Liefdevolle aanwezigheid

Als psychosociaal therapeut is het van belang om bewust te zijn van de juiste grondhouding. Empathie is naast echtheid en onvoorwaardelijke aanvaarding één aspect hiervan. In het begin van mijn praktijkvoering vond ik dat soms best ingewikkeld hoe ik dat vorm kon geven binnen een gezonde grens voor mezelf. Ik kon goed meevoelen met de ander en bij de ander aanwezig zijn, maar ervaarde dit soms als belastend voor mijn zenuwstelsel en voelde me na een gesprek soms leeg omdat ik hier mijn eigen emotionele grens niet goed bewaakte.

Nadat iemand het verschil tussen empathie en compassie uitlegde, leerde ik hier anders mee omgaan. Bij empathie voel je mee met de ander, bij compassie gaat het meer om aanwezig te zijn en helpen om de pijn te verlichten. Dit gaf mij inzicht om meer een gezonde grens te kunnen houden.

Ik werk veel met cliënten met rouw en traumagerichte klachten, veelal heftige verhalen waar ik niet over mijn emotionele grens wil gaan. Als ik hierbij empathisch aanwezig zou zijn, is er kans op empathische vermoeidheid. Ik heb ook regelmatig cliënten die zelf in de hulpverlening werken en empathisch overbelast zijn; vaak zijn dit mensen met HSP. Hoog gevoeligheid is een geweldige kwaliteit, zolang je je eigen emotionele grens hierbij kan bewaken, anders kan het overweldigend worden. Compassie in plaats van empathie werkt hierbij gezonder.

Naast compassie tonen voor een ander is er ook het begrip zelfcompassie. Jezelf vriendelijk toespreken door positieve affirmaties in plaats van zelfkritiek kan effectief werken voor mensen met een laag zelfbeeld. Toch merk ik dat dit niet altijd helemaal de spijker op zijn kop slaat. Compassie bieden is namelijk actiegericht op het helpen van het verlichten van de pijn. Zelfcompassie bestaat ook uit een actie, namelijk een positieve affirmatie uitspreken. Al is het maar één kort zinnetje uitspreken; dit is vaak al te veel voor cliënten, waardoor het weinig effectief is.

Het laatste jaar benoem ik mijn handelen met het begrip ‘liefdevolle aanwezigheid’. Dit is een onvoorwaardelijke staat van ‘zijn’ in het nu. Een open houding, zonder oordeel en zonder actiegerichtheid. Je zou het ook kunnen als het uithouden bij de ander met naastenliefde in je hart. Het is aanwezig zijn, bij alles wat er is, met liefdevolle genegenheid, vaak zonder woorden en in eerste instantie niet actief iets doen om de pijn te verlichten maar erbij blijven, waardoor het er mag zijn voor de cliënt. Dit ‘aanwezig zijn’ biedt helingskracht in zichzelf die werkt en is minder belastend voor mijn eigen zenuwstelsel dan empathisch meevoelen en is minder actief dan compassie. Uiteraard zet ik naast deze grondhouding ook interventies in die nodig zijn.

Dit begrip leg ik ook regelmatig aan cliënten uit als ik met hen ‘innerlijk kind werk’ doe, met name bij zelfkritiek. Wees maar liefdevol aanwezig bij jezelf; er is al genoeg oordeel om ons heen. Als ik dat zeg, knikt bijna iedereen dat ze dit herkennen.

Als christentherapeut vind ik het voorbeeld van Jezus hierin inspirerend: Jezus was ook liefdevol aanwezig.