Kruidenkennis met paspoort: het geheim van valeriaan

Kijk je wel eens langs de weg of langs een boerensloot, dan zie je een groepje valeriaan in de zomer. De volledige naam is Valeriana officinalis. Dit komt van het woord ‘volere’ en dat betekent: gezond en sterk zijn. Officinalis staat voor apothekerswerkplaats, wat wijst op de medische achtergrond.

De overblijvende plant die tot 200 cm hoog wordt, groeit recht omhoog en heeft een holle, ronde stengel, die overlangs gegroefd is. De stengel is onvertakt en de bladstelen staan tegenover elkaar. De bladeren zijn licht getand. De rozewitte bloemschermen zijn schijnschermen, de wortelstok is kort en stomp. De bloeitijd is van mei tot augustus. De plant heeft een voorkeur voor vochtige plaatsen, weilanden en langs sloten. Een geplukte bos gaat bijna onmiddellijk slap hangen.

Valeriaan verspreidt voor katten en ratten een onweerstaanbare geur. De rattenvanger van Hamelen zou volgens de legende valeriaanwortel in zijn zakken hebben gehad.

Het kruid wordt genoemd in Angelsaksische geschriften uit de 11de eeuw. In de middeleeuwen werd het kruid ook culinair gebruikt, en zelfs als parfum, net als sommige Valeriaansoorten in de Himalaya nog steeds worden gebruikt als ingrediënt voor parfum en wieroken. In de middeleeuwen werd valeriaan ook beschouwd als middel tegen de pest. In de beide wereldoorlogen werd het kruid gebruikt bij shellshock. De Inca’s zouden het kruid gebruikt hebben in massageolie.

De voornaamste werking wordt herkend bij nerveuze klachten in de maag en de darm, bij hoofdpijn en hoge bloeddruk en het middel is krampopheffend en slaapverwekkend. Vooral piekeren kan tot rust gebracht worden. In 1966 ontdekte men dat de in de plant aanwezige valepropriaten verantwoordelijk zijn voor de sederende werking van valeriaan. Een andere stof die neurologische invloed heeft, is choline. Voldoende van deze neurotransmitter zorgt voor communicatie tussen synapsen. Spierontspanning en geheugen zijn van deze stof afhankelijk.

Valeriaan geeft geen gewenning, maar heeft wel een effect op bepaalde medicatie en het centraal zenuwstelsel. Een kuur duurt dan ook niet langer dan 2 weken. De bloesem is minder versuffend. Bij het gebruik van de bloesem merkte ik dat voornamelijk het loslaten van immateriële opmerkingen gemakkelijker was. De woorden die de ziel klemzetten, door bijvoorbeeld een ongewenste onmogelijk op te dringen. Het herinnert de mens aan eigen wijsheid en keuzevrijheid.

Paspoort: Valeriaan, Valeriana officinalis

RIVM goedgekeurd
Uiterlijke kenmerken: groeit tot 200 cm recht omhoog, holle, ronde stengel, gegroefd, onvertakt. Licht getand blad, roze-witte schijnschermen, bloeitijd mei – augustus, op vochtige plaatsen.
Gebruikte delen: gedroogde wortel, bloesem
Inwendig gebruik: thee, tinctuur
Homeopathische naam: Valeriana
Werkzame bestandsdelen: choline, fosfor, valepropriaten, alkaloïde, enzymen.
Eigenschappen: pijnstillend bij krampen en spit, bloeddrukverlagend, rustgevend, mag gebruikt worden bij dieren.

Recept: chocolademelk van gedroogde kruiden tegen piekeren (voor 250 ml)

Ingrediënten:
1 tl valeriaanwortel
1 tl citroenmelisseblaadjes
3 tl lavendel
2 blaadjes en 1 bloemknop van passiflora
schil van ½ sinaasappel
300 ml melk
1 eetl. cacao
vanille

Bereidingswijze:
Doe de fijngesneden kruiden en de melk in een pan en kook zacht voor 5-10 min. Zeef daarna, los de cacao en vanille op. Geniet!

Column van Katinka Hagenaar, www.dehelderemaan.nl