Diabetes en prediabetes, een “tsunami”. Verslag van het derde AGE’s-congres

Door: Jan Blaauw

Jan Blaauw opende het AGE’s-congres door de aanwezigen welkom te heten, ondanks eventuele files en het weer. Hij stelde zichzelf voor als orthomoleculair therapeut en de organisator van de vierjarige beroepsopleiding tot orthomoleculair therapeut van Ortho Linea. Het centrale thema van de dag was diabetes en prediabetes, een “tsunami” die naar verwachting met 40 tot 50 procent zal toenemen tegen 2050. Blaauw benadrukte het belang van het congres om een verschil te maken in de praktijk. Hij vermeldde dat hij eerder congressen over AGE’s (versuikerde eiwitten) organiseerde in 2016 en 2018, waarbij het laatste congres ‘dementie en alzheimer’ als thema had. Het huidige congres is het derde AGE’s-congres. Tot slot gaf hij het woord aan de dagvoorzitter, John Mulder.

De noodzaak van verdere educatie over AGE’s

John Mulder, directeur van Diagnoptics, opende het congres en introduceerde zichzelf als iemand die veel kennis heeft opgedaan over AGE’s via Jan Blaauw. Hij merkte op dat de reguliere medische wetenschap vaak weinig weet over AGE’s, in tegenstelling tot het publiek in de zaal. Mulder bedankte de aanwezigen en de sponsoren, wiens producten en diensten vaak direct gerelateerd zijn aan het meten van AGE’s. Het thema van de dag was pre-diabetes en AGE-vorming. Hij kondigde de sprekers aan: Noortje Bos, Jan Blaauw, Jaap Seidell en Casper Schalkwijk. Mulder prees de gezonde catering, zoals thee met rozemarijn en munt, en biodynamische taartjes, als een welkome afwisseling op typische medische congressen. Dit geheel is te danken aan de zorg van Ilse Houwink.

Hij wees ook op de A4-kaart in de tas met informatie over bioactieve stoffen die AGE-vorming kunnen vertragen die door Jan is gemaakt. Zijn rol als dagvoorzitter was om de dag te begeleiden en sprekers aan te sporen tot bondigheid. Hij moedigde het publiek aan om veel vragen te stellen en in gesprek te gaan met de standhouders. Mulder benadrukte de noodzaak van verdere educatie over AGE’s gezien de beperkte kennis in de reguliere zorg.

De Gezonde Huiskamer

Noortje Bos, coördinator Gezonde Huiskamer en Positieve Gezondheid (onderdeel van het Healthy Aging Network Noorden-Nederlands) introduceerde De Gezonde Huiskamer, een bus die gratis leefstijlchecks aanbiedt in Noord-Nederland om inwoners bewust te maken van hun gezondheid. Deze checks omvatten metingen van lengte, gewicht, vetpercentage, visceraal vet, knijpkracht en vooral versuikerde eiwitten (AGE’s). De AGE-scanner fungeert vaak als een “wake-up call”, door de biologische leeftijd van weefsels te tonen, wat onzichtbare gezondheidsrisico’s zichtbaar maakt. Naast fysieke metingen wordt het “spinnenweb van Positieve Gezondheid” ingevuld, waarbij zes dimensies van welzijn worden besproken voor een holistisch beeld. Haar coaching is gebaseerd op vier kernprincipes: geen oordeel, begrip tonen, kleine stapjes stimuleren en “first things first” door te focussen op zingeving of mentaal welbevinden. In Oost-Groningen is culturele sensitiviteit essentieel, rekening houdend met de geschiedenis van herenboeren en arbeiders, lage sociaaleconomische positie en laag opleidingsniveau. De Gezonde Huiskamer streeft naar meer gezonde jaren door een gezonde omgeving te bevorderen en gezondheidsvaardigheden te vergroten. De aanpak is bottom-up, gericht op burgerkracht en het faciliteren van initiatieven uit de gemeenschap, in plaats van programma’s van bovenaf op te leggen. Voor therapeuten met beperkte tijd kan een “light” variant van de check zich richten op het spinnenweb van Positieve Gezondheid, wat een goed startpunt is voor bewustwording. Dit initiatief benadrukt 100% preventie en het aanpakken van de oorzaken van ziekten, in plaats van alleen symptoombestrijding.

