Geboortetrauma: preconceptie, zwangerschap en ons leven
Ze komt binnen, samen met haar zus, ziet er verwilderd uit en een beetje afwezig, niet met beide benen op de grond, lijkt het.
Ze komt op advies van haar schoonmoeder; de hele familie weet zich inmiddels geen raad meer met deze dame, die sinds een aantal weken ineens ernstige paniekaanvallen heeft, met benauwdheid en echt het gevoel dat ze doodgaat. Eten binnenkrijgen en binnenhouden is een grote opgave, en ze is dan ook al in zeer korte tijd zeven kilo afgevallen.
Als ik vraag of ze haar klachten kan omschrijven, vertelt ze wat er gebeurt. Ze is echt helemaal in paniek en heeft het gevoel geen adem te krijgen, dat ze gaat stikken. “Heb je dit weleens eerder gehad?” Meteen komt het antwoord: “Op vakantie met mijn ouders en zus. Toen ik het vakantiehuisje binnenging, kreeg ik vanuit het niets zo’n zelfde paniekaanval. Er is nooit duidelijk geworden wat dat geweest is, maar misschien door een bepaalde geur”, zegt ze. Haar moeder, zo vertelt haar zus, zei toen: “Het voelt hier unheimisch.”
Mijn vraag: “Weet jij iets over de periode waarin jouw moeder zwanger van je was? Hoe was de bevalling?” “Ja, mijn geboorte, met de navelstreng om mijn hals. Er was op dat moment grote paniek en angst bij iedereen in de kamer. Ik liep helemaal blauw aan en ze waren bang dat ik zou stikken. Ik ben direct bij mama weggehaald, en ben echt op gang geholpen om zelfstandig te gaan ademen.”
Blauwdruk
Ons ontstaan, de omstandigheden in de negen maanden voor de conceptie, de conceptie, de zwangerschap en de bevalling zijn veel meer van invloed op ons leven dan we geleerd hebben. De puzzelstukjes van haar huidige situatie, en het mogelijke geboortetrauma dat eraan ten grondslag ligt, vinden we hier terug bij haar geboorte. Haar “blauwdruk”, haar inprenting tijdens de geboorte, is: angst, paniek en blauw aanlopen, bijna stikken. De ouders zijn uiteraard gerustgesteld in die situatie, maar welke aandacht is er aan de baby zelf besteed? Hebben ze haar verteld dat ze nu veilig is bij papa en mama, en dat dit niet meer kan gebeuren?
Nee, en dit is het geboortetrauma dat ze nog steeds bij zich draagt, en haar manier van leven is geworden.
Wat prenatale psychologie hierover leert
Deze casus staat, hoe bijzonder ook, niet op zichzelf. Binnen de prenatale en perinatale psychologie, een vakgebied waarin onder anderen de Nederlandse psycholoog en babytherapeut Rien Verdult onderzoek deed, wordt de periode van conceptie tot ongeveer het tweede levensjaar gezien als een cruciale fase. Stressvolle of traumatische ervaringen in deze periode, zoals een geboortetrauma door een moeizame bevalling, kunnen diepe en langdurige sporen achterlaten in het zenuwstelsel, ook al herinnert iemand zich er op cognitief, verbaal niveau niets van.
Dat past bij wat we in deze casus terugzien: een lichamelijke inprenting, ontstaan rond de geboorte, die decennia later nog steeds geactiveerd kan worden door een op zichzelf onschuldige prikkel die er op het eerste gezicht weinig mee te maken lijkt te hebben, zoals een geur in een vakantiehuisje.
Inzicht
“Hoe oud was je, bij die vakantie en de paniekaanval bij het huisje?” “Dertien”, zegt ze. “En hoe oud ben je nu?” “Zesentwintig jaar.” Het geboortetrauma dat geen aandacht heeft gekregen, en dat niet aangekeken of geheeld is, laat zich vervolgens op dertienjarige leeftijd opnieuw zien. Ook daar kreeg het niet de aandacht die het nodig had, en bij de verdubbeling van haar leeftijd, zesentwintig jaar, toont het zich nog een keer.
Nu kan dit geboortetrauma geheeld worden, met aandacht, inzicht en bewustwording: “Je wordt niet nóg een keer geboren met de navelstreng rond je hals.”
Ik zie de enorme opluchting en ontspanning in haar gezicht en lijf. Er zit een totaal andere vrouw voor me dan degene die een uur eerder binnenkwam. Ze kijkt haar zus aan en vraagt: “Wat eten we straks?”
Wat deze casus laat zien
Wat deze sessie treffend illustreert over geboortetrauma, is dat lichaam en geheugen op meer manieren met elkaar verbonden zijn dan alleen via expliciete, verbale herinneringen. Het lichaam lijkt op zijn eigen, wonderlijke manier “te onthouden” wat er in de allervroegste levensfase is gebeurd, en die inprenting kan zich jaren of decennia later opnieuw aandienen, vaak op momenten die er op het eerste gezicht weinig mee te maken hebben.
Voor therapeuten en behandelaars die met dit soort klachten werken, is het van waarde om, naast de directe klacht, ook te vragen naar mogelijk geboortetrauma en de zwangerschap van de cliënt. Niet als vaststaand antwoord vooraf, maar als een van de mogelijke lagen waarin de oorsprong van een klacht verscholen kan liggen. Soms is een enkele, rustige vraag naar die vroegste periode al voldoende om een cliënt een geheel nieuw perspectief te geven op klachten die al jaren onverklaard blijven. Meer verhalen en casuïstiek over lichaamsgerichte, systemische en prenatale therapie zijn te vinden op de thema-pagina van NGW Magazine.
