Stone age-genen in een sciencefiction-omgeving
We zitten met een probleem. Een groot probleem zelfs. 10,4 miljoen Nederlanders hebben één of meer chronische aandoeningen. Dit aantal loopt op naar 12 miljoen in 2040. Meer dan de helft van de volwassenen heeft overgewicht – een percentage dat volgens prognoses stijgt naar 64 procent in 2050.
De paradox is schrijnend: voor de oermens was het vrijwel onmogelijk om overgewicht te krijgen, voor de moderne mens is het bijna onmogelijk om het te vermijden. De oermens zou een moord doen om een jaar in welvaart te kunnen leven, terwijl de moderne mens onbewust in slow motion zelfmoord pleegt door in de moderne maatschappij te leven.
Het is tijd voor een duurzame koerswijziging. Maar die komt niet van bovenaf. De politiek faalt en laat het over aan de vrije markt. Daarom is een revolutie van onderaf nodig – en die begint bij jou.
We zijn onze natuur kwijtgeraakt
Hier ligt de kern van ons moderne gezondheidsprobleem: we zijn onze eigen natuur kwijtgeraakt. Gedurende 99,9% van onze evolutie leefden we in constante verbinding met de natuurlijke wereld én met onze eigen innerlijke natuur. We aten wanneer we honger hadden, sliepen bij zonsondergang, bewogen de hele dag door en leefden in tribes waarin echte verbinding vanzelfsprekend was.
Sinds de industriële revolutie rond 1800 is onze wereld zo snel en radicaal getransformeerd dat onze genen het niet kunnen bijbenen. Van de eerste centrale verwarming in 1825 tot de introductie van de smartphone in 2007 – deze exponentiële veranderingen hebben ons losgerukt van wat natuurlijk voor ons is.
Het gevolg? Ons lichaam en brein begrijpen niets meer van ons onlogische gedrag.
Oorspronkelijk veranderde de leefomgeving altijd traag, waardoor onze genen zich geleidelijk konden aanpassen. Nu leven we in een wereld vol van (on)gemakken die ons uitputten: te veel psycho-emotionele stress, veranderde voedingssamenstelling, te weinig beweging, milieuvervuiling, kunstlicht dat ons bioritme verstoort, overhygiëne en te veel antibiotica.
En wat gebeurt er als je lichaam signalen krijgt die het evolutionair niet herkent? Het begint te schreeuwen.
Die signalen noemen we in de geneeskunde ‘klachten’ – vermoeidheid, prikkelbaarheid, slechte slaap, spijsverteringsproblemen, angst, depressie, chronische pijn. Maar je kunt die signalen beter zien als een feedbackmechanisme dat aangeeft dat er iets ontbreekt wat evolutionair wél wordt verwacht. Het is onze collectieve uitdaging om ons lichaam weer datgene terug te geven wat het nodig heeft om goed voor onszelf te kunnen blijven zorgen.
Jouw genen zijn niet het probleem. Je gedrag wel.
Vergeet de genetica, want genen zijn zelden de oorzaak van gezondheidsklachten en ziekte. We moeten stoppen met onze genen de schuld te geven van onze gezondheidsproblemen. Je genen vormen slechts het geweer, maar je leefstijl – dus je keuzes – haalt wel of niet de trekker over.
De epigenetica heeft de genetica inmiddels ingehaald. Alles wat je eet, drinkt, denkt en doet, communiceert met je genen. Stel je je genen voor als een enorm bedieningspaneel met miljoenen schakelaars. Elke leefstijlkeuze zet bepaalde schakelaars – ofwel genen – aan of uit.
Je brein: drie passagiers die constant ruziemaken
Je hebt niet één brein, maar drie. En ze zijn het zelden met elkaar eens. Het oerbrein (reptiel- en zoogdierenbrein) is evolutionair het oudste deel. Het mensbrein (neocortex) is evolutionair het jongste – slechts vijf minuten oud op de evolutionaire klok van 24 uur.
Het oerbrein heeft drie instincten die in de moderne wereld tegen je werken: het instinct voor zoet en zout, het instinct voor luiheid en energie besparen en het instinct voor prikkels. Je oerbrein is als een driejarig kind in een snoepwinkel – het wil alles, en wel NU meteen!
En Big Food, Big Tech en Big Pharma? Die spelen hier perfect op in. Commerciële industrieën maken van onze instincten hun verdienmodel. Wanneer we ziek worden door deze industrieën, biedt Big Pharma chemische oplossingen die vaak de symptomen bestrijden in plaats van de oorzaken aan te pakken.
Gelukkig kun je het mensbrein trainen om het oerbrein te overstijgen en te temmen. Dit maakt jou een leider in je eigen leven, in plaats van een lijder door een dominant oerbrein.
De vier pijlers van onbegrensde energie
<strong>Pijler 1: Zingeving – Voorkom spijt op je sterfbed.</strong> Voordat je überhaupt nadenkt over voeding of beweging, moet je weten: waarom? De Australische verpleegkundige Bronnie Ware documenteerde de vijf meest voorkomende vormen van spijt op het sterfbed. Nummer één? “Had ik maar mijn eigen leven geleid, niet wat anderen van me verwachtten.”
