Loslaten wat ogenschijnlijk vastzit

Boekfragment van Nathalie van der Borgt

Het boek Loslaten wat ogenschijnlijk vastzit is een uitnodiging om jezelf op een nieuwe manier te zien en te ervaren: niet alleen via gedachten en gedrag, maar ook in de stilte die daarachter schuilt. Ik verken de beweging tussen vorm en leegte, tussen identiteit en het loslaten daarvan. We leven zonder het te beseffen vaak in patronen die ons vasthouden – in verkramping, in het herhalen van dezelfde gedachten en reacties. Veel van wat we zoeken in het leven, of het nu liefde, vrijheid of geluk is, komt uiteindelijk neer op het verlangen om los te laten, om moeiteloos te zijn. In dit boek word je meegenomen om te ontdekken wat er gebeurt als de spanning oplost en jouw vrije aard als vanzelf begint te stromen.

In deel I maak je kennis met de patronen die jouw identiteit vormgeven. Patronen die al lang voor jouw geboorte begonnen en die zich nu uiten in gedachten, gedrag en verwachtingen. Ze zitten niet alleen in je hoofd, maar ook in je zenuwstelsel, je fascia en de spanning of ontspanning in je lichaam. We onderzoeken hoe vorm ontstaat en verdwijnt, en hoe schaamte en trauma zich als extreme vormen kunnen vastzetten. Dit deel nodigt je uit om te zien hoe jouw ‘ik’ een dynamisch spel van krachten is – een constante beweging tussen structuur en ruimte, tussen contractie en expansie.

In deel II laten we het houvast van vorm steeds verder los. Wat gebeurt er als je identiteit niet zo vast blijkt te zijn als gedacht? Wanneer patronen oplossen, komt er ruimte – soms bevrijdend, soms desoriënterend. We onderzoeken hoe psychedelica en lichaamswerk deze structuren kunnen laten wankelen, en hoe het verdwijnen van vorm zowel angst als bevrijding met zich mee kan brengen.

Ten slotte komen we in deel III uiteindelijk thuis in wat nooit verloren ging: de openheid waarin alles verschijnt en verdwijnt. Hier is geen ‘ik’ meer dat grip probeert te houden – alleen de directe ervaring van het moment. Vorm en leegte blijken niet tegengesteld aan elkaar te zijn, maar onafscheidelijk. Dit deel is geen conclusie; het is een aanzet om steeds opnieuw te zien dat alles wat je zoekt, al hier is.

Dit boek gaat over loslaten. Over het doorzien van de patronen die je vormen en het openen van de mogelijkheid om ze los te laten. Zelfs als je al jaren vastzit in dezelfde cycli, gegijzeld door oude pijn of door de sporen die trauma in je heeft achtergelaten, is die mogelijkheid er. Soms openbaart ze zich langzaam, door bewustwording en verandering. Soms plotseling, door ervaringen die diep ingrijpen in de structuren van je brein, je zenuwstelsel en zelfs je immuunsysteem. Psychedelica kunnen zo’n opening bieden. Ze kunnen patronen doorbreken die tot dan toe onaantastbaar leken.

Maar wat gebeurt er als een patroon verdwijnt? Wat gebeurt er als dat wat jou jarenlang heeft gedefinieerd, oplost? Is er dan leegte? Of juist een besef van iets groters, iets wat altijd al aanwezig was? Misschien is vrijheid niet iets wat je moet bereiken, maar iets wat zich onthult zodra herhaling ophoudt. Een ruimte waarin je niet langer gevangenzit in wat je dacht te zijn, maar waarin je simpelweg kunt zijn.

Eén van de meest fundamentele aspecten van ons mens-zijn is hoe we onszelf definiëren. Welke verhalen vertellen we over wie we zijn, waar we vandaan komen en waar we naartoe gaan? Dit gevoel van identiteit wordt ondersteund door verschillende hersenstructuren en -netwerken, die samen bepalen hoe we onszelf ervaren in relatie tot de wereld om ons heen.