Jan Blaauw, orthomoleculair- en natuurgeneeskundig therapeut en docent, benadrukte de alarmerende toename van diabetes en de rol van Advanced Glycation End-products (AGE’s) hierin. Glycatie is een niet-enzymatische reactie tussen eiwitten en suiker, die spontaan kan ontstaan en begint met de Maillardreactie, bekend van het bruinen van voedsel. Deze reactie doorloopt stadia van Schiff bases en Amadori-producten, leidend tot de vorming van reactieve voorlopers zoals methylglyoxaal (MGO), die uiteindelijk onomkeerbare AGE’s vormen. Het darmmicrobioom speelt een cruciale, duale rol; sommige bacteriën kunnen AGE-voorlopers afbreken, terwijl een hoge AGE-inname juist dysbiose kan veroorzaken. Dysbiose leidt tot een afname van gunstige bacteriën en een verstoring van het metabolisme, met minder productie van korteketenvetzuren zoals butyraat. De verstoringen tasten de darmbarrière aan, waardoor “tight junctions” beschadigd raken en Lipopolysacchariden (LPS) en AGE’s in de bloedbaan lekken, wat een “leaky gut” creëert. Dit leidt tot systemische, laaggradige ontsteking, een drijver van vele chronische ziekten, en AGE’s kunnen zelfs insulineresistentie bevorderen door receptoren te blokkeren. Therapeutische interventies omvatten het verminderen van AGE-inname via voeding door kookmethoden met lage, vochtige hitte te verkiezen boven bakken, braden of frituren. Daarnaast kunnen vezelrijke voeding, pre- en probiotica en bioactieve stoffen zoals carnosine en resveratrol de afbraak van AGE’s ondersteunen en de darmgezondheid verbeteren.

Jan besprak de wetenschappelijke inzichten die aantonen dat specifieke bacteriële genera de accumulatie van AGE’s kunnen verminderen of verhogen, met directe implicaties voor systemische glycatie en metabole gezondheid. Barnesiella intestinihominis en leden van de Oscillospiraceae-familie vertonen beschermende eigenschappen tegen glycatie. Blautia en Dorea nemen toe in aanwezigheid van hoge AGE-inname en kunnen bijdragen aan een pro-inflammatoir darmmilieu. Het bacteriële glyoxalase-systeem, bestaande uit glyoxalase I en II, is essentieel voor de detoxificatie van methylglyoxal (MGO), een belangrijke voorloper van AGE’s.

Minder bewerkt voedsel en aangepaste kookmethoden

Jaap Seidell, emeritus-hoogleraar Voeding en Gezondheid, besprak de vorming van AGE’s, zowel endogeen door hoge bloedsuikerspiegels als exogeen via voeding, en de associatie met gezondheidsproblemen. Hij legde uit dat de Maillardreactie, die smaak en kleur geeft aan voedsel, een evolutionaire mismatch creëert doordat ons brein geprogrammeerd is om deze smaken lekker te vinden, wat leidt tot overmatige consumptie van AGE-rijk voedsel. De hoeveelheid AGE’s in voedsel varieert sterk en wordt exponentieel verhoogd door bereidingswijzen zoals frituren en grillen, waarbij ultra-bewerkte voedingsmiddelen vaak de hoogste waarden bevatten. Seidell bekritiseerde de term “welvaartsziekte” en “westers dieet”, stellend dat deze aandoeningen en voedingspatronen wereldwijd vaker voorkomen bij mensen met een lage sociaaleconomische positie, wat het een “arme-mensen-dieet” maakt. Hij benadrukte dat de belangrijkste risicofactor voor diabetes obesitas is, met name visceraal vet en dat overconsumptie van geraffineerde koolhydraten en suikers hieraan bijdraagt. Er zijn geen officiële dagelijkse limieten voor AGE’s, maar het algemene advies is “hoe minder, hoe beter”, met een focus op minder bewerkt voedsel en aangepaste kookmethoden. De eiwittransitie naar meer plantaardige eiwitbronnen wordt gezien als een effectieve manier om de AGE-inname te verlagen.

Methylglyoxal

Casper Schalkwijk, hoogleraar Experimentele Interne Geneeskunde aan de Faculteit Health, Medicine and Life Sciences van het Maastricht Universitair Medisch Centrum, presenteerde eigen onderzoeksresultaten. Advanced Glycation End-products (AGE’s) zijn eindproducten van niet-enzymatische reacties tussen suikers en eiwitten of DNA, die een heterogene groep gemodificeerde moleculen vormen. Endogene AGE’s, gevormd in het lichaam, zijn voorspellend voor “poor outcome” zoals cardiovasculaire ziekten en dragen bij aan vaatstijfheid door crosslinking van eiwitten. Methylglyoxal (MGO), een bijproduct van glycolyse, is een snelle en reactieve precursor voor AGE-vorming en is ook voorspellend voor cardiovasculaire ziekten. Het lichaam verdedigt zich tegen MGO met het enzym glyoxalase 1 (Glo1), waarvan de activiteit vermindert onder stresscondities, leidend tot AGE-accumulatie. Onderzoek naar exogene (diëtaire) AGE’s toonde in een gerandomiseerde trial geen significante nadelige effecten bij relatief gezonde mensen. Verrassend genoeg bleek diëtair MGO, vooral uit koffie en brood, geassocieerd te zijn met beschermende effecten zoals een lager risico op inflammatie, diabetes en hart- en vaatziekten. Toekomstig onderzoek richt zich op Manuka honing, rijk aan MGO, om de causale rol van diëtair MGO en de invloed van het microbioom op deze gunstige effecten verder te bestuderen.

We mogen terugkijken op een geslaagd congres met inhoudelijk interessante boodschappen voor de dagelijkse praktijk.