Onvervulde dromen en onderdrukte passies geven een staat van constante interne strijd, wat resulteert in hogere niveaus van stresshormonen. Ook in rust. Het universum kent geen leegte. Als je jouw dagen niet vult met hogeprioriteitsacties, wordt jouw dag gevuld met lageprioriteitsafleidingen – zoals de gemiddeld drieënhalf uur per dag die Nederlanders aan hun smartphone besteden.
<strong>Pijler 2: Ontspanning – Wees lief voor je bijniertjes.</strong> Chronische stress is de sluipmoordenaar van onze tijd. Je bijnieren zijn ontworpen voor kortdurende, acute stress – niet voor de constante bombardementen van deadlines, files en mediaberichten. Het gevolg? Je bijnieren staan vrijwel permanent aan, en daar zijn ze niet voor gemaakt.
De oplossing ligt in teruggrijpen naar evolutionaire bondgenoten. De natuur: we zijn onze verbinding met de natuur letterlijk kwijtgeraakt. De gemiddelde westerling brengt 90% van zijn leven binnen door. Toch toont onderzoek aan dat regelmatige blootstelling aan de natuur ontstekingswaarden met 20-40% kan verlagen en de activiteit van natural-killercellen met 50% verhoogt na een driedaagse boswandeling.
Zonlicht: 68% van de Nederlanders heeft een vitamine D-waarde onder 75 nmol/l, terwijl we evolutionair ingesteld zijn op 115 nmol/l. We zijn letterlijk onze natuurlijke relatie met de zon kwijtgeraakt.
Koude en hitte: natuurlijke temperatuurvariatie was altijd aanwezig in onze evolutie. Nu leven we in constante comfort rond de twintig graden. Koude verhoogt je stofwisseling met 15-20%, hitte kan je groeihormoonproductie met 200-300% verhogen.
Slaap: in 1910 sliepen we nog negen tot tien uur per nacht. Nu slaapt een derde van de mensen minder dan zes uur. Na één nacht van vier uur slaap daalt je insulinegevoeligheid al met 25%.
<strong>Pijler 3: Voeding – Variatie is het medicijn tegen eenzijdigheid.</strong> Het grootste voedingsprobleem van deze tijd is eenzijdigheid. De gemiddelde Nederlander eet slechts vijftien tot twintig verschillende voedingsmiddelen per maand, terwijl onze voorouders meer dan honderd verschillende voedingsmiddelen consumeerden.
Eet minder vaak: we zijn evolutionair gemaakt om periodes van schaarste te doorstaan. Elke keer als je eet, produceert je alvleesklier insuline en dit veroorzaakt microbeschadigingen die vijf tot zes uur hersteltijd vereisen.
Wees niet bang voor vetten en eiwitten: recente reviews tonen aan dat er geen consistent verband is tussen verzadigd vet en hart- en vaatziekten. Vetten zijn essentieel voor celstructuur, hersenfunctie en hormoonproductie.
Seizoensgebonden eten: onze voorouders aten altijd seizoensgebonden. Seizoensproducten bevatten tot 50% meer voedingsstoffen en hun natuurlijke deuteriumbalans ondersteunt optimale mitochondriale functie en ontstekingsregulatie.
<strong>Pijler 4: Beweging – Verkoop je stoel.</strong> Nederland is Europees kampioen stilzitten: 8,7 uur per dag. Volgens TNO sterft elke dertig minuten iemand door de gevolgen van inactiviteit – 21.000 doden per jaar. Onze voorouders verbrandden dagelijks 1.000-1.300 calorieën door fysieke activiteit. De moderne mens verbruikt gemiddeld slechts 306 calorieën per dag.
Eerst bewegen, dan pas eten: nuchter bewegen verhoogt de vetverbranding met 20-30% en verbetert de insulinegevoeligheid met 15-25%. Dit was het natuurlijke ritme voor onze voorouders.
Investeer in je spierrekening: na je dertigste verlies je 3-8% spiermassa per decennium. Spiertraining verhoogt het aantal mitochondriën in je cellen met 50-100% en verbetert je insulinegevoeligheid met 25-40%.
Niemand komt je redden
De harde waarheid: er bestaat geen ecosysteem voor gezondheid, alleen een systeem dat reageert op ziekte. De anderhalf miljoen mensen die in Nederland in de ziektezorg werken, komen pas in actie als je al ziek bent.
De coronapandemie leerde ons dat we te veel vertrouwen op externe oplossingen, terwijl de krachtigste verdedigingslinie in ons eigen lichaam ligt. Het is tijd voor een revolutie van onderaf – een terugkeer naar onze eigen natuur, naar wat ons lichaam en brein evolutionair verwachten.
Over de auteur
Drs. Richard de Leth studeerde geneeskunde en is een pionier op het gebied van evolutionaire gezondheid. Als oprichter van het platform OERsterk heeft hij meer dan een miljoen mensen geholpen gezondere keuzes te maken. Hij is auteur van 13 boeken, veelgevraagd spreker, host van de OERsterk Podcast, theatermaker en levenskunstenaar. Zijn missie is om mensen te helpen hun evolutionaire blauwdruk te herontdekken en toe te passen in de moderne wereld, om zo een vitalere samenleving door te geven aan de volgende generaties. Hij gelooft dat een mensenleven veel meer potentieel heeft dan hoe het nu geleefd wordt. Er is meer.
Check het nieuwste boek Onbegrensd Energiek, 27 Principes voor meer energie, bezieling en vitaliteit op https://oersterk.nu/onbegrensd-energiek/
