo alvorens een hangbrug voor wandelaars over te steken die een ruim 45 meter breed ravijn overspande. Voor, tijdens en na de oversteek werden de immunoglobuline A-waarden in speeksel (sIgA) gemeten. Bij angst en stress dalen de sIgA-waarden, terwijl ze juist toenemen bij ontspanning. In de placebogroep nam sIgA met 35% af, maar in de GABA-groep waren de sIgA-waarden halverwege de oversteek gelijk en na de oversteek zelfs iets gestegen.

Het extract uit de wortels van valeriaan (Valeriana officinalis) bevat een grote verscheidenheid aan actieve bestanddelen, zoals etherische oliën, alkaloïden en aminozuren, waaronder GABA. In diverse studies is een gunstig effect van valeriaan op de nachtrust vastgesteld. Zo kreeg een groep van 202 patiënten die gemiddeld 3,5 maanden aan slapeloosheid leden, zes weken lang dagelijks 10 mg oxazepam of 600 mg van een valeriaanextract. Aan de hand van een vragenlijst werd na zes weken de slaapkwaliteit in kaart gebracht. Oxazepam en valeriaan deden niet voor elkaar onder wat betreft slaapduur, verbetering van slaapkwaliteit, uitgerust ontwaken, psychische stabiliteit of juist uitputting in de avond, psychosomatische symptomen in de slaapfase en het herinneren van dromen.

Goudpapaver (Eschscholzia californica), ook wel slaapmutsje genoemd, is een kruidachtige plant die tot de papaverfamilie behoort. De werkzame bestanddelen omvatten voornamelijk rutine en chinoline-alkaloïden. Net als benzodiazepinen werken sommige alkaloïden van goudpapaver op de GABAA-receptoren. De kalmerende en angst verminderende eigenschappen van goudpapaver worden hieraan toegeschreven. Daarnaast is ook een licht slaapverwekkend en pijnstillend effect vastgesteld. Goudpapaver verkort vooral de inslaaptijd en verbetert de kwaliteit van slapen.

Het extract van de passiebloem (Passiflora incarnata) wordt vooral ingezet om de nachtrust te verbeteren, bij angsten en als kalmeringsmiddel. Ook bij deze botanical zijn de farmacologische effecten het gevolg van aanpassingen van het GABA-systeem, zoals de affiniteit voor GABAA- en GABAB-receptoren en mate van GABA-opname. 154 patiënten die onder behandeling waren voor nervositeit en bijbehorende symptomen, zoals uitputting, verstoorde slaap of innerlijke onrust, kregen via hun arts passiebloemextract in verschillende doseringen voorgeschreven. Na twaalf weken passiebloemsuppletie waren de stressbestendigheid en de kwaliteit van leven aanmerkelijk verbeterd en de symptomen van nervositeit verminderd.

Hop (Humulus lupulus) is vooral bekend als bestanddeel van bier, maar in de 9e eeuw waren Duitse monniken al op de hoogte van de kalmerende en slaapopwekkende eigenschappen van deze plant uit de hennepfamilie. Een groep Spaanse wetenschappers heeft de rustgevende eigenschappen van hop onderzocht bij verpleegsters met wisselende diensten. Hop in een dosering zoals in alcoholvrij bier verkort de inslaaptijd, verbetert de slaapkwaliteit en vermindert angstgevoelens. Bij patiënten met in- en doorslaapproblemen bleek de combinatie hop-valeriaan even effectief als een benzodiazepine wat betreft het verbeteren van de slaapkwaliteit, de fitheid en de kwaliteit van leven.

GABA en het belang voor natuurlijke rust

Een goed functionerend GABA-systeem is essentieel voor natuurlijke (nacht)rust en kalmte. Wanneer GABA onvoldoende actief is, kan dit bijdragen aan rusteloosheid en slaapproblemen. Het ondersteunen van GABA via voeding en micronutriënten kan daarom een waardevolle aanvulling zijn naast reguliere behandeling.

Meer lezen over natuurlijke ondersteuning? Bekijk ook de andere artikelen op Curova, of raadpleeg het Voedingscentrum voor betrouwbare voedingsinformatie.