Het hebben van een betekenisvolle liefdesrelatie en een bevredigend seksleven kunnen bijdragen aan een kwalitatief fijn leven. In hoeverre maak jij dat als therapeut of coach actief bespreekbaar met je cliënten of coachees? En seksueel misbruik, maak je dat bespreekbaar? Wacht je af tot zij daarover beginnen of doe je dat proactief? Psychosociaal therapeut Jeremy Heshof heeft een eigen praktijk voor seksuologie, relatietherapie en psychosociaal therapie. Hij oppert duidelijk voor de laatste optie: “Seksualiteit en seksueel misbruik móet je als professional actief bespreekbaar maken.”
Proactief seksualiteit bespreken
‘Wanneer seksualiteit een bron van verdriet, teleurstelling en trauma is geworden, zullen niet veel van onze cliënten dat uit zichzelf bespreekbaar maken. Daar heerst bij velen nog schaamte en taboe. En niet alleen taboe en schaamte bij de cliënt, ook hulpverleners vinden het soms lastig om daarover te beginnen. Terwijl ik toch echt vind dat wij deze dans moeten openen. Juist onverwerkt seksueel misbruik en seksueel trauma kunnen een heel scala van psychische en onverklaarbare lichamelijke klachten met zich meebrengen waar iemand de rest van zijn leven last van kan blijven houden.
Wanneer je als kind seksueel misbruikt bent, wordt door de dader een geheimhoudingsplicht bij je afgedwongen. Vaak met geweld en dreigementen: “Wanneer je dit doorvertelt, zal ik dit ook met je zusje doen.” Deze langdurige geheimhouding, met de daarbij gepaard gaande stress, kunnen veel fysieke klachten met zich meebrengen zoals buikpijn en bekkenbodemproblemen. Zelfs als het fysieke misbruik al (jaren) voorbij is. Ook bij onbesproken en onverwerkt seksueel geweld op volwassen leeftijd ontstaan soortgelijke fysieke en psychische klachten.’
Genitale respons tijdens therapie
‘Mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt, kunnen ook nadien een genitale respons ervaren als zij eraan terugdenken of erover vertellen in therapie. Bij een vrouw kan dit betekenen dat ze vaginaal vochtig wordt, haar tepels verstijven, de clitoris opzwelt of dat ze een orgasme bereikt. Mannen kunnen voorvocht opmerken, een erectie en een zaadlozing krijgen. Een taboe, dat leidt tot schaamte en verwarring. Veel mensen vermijden seks, relaties en therapie om zo te ontsnappen aan die koppeling. Om dit taboe te doorbreken, is psycholoog en directeur van Het Centrum Seksueel Geweld Iva Bicanic een onderzoek gestart over deze genitale respons en gevoelens van seksuele opwinding na seksueel misbruik. Sinds ik hier vorig jaar over heb gelezen, ben ik dit proactief gaan bespreken, uitleggen en normaliseren tijdens mijn sessies met cliënten en vertel ik hun daarnaast standaard iets als: “Het kan zijn dat praten over het seksuele misbruik bepaalde genitale en/of fysieke reacties bij je oproept. Zelfs als wij dat hier in mijn praktijk bespreken. Weet dat dat volkomen normaal is. Veel van mijn cliënten die iets soortgelijks hebben meegemaakt als jij, schamen zich daarvoor en zijn tegelijkertijd opgelucht als ik dit bespreek en uitleg.” Vaak vertellen mijn cliënten vervolgens gelijk dat ze het heel fijn vinden dat ik dat bespreekbaar maak, omdat ze dat inderdaad herkennen. Sommige anderen komen er in een latere sessie op terug en zeggen dan dat ze er zich zeker in herkennen.’
Verwarring over seksuele identiteit
‘Bij mannen die door een andere man zijn misbruikt op jonge leeftijd, ontstaat bijna standaard verwarring wat betreft seksuele geaardheid in hun volwassen leven: “Ben ik nou homoseksueel of niet?” Wat veel mannen doen, is dat afschuwelijke misbruikgeheim jarenlang wegdrukken, wat nooit werkt. Veel mannen storten zich in werk, alcohol, drugs of zijn te veel bezig met porno. Alles wordt ingezet als troostmiddel om maar niet bij die scherpe pijn en schaamte te hoeven zijn. Schaamte die vaak door de dader is ingeprent door te zeggen dat de jongen ook van de seks genoot: “Dat wilde jij ook, anders was je wel weggerend” of “Jij kreeg ook een erectie, dus wilde je het net zo graag als ik”. Voor mijn cliënten is het heel helpend wanneer ik uitleg wat je lichaam, zonder dat jij dat wilt, kan doen tijdens seksueel geweld. Je bent in doodsangst (‘freeze’-reactie) en dan kun je bevriezen. Als je tijdens het misbruik een erectie kreeg of vaginaal vochtig werd: dat is nooit consent geweest. Ook al probeerde de dader precies dat in te zetten als instemming. Cruciaal om dit goed uit te leggen want dit gaat zoveel verlichting geven bij mensen die seksueel geweld hebben meegemaakt. Ook bij seksueel geweld op volwassen leeftijd.’
Seksualiteit en seksueel misbruik: onderbelichte thema's
‘Voordat ik mijn opleiding tot psychosociaal therapeut ging volgen, was ik al werkzaam in mijn eigen praktijk en werkte ik al veel met thema’s zoals seksualiteit en seksueel misbruik. Ik wist al hoezeer dit een negatieve wissel kan trekken op iemands leven, soms zonder dat iemand zich daar bewust van is. Vaak proberen mensen eraan voorbij te gaan (“Ach dat is al zolang geleden, daar wil ik het liever niet over hebben.”), maar ervaren ondertussen wel veel psychische en fysieke problemen vaak zonder duidelijke bewuste aanleiding. Tijdens de opleiding is er geen aandacht geweest voor seksualiteit en seksueel misbruik. Een gemiste kans vind ik. Daarom organiseer ik bijscholingsdagen over deze thema’s. Tijdens de bijscholing ga ik ook in gesprek met Sonja Graansma. Zij heeft het boek Losse haren – Leven na verkrachting geschreven. Sonja schrijft hierin hoe heftig een ernstig seksueel geweldsdelict ingreep in haar leven en hoe zij zichzelf weer hervond. Tijdens ons gesprek vertelt Sonja onder andere over wat voor haar wél en juist niet werkte in het contact met haar hulpverleners. Heel waardevolle informatie voor ons als hulpverleners.’
De eerstvolgende PSBK-geaccrediteerde bijscholing staat gepland op zaterdag 15 juni 2024 en alle informatie kun je vinden op de website van Jeremy: www.praktijkvoormannen.nl onder het kopje ‘bijscholingen’.
