Slaap en immuunfunctie

Slaap en immuunfunctie zijn nauwer verbonden dan veel mensen beseffen: wat er ’s nachts in je lichaam gebeurt, bepaalt mede hoe goed je bent beschermd tegen infecties. Tijdens diepe slaap is je immuunsysteem allesbehalve inactief. Sterker nog, juist in de diepere slaapfasen maakt je lichaam bepaalde afweercellen en signaalstoffen aan die nodig zijn om infecties op te ruimen en het geheugen van je immuunsysteem te versterken. Dat geheugen zorgt ervoor dat het lichaam een ziekteverwekker waar het eerder mee te maken had, de volgende keer sneller herkent en bestrijdt. Onvoldoende of onderbroken slaap verstoort dit proces, waardoor je lichaam minder goed in staat is om ziekteverwekkers tijdig te herkennen en te bestrijden.

Dat is de reden waarom mensen die structureel slecht slapen, vaker en langduriger ziek worden dan mensen met een stabiel slaappatroon.

In een bekende studie werden 153 gezonde volwassenen eerst gedurende twee weken gevolgd op hun slaappatroon, waarna ze doelbewust werden blootgesteld aan een verkoudheidsvirus. Dat maakte het mogelijk om een direct, gecontroleerd verband te leggen tussen slaap en immuunfunctie, in plaats van alleen een verband achteraf te vermoeden.

Mensen die minder dan zeven uur per nacht sliepen, bleken ongeveer drie keer zo vaak daadwerkelijk ziek te worden als mensen die acht uur of meer sliepen. Het aantal uren was dus al belangrijk, maar niet de enige factor die meetelde. De studie is gepubliceerd en te raadplegen via PubMed.

De meest opvallende uitkomst van dezelfde studie ging niet over hoeveel mensen sliepen, maar over hoe efficiënt ze sliepen: het percentage van de tijd in bed dat daadwerkelijk in slaap werd doorgebracht.

Deelnemers met een slaapefficiëntie onder de 92 procent bleken vijfeneenhalf keer vaker ziek te worden dan deelnemers met een efficiëntie van 98 procent of hoger. Met andere woorden: lang in bed liggen zonder goed door te slapen beschermt nauwelijks tegen infecties. Onrustige slaap, vaak wakker worden of moeite met inslapen ondermijnen de afweer net zo goed als te weinig slaapuren. Dat maakt slaap en immuunfunctie een tweeledig verhaal: het gaat niet alleen om hoe lang je slaapt, maar minstens zo veel om hoe onderbroken die slaap is.

Bij het versterken van de weerstand denken de meeste mensen als eerste aan voeding, vitamines of beweging. Slaap krijgt vaak minder aandacht, terwijl het onderzoek juist laat zien dat het een van de sterkste voorspellers is van hoe vatbaar je bent voor infecties.

Een deel van de verklaring ligt in hoe onopvallend slechte slaap kan zijn: je kunt acht uur in bed liggen en toch slecht geslapen hebben, zonder dat je dat overdag meteen merkt aan hoe moe je je voelt. Juist daarom is slaap en immuunfunctie een onderwerp dat vaker gemist wordt dan het zou moeten: de klachten worden pas duidelijk zodra iemand merkt dat verkoudheden vaker terugkomen of langer aanhouden dan bij anderen.

Een vast slaap- en waakritme, ook in het weekend, helpt het lichaam om dieper en efficiënter te slapen. Voor slaap en immuunfunctie is dat een van de meest praktische aanknopingspunten, omdat het lichaam nu eenmaal beter functioneert op een voorspelbaar ritme dan op wisselende bedtijden.

Schermgebruik vlak voor het slapengaan, cafeïne in de middag en een te warme slaapkamer zijn bekende verstoorders van de slaapefficiëntie. Merk je dat je vaak wakker ligt, onrustig slaapt of overdag alsnog uitgeput bent ondanks voldoende uren in bed, dan is het de moeite waard om dit serieus te nemen, zeker als je ook vaker verkouden bent of langzamer herstelt van infecties. Aanhoudende slaapproblemen zijn bovendien iets om met je huisarts te bespreken, want ze kunnen ook op een onderliggende oorzaak wijzen. Meer over de relatie tussen leefstijl en weerstand is te vinden in het overzicht van natuurgeneeskunde op Curova.