Primaire Reflexen bij Kinderen: 3 Verrassende Inzichten uit de Praktijk

Primaire reflexen bij kinderen vormen een onderwerp waar ik me als hulpverlener steeds meer in verdiep. Ik ben altijd op zoek naar nieuw ‘gereedschap’ waarmee ik een stukje van de puzzel bij een hulpvraag kan inlossen. Geen kind is hetzelfde, dus ook de oplossingen hebben een rijk palet. Het ene kind is een dromer, de ander driftig en angstig en weer een ander kan geen seconde stilzitten. Sommige van deze kinderen lopen ergens vast in hun leven. Ze kunnen zelf vaak niet de woorden vinden om te vertellen wat er aan schort.

Carla van Wensen vertelt in het boek Prachtig lastig dat als je goed naar deze kinderen kijkt, je heel veel kunt aflezen uit hun lichaamstaal, hun emoties en de wijze waarop ze bewegen. En vooral op dat laatste ging ik aan!

Het boek Prachtig lastig gaat over de ontwikkeling van het kinderbrein, het bewegen en wat er gebeurt als de primaire reflexpatronen niet uitdoven zoals dat eigenlijk de bedoeling is.

Primaire reflexen zijn reflexen die nodig zijn om te overleven als baby. Ze zorgen er bijvoorbeeld voor dat het geboorteproces goed kan verlopen en dat een baby gaat drinken. Tal van ingenieuze reflexen staan aan de basis van het ontwikkelen en opgroeien van een kind. Als ze hun werk hebben gedaan en hun ontwikkelingstaak erop zit, doven ze uiteindelijk uit. Sommige reflexen leven voort in een andere vorm bij volwassenen, zoals de reflex waarmee je jezelf opvangt als je dreigt te vallen.

Maar ook in de wereld van de reflexen loopt er weleens iets spaak. Door omstandigheden (fysieke en emotionele stress en het gemis aan basisveiligheid) kan een reflex bij een kind ongecontroleerd aanwezig blijven.

Deze reflexen (bewegingen) zijn niet te onderdrukken en kunnen voor enorme uitputting zorgen. Ze hebben daardoor een grote impact op het functioneren van een kind. Wat je aan de buitenkant ziet, is een kind dat onhandig is en dingen omstoot, gaat spugen als je in de buurt komt, gaat piekeren, agressie vertoont, moeilijk kan stilzitten, concentratieproblemen heeft etc.

Vaak wordt er de hulp geboden voor datgene wat zichtbaar is zoals, om leren gaan met veel prikkels en emoties leren reguleren. Die ondersteuning kan op school plaatsvinden. En daar is natuurlijk niets mis mee. Echter, als er een diepere oorzaak ten grondslag ligt aan het uiterlijk waarneembaar gedrag, kom je daar niet mee weg en loop je uiteindelijk toch vast. Het verbaast mij niet dat het gedrag dat hoort bij een niet-uitgedoofde reflex, vaak wordt gediagnosticeerd als ADD, ADHD, ASS etc., maar dat is het dus eigenlijk niet.

Het niet uitdoven van de reflex valt onder de neurologische ontwikkelingsvertraging (NOV). Door een gespecialiseerde (oefen)therapeut kan het natuurlijke proces van het uitdoven van de reflex worden geactiveerd.

In het voorwoord vertelt Carla van Wensen dat Prachtig lastig is bedoeld als inspiratie. Wat mij betreft is die missie geslaagd. Ik vind dit machtig interessant en ben echt blij met het feit dat ik een extra mogelijkheid heb om kinderen en hun ouders te helpen met onbegrepen of ‘lastig’ gedrag.

Prachtig lastig
Carla van Wensen
Uitgeverij SWP

Wat onderzoek zegt over primaire reflexen bij kinderen

Het boek van Carla van Wensen sluit aan bij een groeiende hoeveelheid wetenschappelijk onderzoek naar de relatie tussen niet-uitgedoofde primaire reflexen en gedrags- en leerproblemen bij kinderen. Een systematische review in het tijdschrift Neuroscience & Biobehavioral Reviews (ScienceDirect) analyseerde de relatie tussen aanhoudende primaire reflexen en de motorische en cognitieve ontwikkeling van kinderen, en concludeerde dat kinderen met neurologische ontwikkelingsstoornissen zoals ADHD, ASS en dyslexie vaker klinisch verhoogde niveaus van aanhoudende primaire reflexen vertonen, samenhangend met motorische en cognitieve moeilijkheden.

Specifiek onderzoek naar ADHD, gepubliceerd in Activitas Nervosa Superior (Springer), vond dat kinderen met ADHD vaker meerdere primaire reflexen behouden dan kinderen zonder ADHD, en dat het aanhouden van deze reflexen samenhing met lagere schoolprestaties op het gebied van rekenen. Ook liet onderzoek zien dat hoe intenser een reflex aanwezig blijft, hoe lager de motorische efficiëntie van het kind is.

Onderzoekers benadrukken dat de onderliggende mechanismen nog niet volledig zijn opgehelderd, en dat meer onderzoek nodig is om te bepalen hoe effectief gerichte reflexintegratie-therapie is als aanvulling op reguliere behandeling van bijvoorbeeld ADHD of ontwikkelingscoördinatiestoornis. Toch biedt het onderzoek een onderbouwing voor wat behandelaars als Carla van Wensen in de praktijk al langer signaleren: dat gedrag dat wordt aangezien voor ADHD of ASS soms eigenlijk voortkomt uit primaire reflexen bij kinderen die niet goed zijn uitgedoofd.

Veelgestelde vragen over primaire reflexen bij kinderen

Wat zijn primaire reflexen precies?

Primaire reflexen zijn automatische bewegingspatronen die een baby nodig heeft om te overleven en zich te ontwikkelen, zoals reflexen die helpen bij de geboorte of het drinken. Normaal gesproken doven ze uit zodra hun ontwikkelingstaak is voltooid.

Kan een niet-uitgedoofde reflex lijken op ADHD?

Ja. Onderzoek laat zien dat gedrag dat hoort bij een niet-uitgedoofde primaire reflex, zoals concentratieproblemen en moeite met stilzitten, soms wordt gediagnosticeerd als ADHD, ADD of ASS terwijl de onderliggende oorzaak anders is.

Hoe wordt een niet-uitgedoofde reflex behandeld?

Een gespecialiseerde (oefen)therapeut kan gericht werken aan het activeren van het natuurlijke uitdoofproces van de reflex, vaak via specifieke bewegingsoefeningen.

Is dit een vervanging voor een ADHD- of ASS-diagnose?

Nee. Het is belangrijk dat een vermoeden van niet-uitgedoofde reflexen wordt onderzocht naast, en niet in plaats van, een zorgvuldige diagnostische beoordeling.

Meer persoonlijke verhalen en boekrecensies lezen? Bekijk ook de andere artikelen op het thema TCC Magazine 2024.

Kortom: primaire reflexen bij kinderen die niet goed uitdoven, kunnen een verklaring bieden voor gedrag dat anders lastig te duiden is, en verdienen daarom aandacht in een breder diagnostisch traject.