Groei in therapie verloopt zelden in een rechte lijn. Als je bezig bent met innerlijk groeiwerk, zoals in therapie, heb je soms het gevoel dat het allemaal niet opschiet. De eerste stappen brengen vaak snel verschil, maar op een bepaald moment lijkt de voortgang te stagneren. Toch gebeurt er juist dan heel veel, alleen de resultaten zijn nog niet zichtbaar.
De vioolplant als metafoor voor groei in therapie
De vioolplant in mijn praktijk vind ik daar een fantastisch voorbeeld van. Ken je die plant? Ik heb het nu een paar keer mogen aanschouwen en het is een klein wonder: eerst lijkt de plant tot stilstand te zijn gekomen. Maar dan ook echt hè. Maanden gebeurt er niks. Bovenaan de stam zie je enkel een verdord blaadje.
Gezien mijn historie met het onderhouden van planten, en eigenlijk een fervent Ikea-plastic-plantjes aanhanger, raak ik vertwijfeld of ook deze plant misschien door mij om zeep is geholpen, terwijl ik hem toch trouw had gevoed. En dan ineens ontrolt zich in een dag of twee een prachtig, glanzend enorm blad.
Onzichtbare vooruitgang: hoe groei in therapie eigenlijk werkt
Zo is het ook vaak met de groei in onze psychologische helingsprocessen: lange tijd werken we eraan, maar lijkt het geen centimeter verschil op te leveren. En dan ineens ontdek je dat je al een tijd geen last meer hebt gehad van je issue. Hij speelt niet meer zo op, je hebt er gaandeweg mee om leren gaan, je hebt er rust in gekregen.
Al de moeite die je erin hebt gestopt, heeft iets ontkiemd. Datgene wat diep van binnen aandacht nodig had, is genoeg aan de orde gekomen en ongemerkt stukje bij beetje verwerkt. Tegenwoordig, als ik bovenaan naar de stam van mijn vioolplant kijk en daar een verdord blaadje zie, weet ik: daar is een prachtig nieuw blad in de maak.
Geduld als voorwaarde voor groei in therapie
Die mogelijkheid van groei zit ook in ons: als we aandacht aan ons innerlijke leven besteden, het voeden, trouw zijn aan het werk dat ervoor nodig is, er zelfs voor door onze onplezierige gevoelens heen werken, én geduld hebben, dan is er iets prachtigs in de maak. En op een dag ontrolt het zich. Wonderbaarlijk.
Psychologisch onderzoek naar veranderingsprocessen in therapie bevestigt dit beeld: verandering verloopt vaak niet lineair, maar in fases van schijnbare stilstand gevolgd door een plotselinge doorbraak, ook wel omschreven als ‘sudden gains’ in de literatuur over psychotherapie-effectiviteit. Wie te vroeg stopt omdat het traag lijkt te gaan, mist vaak net het moment waarop de verandering zichtbaar wordt. Meer achtergrond hierover is te vinden bij de Nederlands Instituut van Psychologen.
Wanneer stagnatie wél een signaal is
Het is goed om te beseffen dat niet elke stilstand vanzelf overgaat in groei. Als je maanden lang geen enkele beweging voelt, geen nieuwe inzichten opdoen en het contact met je therapeut niet meer als steunend ervaart, kan het zinvol zijn dit expliciet te bespreken. Soms is een andere aanpak, een andere therapievorm of gewoon een goed gesprek over het proces zelf nodig om de groei weer op gang te brengen. Vertrouw niet blindelings op geduld alleen, maar blijf ook alert op signalen dat er daadwerkelijk iets vastzit.
Meer verhalen en inzichten over psychosociale therapie vind je op de thema-pagina van dit magazine.
Groei in therapie herkennen in het dagelijks leven
Groei in therapie laat zich vaak pas achteraf herkennen, wanneer je terugkijkt op een periode en merkt dat iets structureel anders is geworden. Een gesprek dat vroeger uit de hand liep, verloopt nu rustiger. Een gevoel van onrust dat je maandenlang begeleidde, is stilletjes naar de achtergrond verdwenen. Deze verschuivingen gebeuren zelden op een vast aan te wijzen moment, wat het lastig maakt om vooruitgang te meten terwijl je er middenin zit.
Het helpt om af en toe bewust stil te staan bij hoe je nu reageert op situaties die vroeger lastig waren, in plaats van alleen te kijken naar wat er nog niet is opgelost. Die vergelijking met jezelf, in plaats van met een ideaalbeeld, maakt onzichtbare groei in therapie vaak toch een stukje zichtbaar.
Over de auteur van deze column
Nelleke Petit heeft sinds 2018 een praktijk in psychosociale therapie en heeft haar opleiding gedaan bij De Roos Opleidingen. Ze is lid van Stichting Rosegarden. In haar twintiger jaren heeft ze zelf lang op de stoel van de cliënt gezeten. Zo kent ze de praktijkkamer vanuit verschillende perspectieven, wat haar werk als therapeut extra diepgang geeft. Achtergrond over verschillende vormen van psychosociale therapie is ook te vinden bij RBCZ, het register voor complementaire zorgverleners.
Veelgestelde vragen over groei in therapie
Waarom voelt groei in therapie soms traag aan?
Verandering in psychologische processen verloopt vaak niet lineair. Diepe verwerking gebeurt soms onzichtbaar, voordat de resultaten merkbaar worden in gedrag of gevoel.
Hoe herken ik dat er toch vooruitgang is, ook als ik niks merk?
Let op kleine signalen: minder heftige reacties op oude triggers, meer rust in lastige situaties, of het besef dat een probleem al een tijdje niet meer speelde.
Wat als groei in therapie echt stilstaat?
Bespreek dit met je therapeut. Aanhoudende stagnatie zonder enig signaal van beweging kan wijzen op een mismatch in aanpak, en dan is bijstellen zinvoller dan afwachten.
Hoe lang duurt het voordat groei in therapie zichtbaar wordt?
Dat verschilt sterk per persoon en per thema. Sommige veranderingen zijn na enkele sessies merkbaar, andere hebben maanden van onzichtbare verwerking nodig voor de doorbraak komt.
