Als je weet waar het over gaat, beoefen je het nog bewuster

Door: Ria Teeuw

Wie nog nooit wat met yoga heeft gedaan, zal wellicht de schouders ophalen bij het zien van de verschillende houdingen. Dat sport nuttig is geloven we allemaal wel, je ziet vaak letterlijk hoe spieren tijdens trainen aangespannen worden. Ook is het goed voor te stellen dat je met hardlopen je conditie opvijzelt, al was het maar door die keer dat je zelf naar de bus moest rennen en hevig buiten adem raakte. Bij yoga is de betekenis minder duidelijk. De diepgang daarentegen veel groter.

Inmiddels is yoga behoorlijk doorgedrongen in de westerse samenleving. Niet alleen kan je ervoor terecht bij gespecialiseerde instituten, tegenwoordig hebben ook veel sportscholen goed opgeleide yoga-instructeurs in dienst. Sommigen beoefenen het regelmatig in eigen huis. Ze hebben een matje aangeschaft en soms ook nog wat andere hulpmiddelen voor specifieke yogadoeleinden. Sinds de coronacrisis zijn mensen massaal thuis aan de slag gegaan met behulp van YouTube-filmpjes.

Adem en concentratie

Met recht kan je daarom concluderen dat yoga iets te bieden heeft dat beklijft en tegemoetkomt aan een belangrijke behoefte van een breed publiek. Ging het vroeger vooral om mensen die gericht zijn op een bepaalde vorm van spiritualiteit, nu is het ook in trek bij mensen die zich daar verre van (willen) houden. Ook zij hebben ontdekt dat ze baat hebben bij de ontspanning die uit yoga-oefeningen voortvloeit. Wat het gemakkelijker maakt, is de hoeveelheid verschillende soorten yoga waaruit je kan kiezen. Bekende zijn onder andere Hatha Yoga, waarbij de focus ligt op bepaalde delen van het lichaam via adem en concentratie. Vinyasa Yoga en Ashtanga Yoga bestaan uit dynamische en best inspannende oefeningen. Yin Yoga daarentegen is een heel rustige vorm die bindweefsel versterkt en versoepelt doordat je bepaalde lichaamsposities wat langer vasthoudt. Poweryoga maakt sterk, lenig en bevordert de conditie. Opmerkelijk is dat het vaak om eeuwenoude wijsheid gaat die overeen lijkt te komen met kennis die we relatief nog maar kortgeleden hebben ontdekt en die te maken heeft met het verband tussen lichaam en geest.

Neurologie

Ook al heb je al profijt van yoga zonder dat je je daarin hebt verdiept, met achtergrondkennis kan je het nog bewuster beoefenen. Sterker, misschien gaat er wel een wereld voor je open. Een uitstekende manier daarvoor is het boek lezen van Eddie Stern, Hoe yoga werkt, de transformerende kracht van yoga. Stern is een Amerikaans yogadocent die bekend staat om zijn uitgebreide kennis van Ashtanga Yoga en die yoga en Sanskriet bestudeert. In zijn boek beschrijft hij hoe de bewegingsleer werkt, wat die voor je doet en verklaart hij de Sanskriettermen. Eén hoofdstuk heeft hij helemaal gewijd aan het zenuwstelsel.

Stabiliseren

Samengevat stelt Stern dat we met yoga beoefenen aandacht geven aan ons lichaam, onze ademhaling en onze geest. Met andere woorden: de houdingen stabiliseren het lichaam, de ademhaling stabiliseert het zenuwstelsel en door onze aandacht te focussen stabiliseren we onze geest. Het gaat voor een belangrijk deel over samenbrengen en op elkaar afstemmen van onze ingebouwde lichaamsritmen zoals de hartslag, het knipperen met de ogen en de ademhaling. Dat is zinvol omdat we iedere dag te maken hebben met gebeurtenissen die ons op de een of andere manier uit balans brengen. Overmatige stress is een beruchte verstoorder van lichaam en geest.

Doorbloeding

Als je met je lichaam werkt, beïnvloed je je organen, emoties, gedachtepatronen en temperament, zaken die verband houden met elkaar. Yoga biedt de mogelijkheid dat op heel bewuste manier te doen. Een van de aspecten is reiniging, wat Stern vergelijkt met een vuile spons uitwringen. Je houdt die onder de kraan en na het wringen is het water dat uit de spons komt, helemaal schoon. Yogahoudingen wringen als het ware de stress en stijfheid uit het lichaam, maar tegelijkertijd reinig je daarmee ook je geest. De doorbloeding verbetert omdat de ademhaling gekoppeld wordt aan beweging. Daardoor ontstaat warmte in het lichaam en openen de aderen en de kleine bloedvaten. Onderzoek heeft uitgewezen dat regelmatig yoga beoefenen goed is voor de bloeddruk en onder andere angsten en depressies kan verminderen.

Neusgat

Omdat yoga rechtstreeks effect heeft op gedachten en emoties, kan het op spiritueel gebied ook veel doen, in elk geval voor wie daarvoor openstaat. Een voorbeeld is de wisselende-neusgat-ademhaling. Die doe je door met één neusgat tegelijk adem te halen, de andere druk je dicht met een vinger. Je wisselt beide neusgaten met elkaar af. Zo krijg je toegang tot de functies van je hersenhelften afzonderlijk en breng je ze met elkaar in evenwicht. Vertaald naar het fysieke niveau gaat het om twee takken van het autonome zenuwstelsel: het actieve potentieel van het sympathische zenuwstelsel en het ontspannende potentieel van het parasympathische. Daarom kunnen ademhalingsoefeningen je zowel energie geven als tot rust brengen.

Heft

Een van de redenen dat mensen yoga met ontspanning en stressvermindering associëren, is dat yoga het parasympathische zenuwstelsel versterkt of hoger afstelt en het sympathische zenuwstelsel vertraagt of lager afstelt waardoor de stressrespons wordt bijgesteld. Vandaar dat als we onze aandacht op de ademhaling richten en die bewust vertragen, we het gevoel kunnen krijgen dat we het heft van ons leven weer in handen krijgen. De trage, ritmische bewegingen van de ademhaling stimuleert de nervus vagus in de darmen, het middenrif en de longen waardoor innerlijke rust, een gevoel van veiligheid en tevredenheid ontstaan.

Spiergeheugen

Mocht je denken dat je niet lenig genoeg voor yoga bent of niet geschikt omdat je moeite hebt met de houdingen, dan heb je het mis. Yoga is werkelijk geschikt voor iedereen, gewoon volhouden. Als mens beschikken we namelijk over spiergeheugen, een vermogen dat ervoor zorgt dat lichaamshoudingen gemakkelijker worden als je ze herhaalt, zelfs als ze heel moeilijk zijn.

In kader: De meeste vormen van yoga bevatten de ‘zonnegroet’. Een soort warming-up die bestaat uit een serie asana’s (houdingen) die je langzaam of intensief achter elkaar uitvoert en herhaalt terwijl je bij elke beweging bewust in- en uitademt. Een uitstekende manier om je lijf te activeren en flexibel te maken. Het is ook gunstig voor onder andere hormoonhuishouding, bloedcirculatie en immuunsysteem. Daarnaast ontspant het lichaam en geest.