Onder invloed van psychedelica kan de gebruikelijke balans tussen deze hersengebieden op zijn kop worden gezet. Denk aan een tijdelijke verminderde activiteit in het DMN, waardoor de automatische zelfreflectie en innerlijke dialoog eventjes afzwakken. Tegelijkertijd neemt de crosstalk tussen emotie- en geheugenstructuren juist toe, wat leidt tot een associatievere en minder gefilterde manier van denken en voelen. In praktische zin betekent dit dat iemand zich niet langer gevangen hoeft te voelen in de gebruikelijke verhalen over zichzelf – of dat nu verhalen zijn van zekerheid en trots, of van angst, schaamte en onzekerheid. Er ontstaat ruimte om te ervaren dat onze identiteit niet zo vastomlijnd is als we doorgaans aannemen.

Dit kan leiden tot inzichten over het ontstaan van onze zelfbeelden: we ontdekken bijvoorbeeld dat bepaalde overtuigingen – zoals ‘Ik ben altijd de verantwoordelijke ouder/partner/vriend’ – misschien voortkomen uit oude, emotioneel beladen ervaringen. De bijbehorende herinneringen worden in het limbisch systeem bewaard, maar nu kunnen ze zich onverwacht in een ander daglicht laten zien. Daardoor valt plots op dat we onszelf jarenlang hebben gezien vanuit de bril van een bepaalde emotie of gebeurtenis, en komt er meer ruimte voor andere kanten van onze persoonlijkheid. Sommigen ervaren dit als een bevrijdende gewaarwording die aanzet tot verandering – ‘Ik kan ook andere rollen vervullen of kanten van mezelf ontwikkelen’ – terwijl het voor anderen juist onrustig of desoriënterend kan zijn.

Cruciaal is de realisatie dat identiteit geen statische kern hoeft te zijn, maar dat deze eerder een dynamisch proces is waarin we telkens opnieuw een verhaal smeden uit onze ervaringen, gedachten en emoties. Psychedelica onderbreken de gebruikelijke ‘feedback-lus’ van onze hersenen, waardoor die verhalen en de daarbij horende emoties niet automatisch in hetzelfde bekende spoor worden gegoten. Deze tijdelijke ontregeling kan voelen als een frisse wind door het innerlijk landschap: oude paden zijn ineens minder dwingend, nieuwe mogelijkheden worden zichtbaar.

Wat de ervaring echter blijvend van waarde maakt, is de integratie na afloop. Een radicale herschikking van identiteit kan gevoelens van hernieuwde vrijheid oproepen, maar ook vragen om zorgvuldige begeleiding. Wanneer iemands zelfbeeld sterk wankelt, kan dat voor onzekerheid zorgen of existentiële vragen oproepen: wie ben ik nu eigenlijk, als ik niet meer die ene rol of dat ene verhaal ben?

Uiteindelijk laten psychedelica ons zien hoe kneedbaar onze beleving van het zelf kan zijn. Ze maken duidelijk dat identiteitsvorming niet een vaststaand feit is maar een voortdurend creatief proces, sterk beïnvloed door mechanismen in het zenuwstelsel, emotionele patronen en levenservaringen. Dat inzicht kan diepgaande gevolgen hebben voor de wijze waarop we onszelf en anderen benaderen: er is meer ruimte voor empathie, voor zelfcompassie en voor de mogelijkheid tot groei en verandering. Juist daarin ligt de potentie van psychedelica voor persoonlijke ontwikkeling – niet omdat ze een pasklaar antwoord bieden op wie je bent, maar omdat ze laten zien dat ‘wie je bent’ niet zo beperkt en onveranderlijk is als je misschien dacht.

Nathalie van der Borgt is sociaal wetenschapper en lichaamsgericht traumacoach. In haar werk als manager in de zorg ondervindt ze dagelijks hoe identiteit, patronen en trauma doorwerken in gedrag, relaties en veerkracht. In dit boek verbindt ze inzichten uit de wetenschap en wijsheidstradities met een zoektocht naar waarheid, heling en vrijheid. Haar schrijven wijst niet de weg, maar opent deuren: naar binnen, naar beneden, naar de stilte onder alles.

Loslaten wat ogenschijnlijk vastzit
Doorbreek patronen met lichaamswerk en psychedelica
Nathalie van der Borgt
Uitgeverij Samsara
www.samsarabooks.com
www.jijvrijevogel.nl