Kruiden en supplementen bij overgangsklachten

Zilverkaars wordt wereldwijd veel gebruikt als kruidenmiddel bij overgangsklachten, en is voor veel vrouwen een eerste keuze voordat ze aan hormoontherapie denken.

Zilverkaars (black cohosh, Cimicifuga racemosa) staat al decennia bovenaan de lijst van populaire kruidenmiddelen tegen opvliegers en nachtelijk zweten. Het wordt veel verkocht en aanbevolen als natuurlijk alternatief voor hormoontherapie. Maar wat laat serieus, gecontroleerd onderzoek eigenlijk zien over de werkzaamheid?

Dat maakt de vraag naar goed onderbouwd bewijs extra belangrijk, want populariteit zegt op zichzelf niets over hoe goed een middel daadwerkelijk werkt.

Dit artikel richt zich specifiek op zilverkaars, maar dezelfde vragen over onderbouwing gelden voor de meeste kruidenmiddelen die als alternatief voor hormoontherapie worden aangeboden.

In een studie onder 351 vrouwen die twaalf maanden lang 160 mg zilverkaars per dag namen, verschilden het aantal en de intensiteit van opvliegers en nachtelijk zweten niet van de placebogroep. Een tweede studie onder 88 vrouwen, met 128 mg per dag gedurende een jaar, vond eveneens geen significant verschil met placebo, en de klachten waren op de meetmomenten van zes en negen maanden zelfs iets erger dan in de placebogroep.

Beide onderzoeken gebruikten een placebogroep en werden dubbelblind uitgevoerd, wat betekent dat niemand tijdens het onderzoek wist wie het echte middel kreeg en wie een placebo.

Een Cochrane-review uit 2012, die zestien onderzoeken met in totaal 2027 vrouwen samenvatte, concludeerde dat er onvoldoende bewijs was om zilverkaars als werkzaam óf als niet-werkzaam te bestempelen. Een meta-analyse uit 2016 van vier onderzoeken vond geen significant verband tussen zilverkaars en een afname van opvliegers. Twee gerenommeerde beroepsverenigingen, de Amerikaanse ACOG en de North American Menopause Society, ontraden het gebruik inmiddels, met als argument dat het bewijs voor werkzaamheid ontbreekt.

Een Cochrane-review geldt in de medische wetenschap als een van de strengste vormen van bewijs, omdat de resultaten van meerdere afzonderlijke studies systematisch worden gewogen en samengevat. Bij het beoordelen van een supplement is het zinvol te kijken naar de omvang van de studie, of er een placebogroep werd gebruikt, en of bevindingen zijn herhaald in meerdere onafhankelijke onderzoeken. Losse positieve ervaringen zeggen namelijk weinig over de werkzaamheid van een middel in het algemeen.

De meeste bijwerkingen die in onderzoek werden gerapporteerd, zijn mild: maagklachten, huiduitslag. Toch zijn er wereldwijd zo’n 83 gevallen van leverschade gemeld bij gebruik van zilverkaars. Een oorzakelijk verband is niet aangetoond, en verontreiniging van supplementen (die niet dezelfde controle ondergaan als medicijnen) is als mogelijke verklaring niet uitgesloten. Reden genoeg om niet zomaar aan te nemen dat ‘natuurlijk’ hetzelfde betekent als ‘zonder risico’.

Dit soort meldingen benadrukt waarom toezicht en transparantie over de samenstelling van supplementen belangrijk zijn, ook wanneer een middel als natuurlijk wordt aangeprezen.

Dit wil niet zeggen dat niemand baat heeft bij zilverkaars, individuele ervaringen lopen uiteen, maar het betekent wel dat de wetenschappelijke onderbouwing dunner is dan de populariteit van het middel doet vermoeden. Overweeg je een kruidenmiddel tegen overgangsklachten, bespreek dit dan met je arts of apotheker, zeker als je andere medicatie gebruikt of een leveraandoening hebt. Er zijn inmiddels ook goed onderzochte, niet-hormonale alternatieven, zoals cognitieve gedragstherapie, die het overwegen waard zijn.

Wil je meer weten over evidence-based keuzes binnen natuurlijke behandelingen? Bekijk ook ons overzicht van natuurgeneeskunde, waarin verschillende middelen en hun onderbouwing worden besproken.