Waarom therapie soms ook over mij gaat
Ik denk weleens dat ik als therapeut alles onder controle heb. Je kent het wel: de ruimte netjes, gebrande palo santo, dampende kamillethee, kaarsjes en een zoutlamp strategisch geplaatst alsof ze een soort kosmisch wifi-netwerk aanzetten. De cliënt komt binnen, neemt plaats, en ik — de zogenaamde gids — haal diep adem, glimlach en denk: dit kan ik, dit heb ik allemaal geleerd.
En dan gebeurt er iets wat ik niet voorspel.
Wanneer therapie ineens persoonlijk wordt
De cliënt vertelt haar verhaal, over een hartverscheurend verlies, vers verdriet. Ik knik, luister, stel vragen. Maar ineens — midden in een zin — voel ik een steek in mijn eigen hart. Alsof ik niet alleen naar haar verhaal luister, maar ook naar dat van mijzelf. Mijn ogen vullen zich met tranen. Eén rolt zachtjes over mijn wang.
De cliënt kijkt me aan, even verbaasd, en ik zeg: ‘Dit raakt me. Jouw woorden raken mij als mens.’
Het blijft stil, maar in die stilte gebeurt er iets bijzonders. Er is geen breuk in de rol, geen verlies van professionaliteit. Er is alleen echtheid, een gedeeld mens-zijn.
En precies daar, in dat onverwachte moment, voel ik dat therapie geen toneelstuk is waarin wij de rol van alwetende meester spelen. Het is een ontmoeting, levend, kwetsbaar, menselijk.
Wat onderzoek zegt over emotionele betrokkenheid in therapie
Wat ik in die sessie ervoer, heeft in de psychologie een naam: countertransference, oftewel tegenoverdracht. Dit zijn de emotionele reacties die bij een therapeut worden opgeroepen door het verhaal of gedrag van een cliënt. Onderzoek laat zien dat deze reacties, als ze onopgemerkt blijven, het diagnostisch proces en het verloop van de behandeling negatief kunnen beïnvloeden. Maar wanneer een therapeut deze reacties wél herkent en er bewust mee omgaat, kan datzelfde proces juist bijdragen aan een betere diagnose en een sterker behandelresultaat (PMC, 2024).
Ook onderzoek naar het delen van eigen emoties door de therapeut – zelfonthulling – bevestigt wat ik in de praktijk voel. Wanneer de werkrelatie met de cliënt goed is, ervaren cliënten een sessie als dieper en de therapeut als deskundiger op het moment dat deze iets van zichzelf laat zien. Is de werkrelatie juist gespannen, dan kan diezelfde onthulling averechts werken (PubMed, 2011). Het gaat dus niet om wel of geen emotie tonen, maar om het juiste moment en de juiste context aanvoelen.
Ook de therapeut is soms de cliënt
Ik begeleid hier tijdens therapie, maar op een andere plek en een ander moment pak ík mijn eigen uitdagingen aan. Daar ben ik de cliënt, soms ook worstelaar en wordt ook mijn therapeut geraakt door mijn verhaal.
Ik leer elke dag van mijn cliënten. Ze laten me zien hoe geduld voelt als ik het even kwijt ben. Ze laten me ervaren hoe stiltes zwaarder kunnen zijn dan duizend woorden. Ze confronteren me met mijn eigen ongeduld, mijn valkuil om te snel te willen ‘fixen’, en zelfs met mijn behoefte om zelf begrepen te willen worden.
Soms ruikt de kamer na afloop naar zoute tranen, soms naar verfrissende opluchting, soms gewoon naar amandelolie van de energetische massage. Soms is het zonnig en helder, soms donker en zwaar in een ijzige stilte. En in al die geuren, geluiden en beelden ligt het bewijs: ik weet het niet allemaal, ik doe het niet allemaal perfect.
Sindsdien merk ik dat ik minder streng ben voor mezelf als therapie mij persoonlijk raakt tijdens een sessie. Het hoort erbij, het is geen fout in het systeem. Juist die momenten van oprecht mens-zijn, naast al die technieken en kaarsjes, maken het verschil tussen een gesprek en een echte ontmoeting.
Maar elke keer dat ik denk: ik ben hier om te leren, net zo goed als mijn cliënt, wordt de ruimte lichter. Het voelt alsof er dan geen therapeut tegenover cliënt zit, maar twee mensen die elkaar even vinden op het pad van groei.
En dát is misschien wel de mooiste les: dat ik geraakt mag worden, dat ik een traan mag laten zien. Maar ook dat ik er niet in hoef te verdrinken, niet ontroostbaar hoef te zijn. Want geraakt worden opent de deur naar verbinding.
Veelgestelde vragen
Is het niet onprofessioneel als een therapeut emotioneel raakt?
Nee, zolang de therapeut de eigen emotie herkent en er bewust mee omgaat. Onderzoek naar tegenoverdracht laat juist zien dat bewuste emotionele betrokkenheid het contact en het behandelresultaat kan versterken, mits het niet de aandacht van de cliënt wegneemt.
Mag een therapeut huilen tijdens een sessie?
Dat kan, als het oprecht is en niet de focus verschuift naar de therapeut zelf. Het gaat erom dat de cliënt zich gezien blijft voelen, niet dat de therapeut getroost moet worden.
Hoe voorkomt een therapeut dat eigen emoties de sessie overnemen?
Door zelfreflectie, intervisie met collega’s en soms eigen therapie. Zo blijft er onderscheid tussen wat van de cliënt is en wat van de therapeut zelf.
Meer persoonlijke verhalen uit de praktijk lees je in dit magazine.
En ja… de tissues zijn nog steeds voor mijn cliënten bedoeld.
