Littekens

Alles over hoe littekens ontstaan, de verschillende soorten littekens en welke voedingsadviezen en behandelmethoden kunnen helpen bij herstel.

Littekens in het kort

Littekens ontwikkelen zich tijdens het helingsproces van beschadigd lichaamsweefsel. Schade ontstaat door bijvoorbeeld een ongeval, brandwond, operatie of huidziekte.
Factoren die van invloed zijn op littekenvorming zijn leeftijd, locatie, erfelijkheid, huidskleur, type wond en infecties tijdens genezing.
Er zijn verschillende soorten littekens, waaronder hypertrofisch, keloïd en atrofisch.
Littekenweefsel verwijderen is niet mogelijk, maar er zijn verschillende methoden om ze minder opvallend te maken.

Wat zijn littekens?

Een litteken ontstaat als een reactie op een beschadiging van lichaamsweefsel, meestal van de huid. Deze reactie is onderdeel van het helingsproces van het letsel. Een zichtbare afwijking vormt zich op de plek van de wond door de vorming van bindweefsel. Deze bindweefselvorming wordt ook wel fibrose genoemd. Hoe dieper de wond, hoe groter de kans op een blijvend litteken.

Littekenweefsel heeft een andere samenstelling dan het oorspronkelijke lichaamsweefsel. Na een beschadiging produceert het lichaam bindweefsel bestaande uit een matrix van collageen eiwitten. Deze matrix vult het ‘gat’ op, maar mist onderdelen van het natuurlijk weefsel, zoals bloedvaten, haarvaten en zweetklieren. Littekenweefsel is hierdoor stijver en minder rekbaar dan gezond lichaamsweefsel.

Er zijn verschillende soorten littekens, waaronder:

Hypertrofisch litteken: rood, dik en verheven. Kan jeukerig of pijnlijk zijn. De littekens blijven binnen de grenzen van de oorspronkelijke verwonding en ontstaan vaak bij jonge mensen, na brandwonden en bij mensen met een donkere huid.
Keloïd litteken: rood tot donkergekleurd, verdikt en verheven. Het littekenweefsel is groter dan de oorspronkelijke verwonding en kan jeuk of pijn geven. Kan ook spontaan ontstaan, zonder een beschadiging.
Atrofisch litteken: ligt verzonken in de huid en is meestal klein en rond. Ontstaat bij een verstoring van het helingsproces van de wond en wordt vaak geassocieerd met acnelittekens en waterpokkenlittekens.
Donker litteken (post-inflammatoire hyperpigmentatie): ontwikkelt zich wanneer er naast de wondgenezing ook een overproductie van pigment plaatsvindt. Komt vaker voor bij mensen met een donkere huidskleur.
Navel: over het algemeen is iedereens eerste litteken de navel, op de plek waar de navelstreng heeft gezeten.
Striae: paarsrode strepen die ontstaan wanneer de huid te snel uitgerekt wordt, bijvoorbeeld tijdens een zwangerschap, groeispurt of bij snelle gewichtstoename.

Littekens verwijderen is niet mogelijk, maar er zijn wel verschillende behandelmethoden om ze minder opvallend te maken. Vooral littekens in het gezicht worden cosmetisch als storend ervaren.

Symptomen

Verkleurde plek op de huid, rood tot donkergekleurd
Verdikte of verzonken plek op/in de huid
Jeukende, pijnlijke of geïrriteerde plek op de huid
Harde littekens kunnen zorgen voor een trekkend gevoel

Oorzaken

Littekens ontwikkelen zich door het herstel na weefselbeschadiging. Dit kan het gevolg zijn van bijvoorbeeld een ongeval, brandwond, operatie of huidziekte. Factoren die van invloed zijn op littekenvorming:

Leeftijd: een jongere huid geneest sneller dan een oudere huid, maar er ontstaat wel meer nieuw weefsel waardoor de littekens groter en dikker kunnen zijn.
Plek op lichaam: littekens die op beweeglijke en gespierde lichaamsdelen liggen worden meer uitgerekt.
Erfelijkheid: sommige mensen hebben meer kans op het krijgen van een keloïd.
Huidskleur: mensen met een donkere huidskleur hebben een hoger risico op het vormen van littekens.
Verstoring: een infectie, slechte doorbloeding of algehele conditie kan de wondgenezing verstoren.

Voedingsadviezen

Zorg voor voldoende eiwitten. Deze bouwstoffen zijn belangrijk voor de wondgenezing.
Drink voldoende water (2 liter per dag) om de huid te hydrateren.
Zorg voor voldoende energie uit koolhydraten. Wondgenezing kost extra energie voor het lichaam.
Vitamine A: een antioxidant die de huid beschermt tegen vrije radicalen, stimuleert de celgroei en collageenproductie. Zit voornamelijk in lever, wortel, spinazie en zoete aardappel.
B-vitaminen: dragen bij aan de energiestofwisseling in de huid en helpen daardoor bij de vernieuwing van de cellen, met name vitamine B5.
Vitamine C: een antioxidant die de afbraak van collageen voorkomt, stimuleert de collageenvorming, onderdrukt de melanineproductie en werkt ontstekingsremmend. Voornamelijk te vinden in paprika, bessen, boerenkool, kiwi en aardappel.
Vitamine E: een antioxidant die de huidcellen beschermt tegen oxidatieve stress en helpt bij het versterken en de hydratatie van de huid. Rijke bronnen zijn vis, avocado en noten.
Omega 3-vetzuren: gezonde vetten die de doorbloeding en hydratatie van de huid verbeteren. Voornamelijk te vinden in vette vis.
Zink: helpt bij de aanmaak van keratinocyten, de cellen waaruit de huid is opgebouwd. Grote hoeveelheden zitten in zeevruchten.

Opmerkingen

Het is niet mogelijk om een litteken te verwijderen. Regulier zijn er verschillende methoden om littekens te verminderen. De operatieve behandelingen bestaan uit correcties, dermabrasie, chemische peeling en littekens laseren. Littekenweefsel kan ook behandeld worden met corticosteroïdeninjecties of siliconen. Daarnaast kan er gebruik gemaakt worden van littekencrème, zalf of make-up.

Om een litteken zoveel mogelijk te voorkomen is het van belang om een wond schoon te maken en te beschermen tegen vuil en zon. Ook het vochtig houden van de huid rondom de wond draagt bij aan het herstel. Verder kan een gezonde leefstijl en de juiste voeding helpen bij de genezing.

Bronnen kunnen opgevraagd worden bij de redactie. Dit artikel is mogelijk gemaakt door Ortho Health Foundation, www.sohf.nl