Van praten naar voelen
Cliënten die zich aanmelden voor therapie, ervaren vaak een gevoel van vastlopen, zonder daar een duidelijke verklaring voor te hebben. Zij kunnen hun verhaal doorgaans goed verwoorden, maar blijven voornamelijk in het cognitieve domein. In mijn praktijk merk ik dat symbolisch werken kan bijdragen aan de verschuiving van praten over ervaringen naar het daadwerkelijk voelen, doorleven en integreren ervan.
Een vorm die ik hierbij inzet, is het werken met een keramieken hart (Open Your Heart Studio). De symboliek is voor cliënten direct begrijpelijk: het keramieken hart staat voor het emotionele hart – kwetsbaar, gevormd door ervaringen en gevoelig voor breuken. Het werken met een tastbaar object nodigt uit tot vertraging en aandacht en ondersteunt het betrekken van lichamelijke gewaarwording in het therapeutisch proces.
Van scherven naar betekenis
Binnen dit kader laat ik cliënten een tijdlijn van hun leven maken, waarin belangrijke gebeurtenissen en belastende ervaringen aandacht en een plek krijgen. Onder begeleiding wordt het keramieken hart gebroken en worden de afzonderlijke scherven benoemd. Ter ondersteuning van dit proces werk ik met door mij ontwikkeld reflectiemateriaal, waarin cliënten via schrijf- en reflectieoefeningen ervaringen en inzichten verdiepen en verankeren.
Het werken met deze symboliek leent zich goed voor toepassing van de Transactionele Analyse, waarin verschillende egotoestanden (Ouder, Volwassene en Kind) en scripts herkenbaar kunnen worden. Daarnaast is er een duidelijke aansluiting met het contextueel werken, waarin loyaliteiten, relationele wonden en de balans tussen geven en ontvangen centraal staan. Sommige scherven vertegenwoordigen ervaringen waarin de cliënt tekort is gedaan of juist te veel verantwoordelijkheid heeft gedragen.
Internal Family Systems en eclectisch werken
Daarnaast maak ik gebruik van het Internal Family Systems-model (Schwartz, 1995), waarin wordt uitgegaan van innerlijke ‘parts’ met specifieke functies, emoties en beschermingsstrategieën. Elke scherf kan worden benaderd als een ervaring waaruit delen zijn ontstaan en die erkenning en aandacht behoeven. De fysieke externalisering van deze delen vergemakkelijkt een houding van nieuwsgierigheid en mildheid en ondersteunt het vermogen tot zelfregulatie en Self leadership.
Tegelijkertijd biedt elke scherf ruimte voor een eclectische wijze van werken. Afhankelijk van de hulpvraag en het moment in het proces kan een deel worden benaderd vanuit cognitieve herstructurering, ervaringsgerichte interventies, systemische reflectie, lichaamsgerichte oefeningen of traumagerichte methoden zoals EMDR of brainspotting. De symboliek fungeert hierbij als gemeenschappelijke taal en een integrerend kader waarbinnen verschillende interventies samenkomen.
Weer thuiskomen bij zichzelf
In de praktijk zie ik dat dit proces cliënten helpt om van een diffuus gevoel van vastlopen te bewegen naar emotionele opening en integratie. Zij ervaren meer samenhang tussen denken, voelen en lichamelijke gewaarwording. Opvallend is dat deze werkwijze, ondanks het symbolische en zachte karakter, ook bij mannelijke cliënten diepgaand kan doorwerken. De concrete vorm en heldere metafoor bieden houvast en maken emotioneel contact toegankelijk.
Voor mij is symbolisch werken met het keramieken hart geen op zichzelf staande methode, maar een klinisch kader waarin eclectisch werken, delenwerk en het betrekken van lichamelijke ervaring elkaar versterken. Het nodigt uit tot vertraging, betekenisgeving en uiteindelijk tot wat cliënten vaak kernachtig verwoorden: weer thuiskomen bij zichzelf.
Margreet van Gameren, psychosociaal therapeut – Praktijk Arise
