Een van de meest gestelde vragen over hypnose is: ‘Ben ik wel
hypnotiseerbaar?’ Het antwoord is genuanceerder dan een eenvoudig ja of
nee. Hypnotiseerbaarheid — ook wel hypnotische suggestibiliteit of
hypnotisabiliteit genoemd — is een persoonlijkheidseigenschap die
significant varieert tussen mensen. Ze is tot op zekere hoogte stabiel
en meet bare. Maar de klinische relevantie van suggestibiliteitsscores
is beperkter dan men zou denken: ook mensen met een gemiddelde of lagere
suggestibiliteit kunnen goed profiteren van hypnotherapie.
De
verdeling van hypnotische suggestibiliteit
Wetenschappelijk onderzoek — met name via de Stanford Hypnotic
Susceptibility Scale en de Harvard Group Scale — toont een normale
verdeling van suggestibiliteit in de algemene bevolking:
Ongeveer 10 tot 15 procent van de mensen is zeer hoog suggestibel: ze
reageren sterk op vrijwel alle hypnotische suggesties, kunnen diep
trances bereiken en zijn ideale kandidaten voor indrukwekkende
laboratorium-demonstraties van hypnose.
Ongeveer 70 tot 75 procent is gemiddeld suggestibel: ze kunnen een
functionele hypnotische toestand bereiken die geschikt is voor
therapeutisch werk, al varieert de diepte.
Ongeveer 10 tot 15 procent is weinig suggestibel: ze reageren maar
beperkt op standaard hypnotische inducties. Dit betekent niet dat
hypnotherapie bij hen kansloos is — maar vraagt een andere aanpak.
Factoren die
suggestibiliteit beïnvloeden
Suggestibiliteit hangt samen met meerdere factoren:
Absorptie: het vermogen om volledig op te gaan in een ervaring — een
boek, muziek, een film — is een sterke voorspeller van hypnotische
suggestibiliteit. Mensen die gemakkelijk ‘wegglijden’ in dagdromen en
fantasie zijn doorgaans suggestibelere.
Verbeeldingsvermogen: een levendig, gedetailleerd
verbeeldingsvermogen correleert met hogere suggestibiliteit.
Openheid voor ervaringen: de persoonlijkheidsdimensie ‘openheid voor
nieuwe ervaringen’ (Big Five) correleert positief met
suggestibiliteit.
Leeftijd: kinderen zijn gemiddeld suggestibeler dan volwassenen.
Suggestibiliteit bereikt een piek in de vroege adolescentie en daalt
daarna geleidelijk.
Motivatie en verwachting: ook al is suggestibiliteit een stabiele
eigenschap, motivatie en positieve verwachting kunnen de responsiviteit
verhogen — en scepticisme kan ze verlagen.
Suggestibiliteit
en therapeutisch succes
Een veelgemaakte fout is het gelijkstellen van lage suggestibiliteit
met ongeschiktheid voor hypnotherapie. Klinisch bewijs toont dat ook
mensen met gemiddelde suggestibiliteit goed reageren op
hypnotherapeutische behandeling voor pijn, angst, slaap en andere
klachten.
Dit komt doordat klinische hypnotherapie niet afhankelijk is van
extreme trance-diepte. Lichte tot gemiddelde trancetoestanden — die voor
vrijwel iedereen bereikbaar zijn — volstaan voor de meeste
therapeutische doelen. Bovendien spelen naast suggestibiliteit andere
factoren een grote rol: de kwaliteit van de therapeutische relatie, de
relevantie van de suggesties, de motivatie van de cliënt en de
deskundigheid van de therapeut.
De cliënt die zegt ‘ik ben niet hypnotiseerbaar’ heeft doorgaans een
foutief beeld van wat hypnose inhoudt. Een goede therapeut neemt de tijd
om dit recht te zetten en de verwachting bij te stellen — wat op
zichzelf al de ontvankelijkheid vergroot.
