Knoflook staat al eeuwen bekend als krachtig medicinaal kruid. Nieuw muizenonderzoek naar knoflook microbioom effecten toont nu aan dat het bolgewas ook de sleutel kan zijn tot een beter geheugen op oudere leeftijd. Het zwavelhoudende stofje alliine, van nature aanwezig in knoflook, blijkt leeftijdgerelateerde veranderingen in de darmflora tegen te gaan en zo de cognitieve achteruitgang te vertragen die daarmee vaak gepaard gaat.
Knoflook microbioom: wat toont het onderzoek aan?
Ons darmmicrobioom herbergt triljoenen micro-organismen, en de diversiteit daarvan neemt geleidelijk af naarmate we ouder worden. Diezelfde levensfase gaat vaak gepaard met een terugval in geheugen en cognitieve vermogens, en met een verhoogd risico op neurodegeneratieve aandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer en Parkinson. Onderzoekers van de University of Louisville onderzochten of knoflook dit proces kan afremmen. Daarvoor kregen muizen van 24 maanden oud – een leeftijd die bij mensen overeenkomt met 56 tot 69 jaar – gedurende een bepaalde periode het stofje alliine (S-allyl-L-cysteïnesulfoxide) toegediend. Een tweede groep muizen van dezelfde leeftijd kreeg geen supplement. Uit de resultaten bleek dat de muizen die alliine ontvingen niet alleen een gezonder, diverser microbioom hadden, maar ook beter scoorden op zowel kortetermijn- als langetermijngeheugentests. Bij de muizen zonder supplement was bovendien het ruimtelijk geheugen merkbaar verminderd.
Knoflook geheugen: de rol van het NDNF-gen
Vervolgexperimenten brachten een mogelijke verklaring aan het licht. Bij de muizen die alliine kregen, kwam het gen voor de neuronal-derived natriuretic factor (NDNF) sterker tot expressie. Dit gen was in eerder onderzoek van dezelfde universiteit al in verband gebracht met het behoud van kortetermijn- en langetermijngeheugen. Toen de onderzoekers de muizen zonder alliine-supplement behandelden met een recombinant-NDNF-eiwit, herstelden hun cognitieve prestaties alsnog. Dat wijst erop dat een verminderde NDNF-genexpressie mede verantwoordelijk is voor leeftijdgerelateerde cognitieve achteruitgang, en dat het ondersteunen van een divers microbioom – bijvoorbeeld met alliine uit knoflook – hier gunstig op inwerkt.
De onderzoekers concluderen dat het toedienen van alliine kan helpen om een gezond en divers microbioom te behouden, en zo de voorwaarden schept voor het in stand houden van een goed geheugen op latere leeftijd. Daarmee voegt dit onderzoek een nieuwe, wetenschappelijk onderbouwde dimensie toe aan wat al langer bekend is over knoflook gezondheid in bredere zin.
Knoflook gezondheid: een algemene remedie tegen veroudering
Het medicinale gebruik van knoflook (Allium sativum) is namelijk niet nieuw: al duizenden jaren wordt het bolgewas ingezet als breed inzetbaar middel tegen de gevolgen van veroudering. Naast de effecten op microbioom en geheugen wordt knoflook in verband gebracht met een gezonder hart en een betere doorbloeding van organen en weefsels, waaronder de hersenen. Ook zou het kruid het afweersysteem versterken en helpen bij infecties met uiteenlopende ziekteverwekkers. Daarnaast zou knoflook beschermen tegen toxische stoffen, doordat het de fase-II-ontgifting in de lever stimuleert, waardoor schadelijke stoffen sneller worden afgebroken en afgevoerd.
Deze brede werking wordt vooral toegeschreven aan de unieke zwavelhoudende verbindingen in knoflook. De belangrijkste daarvan, alliine, wordt omgezet in allicine zodra verse knoflook wordt gehakt of gekneusd. Van daaruit ontstaan meer dan honderd verschillende metabolieten met een sterke medicinale werking op al de bovengenoemde vlakken. Belangrijk om te weten: verhitting breekt deze werkzame stoffen grotendeels af. Rauwe knoflook – of als alternatief zwarte, gefermenteerde knoflook – levert dus het meeste gezondheidsvoordeel op.
Het gebruik van knoflook als geneesmiddel gaat overigens terug tot de oude Egyptenaren en Grieken, die het bolgewas al inzetten om het uithoudingsvermogen te vergroten en infecties te bestrijden. Die eeuwenoude traditie krijgt nu dus steun vanuit modern microbioomonderzoek, waarin steeds duidelijker wordt hoe nauw de gezondheid van onze darmflora samenhangt met die van de hersenen. Wetenschappers noemen deze wisselwerking ook wel de darm-hersenas: signalen vanuit het microbioom beïnvloeden via zenuwbanen en stofwisselingsproducten processen in het brein, waaronder geheugen en stemming.
Wie knoflook vaker op het menu wil zetten, kan het beste kiezen voor rauwe verwerking in bijvoorbeeld een dressing, pesto of dip, zodat de werkzame stoffen optimaal behouden blijven. Laat gehakte of geplette knoflook bovendien een paar minuten rusten voordat je die verhit of eet: dat geeft het enzym allinase de tijd om alliine om te zetten in het actieve allicine.
Voor wie op zoek is naar een eenvoudige, natuurlijke manier om het microbioom en het geheugen op de lange termijn te ondersteunen, lijkt regelmatig rauwe knoflook eten dus geen overbodige luxe. Meer achtergrondartikelen over voeding en gezondheid uit deze editie zijn te vinden op het thema NWP Magazine 2019. Voor wie de wetenschappelijke literatuur over knoflook en het microbioom verder wil verkennen, biedt PubMed een overzicht van gepubliceerde studies op dit gebied.
