Leefstijl als onderdeel van de behandeling

Binnen holistische geneeskunde is leefstijl niet iets wat je ‘ook nog even moet doen’ naast de eigenlijke behandeling – het kán de behandeling zijn. Een van de sterkste bewijzen daarvoor komt niet uit de complementaire hoek, maar uit een van de grootste gerandomiseerde onderzoeken in de reguliere geneeskunde: het Amerikaanse Diabetes Prevention Program, met 3.234 deelnemers die een verhoogd risico op diabetes type 2 hadden.
Onderzoek als dit wordt vaak aangehaald omdat het laat zien dat leefstijlverandering niet alleen preventief bedoeld is, maar voor veel mensen een structurele plek verdient binnen een breder behandelplan, naast andere vormen van zorg.

Dat maakt het ook relevant buiten de context van diabetes alleen: leefstijl speelt in meer of mindere mate mee bij veel chronische aandoeningen.

Deelnemers werden verdeeld in drie groepen. De eerste kreeg alleen algemene leefstijladviezen. De tweede kreeg het medicijn metformine. De derde volgde een intensief leefstijlprogramma gericht op 7 procent gewichtsverlies en minimaal 150 minuten bewegen per week. Na gemiddeld 2,8 jaar was het verschil groot: in de leefstijlgroep ontwikkelde 14,4 procent diabetes, in de metforminegroep 21,7 procent, en in de controlegroep 28,9 procent.

Zo’n opzet met drie parallelle groepen, waarbij niemand vooraf wist in welke groep hij of zij terecht zou komen, maakt het mogelijk om de uitkomsten eerlijk met elkaar te vergelijken zonder dat andere factoren de resultaten vertekenen.

Omgerekend verlaagde het leefstijlprogramma het risico op diabetes met 58 procent ten opzichte van de controlegroep – tegenover 31 procent voor metformine. Dat is een leefstijlinterventie die bijna dubbel zo effectief bleek als een veelgebruikt medicijn, bij dezelfde populatie en onder dezelfde onderzoeksomstandigheden. Het onderzoek werd zelfs vroegtijdig beëindigd omdat het effect al overtuigend genoeg was aangetoond.

Het vroegtijdig stopzetten van een onderzoek gebeurt in de praktijk niet lichtzinnig: zo’n besluit wordt genomen door een onafhankelijke toezichthoudende commissie, juist om te voorkomen dat deelnemers in de minder effectieve groepen onnodig lang zonder de betere aanpak blijven.

De leefstijlgroep verloor gemiddeld 5,6 kilogram, tegenover 0,1 kilogram in de controlegroep – een klein verschil in gewicht met een groot effect op de uitkomst. Belangrijk detail: metformine ging gepaard met aanzienlijk meer bijwerkingen zoals maag-darmklachten (77,8 voorvallen per 100 persoonsjaren, tegenover 30,7 in de controlegroep), terwijl het levensstijlprogramma naast het gezondheidseffect ook nog eens minder risico op bijwerkingen met zich meebracht.
Dat een leefstijlaanpak minder bijwerkingen met zich meebrengt, wil niet zeggen dat het veranderen van levensstijl voor iedereen even makkelijk is; het vraagt vaak om aanhoudende inzet en ondersteuning, iets waar levensstijlprogramma’s doorgaans expliciet rekening mee houden.

Ondersteuning door een behandelaar of coach kan daarbij helpen om leefstijldoelen behapbaar en vol te houden te maken, in plaats van als eenmalige, kortdurende inspanning.

Dit onderzoek is een van de duidelijkste voorbeelden waarom leefstijl in een holistische behandeling geen vage aanvulling is, maar op zichzelf een krachtige interventie – soms krachtiger dan medicatie. Dat betekent niet dat medicatie overbodig is of dat levensstijlverandering voor iedereen haalbaar of voldoende is; bij een al vastgestelde diabetes of andere aandoening blijft medische begeleiding nodig. Maar het laat wel zien dat concrete, haalbare leefstijldoelen een net zo serieus onderdeel van een behandelplan verdienen als een recept.

Voor wie met een holistische blik naar gezondheid kijkt, onderstreept dit onderzoek vooral dat aandacht voor levensstijl geen alternatieve geneeswijze is, maar een vorm van zorg die naast reguliere behandeling staat en het best samen met een arts of behandelaar wordt vormgegeven. Meer lezen over hoe levensstijl en behandeling samenkomen? Bekijk ook ons overzicht van natuurgeneeskunde, met meer achtergrond over deze bredere aanpak.