Nervus vagus en trauma

Onderzoekers van UT Dallas publiceerden in maart 2025 in Brain Stimulation de resultaten van wat ze zelf ‘de grootste klinische studie tot nu toe met een geïmplanteerd apparaat voor de behandeling van PTSS’ noemen. Negen deelnemers met posttraumatische stressstoornis doorliepen een standaard traject van twaalf sessies prolonged exposure therapy, een bewezen effectieve maar zware vorm van traumaverwerking. Tijdens die sessies kregen ze via een klein geïmplanteerd apparaat in de nek korte stimulatiepulsen op hun nervus vagus, precies op de momenten dat de therapie via de nervus vagus het diepst ging.

Het resultaat was opvallend: alle negen deelnemers voldeden na de behandeling niet meer aan de diagnostische criteria voor PTSS. De onderzoekers volgden de deelnemers gedurende zes maanden na afloop, met vier meetmomenten, en de verbetering bleef bij iedereen overeind. Voor een aandoening die notoir lastig blijvend te behandelen is, is dat een ongebruikelijk consistent resultaat voor nervus vagus stimulatie, al gaat het hier nadrukkelijk om een kleine eerste fase van onderzoek.

Ter vergelijking: bij de standaardbehandeling van PTSS reageert ongeveer 85 procent van de mensen op therapie, maar verliest daarbij slechts 40 procent daadwerkelijk de diagnose. Zo’n 20 procent haakt onderweg af. Dat de kleine implantaatgroep in deze studie op alle drie die punten beter scoorde, is de reden dat het onderzoeksteam achter deze nervus vagus stimulatie nu een grotere, dubbelblinde en placebogecontroleerde fase 2-studie voorbereidt, de volgende noodzakelijke stap om te zien of dit resultaat standhoudt bij een grotere en meer diverse groep.

Het interessante zit niet alleen in de stimulatie zelf, maar in het moment waarop die gegeven wordt: tijdens het actief doorwerken van de traumatische herinnering. De gedachte achter dit ontwerp is dat vagusstimulatie de neuroplasticiteit vergroot op precies het moment dat het brein bezig is een angstige herinnering opnieuw op te slaan zonder de oude alarmreactie. Dat sluit aan bij wat er al bekend is over de nervus vagus als schakel tussen lichaam en de regulatie van stressresponsen. In deze studie wordt die schakel actief ingezet tijdens het therapeutische proces zelf, en en niet pas achteraf als aparte ontspanningsoefening, wat het onderscheid maakt met veel niet-invasieve toepassingen.

Deze specifieke toepassing draait om een chirurgisch geplaatst implantaat, gecombineerd met intensieve therapie onder professionele begeleiding. Nervus vagus stimulatie via een implantaat is geen zelfhulptechniek, en op negen deelnemers zijn sowieso geen algemene conclusies te trekken. Wat de studie wel laat zien, is hoe direct de nervus vagus verweven is met de verwerking van trauma, en waarom therapievormen die het zenuwstelsel meenemen steeds serieuzer onderzocht worden. Heb je zelf te maken met traumaklachten, dan blijft een gesprek met een arts of gespecialiseerd therapeut voorlopig de aangewezen eerste stap, los van deze nervus vagus stimulatie.

Een praktisch detail dat de studie extra opvallend maakt, is de omvang van het gebruikte implantaat voor nervus vagus stimulatie: de nieuwste versie is vijftig keer kleiner dan eerdere modellen en verstoort MRI- of CT-scans niet, wat het gebruik in de praktijk aanzienlijk vergemakkelijkt. De onderzoekers rapporteerden geen ernstige of onverwachte bijwerkingen die aan het apparaat waren toe te schrijven. Milde bijwerkingen zoals verstoorde slaap en misselijkheid kwamen wel voor, maar losten vanzelf op zonder verdere interventie.

Voor de volledigheid: dit type nervus vagus stimulatie via een implantaat is iets anders dan de niet-invasieve vormen van vagusstimulatie die je soms in complementaire settings tegenkomt, zoals ademhalingsoefeningen of externe stimulatieapparaten die op de huid worden geplaatst. Die niet-invasieve technieken werken via hetzelfde onderliggende principe, het activeren van de nervus vagus om het zenuwstelsel te kalmeren, maar zijn minder krachtig en minder precies getimed dan een chirurgisch geplaatst implantaat tijdens een therapiesessie.

Voor meer achtergrond over verwante vormen van lichaamsgerichte psychotherapie, zie de overzichtspagina over lichaamsgerichte psychotherapie. Het volledige persbericht van de onderzoeksinstelling over deze studie naar nervus vagus stimulatie bij PTSS is te lezen op de website van The University of Texas at Dallas.

Voor mensen met traumaklachten die nu op zoek zijn naar hulp, verandert deze studie nog weinig aan de praktijk: het implantaat is niet algemeen beschikbaar en wordt momenteel verder onderzocht in een grotere, placebogecontroleerde vervolgstudie. Wat de studie wel laat zien, is dat de nervus vagus een steeds serieuzere rol speelt binnen het onderzoek naar traumabehandeling, en dat therapievormen die het zenuwstelsel expliciet meenemen de komende jaren, mede dankzij deze studie naar nervus vagus stimulatie, waarschijnlijk verder in ontwikkeling zullen komen.

De onderzoekers benadrukken zelf dat dit een fase 1-studie is, ontworpen om vooral de veiligheid en haalbaarheid te testen, niet om harde uitspraken te doen over effectiviteit bij grote groepen mensen. Met negen deelnemers is de kans reëel dat toeval een rol speelt, en pas de aangekondigde dubbelblinde, placebogecontroleerde fase 2-studie kan uitwijzen of het effect standhoudt wanneer een deel van de deelnemers een nepbehandeling krijgt zonder dat ze zelf weten of ze de echte nervus vagus stimulatie of een nepbehandeling ontvangen.