Het geheim van de hazelaar
Meer geschiedenis dan je dacht. Dit seizoen groeit hélémaal niks. Totdat ik voorbij een veldje met hazelaars liep. De verse katjes of pluimpjes lagen op de grond en in de boom hingen er nog veel meer. Wat bleek: dit was niet de gewone hazelaar, maar de toverhazelaar voor de huid, een plant met een verrassend rijke geschiedenis en huidverzorgende eigenschappen.
De herkomst van de naam toverhazelaar
De botanische naam hamamelis komt van het Griekse hama, dat ’tezamen’ betekent: de boom draagt tegelijkertijd bloemen en vruchten. Melon betekent vrucht of appel. De soortnaam virginiana verwijst naar de staat Virginia in de VS, dit vroeg gekoloniseerde gebied is genoemd naar Elizabeth I van Engeland, The Virgin Queen.
De plant heeft veel sagen en magie om zich heen. In koloniale tijden werden de takken gebruikt als wichelroede. De Engelse naam witchhazel, in het Frans noisette de la sorcière, is niet afkomstig van heksen, maar van het oude Saksische woord voor buigzame takken, wych, verwant aan ons woord twijg.
De toverhazelaar herkennen aan blad en bloem
De toverhazelaar is een heester van ongeveer 6 meter hoog met echte takken en een grijsbruine schors. De elliptische bladeren zijn groen en glad, of licht behaard met duidelijke nerven langs de bladrand die bochtig getand is. De bloemen bloeien in de oksels van de bovenste takken. De vier tot vijf heldergele kroonbladen hebben de vorm van lange, vaak gedraaide bandjes en verschijnen pas als de bladeren zijn afgevallen.
Veel mensen denken dat de toverhazelaar vroeg bloeit, maar in feite bloeit ze laat. De vruchten zijn houtige doosvruchten, rond tot ovaal, en lijken op hazelnoten. Ze worden pas in het volgend voorjaar rijp en barsten dan open, waarna de zaden met kracht wegvliegen.
Toverhazelaar voor de huid: traditioneel gebruik
De plant werkt via de huid wondhelend, bloedstelpend, vaatvernauwend en desinfecterend. Denk aan schaafwonden, bloedneus, een ruwe, droge huid, luiereczeem, insectenbeten en aambeien. Juist om deze eigenschappen wordt toverhazelaar voor de huid al eeuwenlang toegepast in de volksgeneeskunde, en tegenwoordig ook in tal van commerciële huidverzorgingsproducten.
Een recent onderzoek heeft uitgewezen dat een gefiltreerd deel van het extract van de toverhazelaar, dat hoofdzakelijk proanthocyanidine bevat, een sterke werking tegen het Herpes simplex-virus laat zien in laboratoriumomstandigheden. Dat betekent niet automatisch dat een tonic met toverhazelaar hetzelfde effect heeft als een geneesmiddel, maar het verklaart wel waarom de parfum- en cosmetica-industrie deze plant veelvuldig gebruikt in verzorgingsproducten. Kijk maar eens naar de ingrediëntenlijst op de verpakking van gezichtswater of aftershave. Meer achtergrond over werkzame plantenstoffen is te vinden bij het Wageningen University & Research.
Zelf een tonic maken met toverhazelaar voor de huid
Omdat er inwendig een reactie kan ontstaan met bepaalde medicijnen, is er geen theerecept bij dit artikel. Een tonic voor een vette huid kan ik wel aanbevelen.
Middel voor een vette huid
Meng 1 deel sinaasappelschil met 4 delen toverhazelaarpluimpjes in 200 ml heet water. Laat afkoelen en dep dit mengsel als tonic op de huid.
Test een nieuw huidmiddel altijd eerst op een klein stukje huid, bijvoorbeeld de binnenkant van je pols, en wacht 24 uur om een allergische reactie uit te sluiten voordat je het op je gezicht gebruikt. Bij twijfel, of bij gebruik van medicatie, is overleg met een arts of apotheker verstandig. Algemene informatie over huidverzorging en veilig gebruik van huidproducten is te vinden bij huidziekten.nl. Meer verhalen over kruiden en planten vind je op de thema-pagina van dit magazine.
Waar toverhazelaar in de tuin of natuur te vinden is
Toverhazelaar wordt in Nederland vaak aangeplant in parken, tuinen en botanische collecties vanwege de opvallende, laatbloeiende bloemen die juist in de kale wintermaanden kleur en geur geven. In het wild kom je de plant hier minder tegen, maar langs wandelpaden en in siertuinen duikt ze regelmatig op. Wie de pluimpjes voor eigen gebruik wil verzamelen, doet er goed aan alleen te oogsten op plekken waar dat is toegestaan en waar geen bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt.
Buiten het gebruik voor de huid wordt toverhazelaarextract ook wel inwendig toegepast, bijvoorbeeld in de vorm van capsules of druppels voor de bloedvaten, maar dat valt buiten de scope van dit artikel en vraagt om deskundige begeleiding vanwege mogelijke interacties met medicatie.
Veelgestelde vragen over toverhazelaar voor de huid
Wat is toverhazelaar precies?
Toverhazelaar, ook wel hamamelis virginiana genoemd, is een heester die van oudsher wordt gebruikt vanwege haar wondhelende, bloedstelpende en huidverzorgende eigenschappen.
Hoe gebruik je toverhazelaar voor de huid?
Toverhazelaar wordt meestal verwerkt in een tonic of gezichtswater, of gemengd met andere ingrediënten zoals sinaasappelschil voor een zelfgemaakte huidverzorging.
Is toverhazelaar veilig voor alle huidtypen?
De meeste mensen kunnen toverhazelaar goed verdragen, maar test het altijd eerst op een klein stukje huid en raadpleeg bij twijfel een arts, zeker bij gevoelige huid of medicijngebruik.
Waarom wordt toverhazelaar in cosmetica verwerkt?
Vanwege de vaatvernauwende en desinfecterende eigenschappen wordt het extract veel gebruikt in gezichtswater, aftershave en andere huidverzorgingsproducten.
Wil je meer weten, heb je vragen of een idee? Laat het me weten via katinka@dehelderemaan.nl. Ik wens jullie veel plezier met het ontdekken van de onopvallende pluimpjes. Tot de volgende keer.
