Daar stond ze, heel stoer. Met Llances het paard, naast zich. Ze hield het touw losjes in haar handen, ze leek niet bang. Wat had ze veel meegemaakt de afgelopen periode. Dingen die haar overkwamen, terwijl ze eigenlijk bezig was de pijn van vroeger te doorleven. Bij elke stap voorwaarts overviel het leven haar met nieuwe onverwachte gebeurtenissen die pijn deden. Om overeind te blijven ‘moest’ ze wel stoer zijn. Haar hulpvraag voor dit moment was gericht op het zichzelf zekerder voelen in de communicatie met anderen. Terwijl het paard bij haar bleef staan en ogenschijnlijk niet veel deed, vertelde ze dat ze voor anderen gedachten in ging vullen. Nog steeds ongeroerd en aangemoedigd door de vragen die ik stelde, vertelde ze hoe ze zichzelf vaak blokkades opwerpt. Toen stapte Llances naar voren, ging voor mijn cliënt staan en boog haar hoofd naar haar toe. Er was stilte. Daarna kwamen de tranen. Hierop vroeg ik: “Wat bescherm jij van jezelf?”
Soms kun je als therapeut in een sessie hooguit aanvoelen en vermoeden dat er meer speelt bij je cliënt dan wat er wordt gezegd. Niet op elk moment kun je dit duiden of hiernaar vragen. Vragen als, klopt mijn bevinding wel, of wat is het moment om door te vragen, spelen dan bij jezelf op met als gevolg dat je valt in de bekende therapeutische valkuil van het te hard aan het werk zijn bij de cliënt in plaats van rustig achterover te leunen en te zien wat er gebeurt. Dat is juist wat er bij therapie met paarden zo mooi is. Een paard reageert altijd in het hier en nu en zal niet schromen te reageren op wat er op dat moment gebeurt bij iemand. Het helpt mij als therapeut om spreekwoordelijk gezien, achterover te gaan leunen. Ik deel de therapie, het paard helpt mij.
De meerwaarde van het inzetten van paarden tijdens therapie is dat ze in feite een hulpinstrument zijn (of hulpdier). Een paard draagt alleen al door zijn voorkomen iets groots uit waarvoor men meestal wel gezag heeft. En ja, ook als het een klein paard betreft. De kleinere formaten worden sneller ingezet bij kinderen. Het paard roept allereerst nieuwsgierigheid op: wat gaat er gebeuren en wat doet dat met mij? Het paard kun je zien als een soort metafoor waarbij het de cliënt, of het gedrag van de cliënt spiegelt. Hier heeft de therapeut geen invloed op behalve dat hij de cliënt in het proces begeleidt en door middel van het stellen van open vragen, reflectief luisteren, bevestigen en samenvatten, komt tot de innerlijke wens en drijfveer van de cliënt.
Er wordt ook een beroep gedaan op non-verbale houding. Als Equitherapeut gebruik ik zogezegd de lichaamstaal van zowel het paard als van de cliënt door de cliënt een spiegel voor te houden en de cliënt te stimuleren tot het vinden van antwoorden die hij of zij doorgaans in potentie al bezit. Het paard fungeert hierbij als de spiegel omdat het non-verbaal communiceert en reageert op alle voorkomende omstandigheden. Zo werkt het in de kudde en op het moment van therapie of coaching bestaat de kudde uit de cliënt en het paard. Ik werk hierbij vanuit een accepterende rol (alles is oké), een ontlokkende rol (het uitdagen van het in gang durven zetten van veranderingsprocessen), samenwerking (de cliënt wordt als autonoom gezien en de therapeut stelt zich neutraal op) en ik werk vanuit compassie en authenticiteit. Allemaal aspecten die elke therapeut zou moeten hanteren, maar die wezenlijk van belang zijn bij het inzetten van therapie met paarden. Zou je hier niet extra op letten, dan zet je het paard buitenspel.
Het paard wordt ook wel reactief genoemd. Ze voelen helder en lichaamsbewust en kunnen daarom aan jou en mij laten zien wat er in ons menselijk onderbewustzijn omgaat. Door het inzetten van een paard tijdens een sessie komt de cliënt terecht in het ‘nu’ waardoor iemand in staat zal zijn om hoofd en hart te verbinden. We noemen het paard tevens een muzisch-agogisch instrument. De muzisch-agogische methodiek staat voor het inzetten van ‘kunstzinnige activiteiten’ (muze verwijst naar kunst en agogisch naar de mogelijkheden). Zo zie en ervaar ik de inzet van het paard ook echt, de sessie krijgt een uniek karakter om hulpvraag en doelstelling van cliënten te verhelderen. Ik beschouw het daarom ook als een vorm van vaktherapie.
Er is een vrij dunne scheidslijn tussen coaching en therapie met paarden. Coaching met paarden is een groeiende markt. Het is van belang goed te kijken naar de kwalificaties, kennis en kunde die iemand heeft om te kunnen spreken van een goede paardencoach. En als coach is het weer van belang om te weten wanneer je bij stagnatie in een coachingsessie op het gebied van therapie komt. Bij Equitherapie wordt al snel verwezen naar therapie óp het paard. Hiervoor is een instructeursdiploma nodig. Ik werk daarom alleen náást het paard. Dit heeft als voordeel dat het paard weg kan lopen uit de situatie als hij of zij dit wil en het geeft op deze manier ook weer signalen aan de cliënt. Zoals bijvoorbeeld: wat zie je gebeuren, wat maakt nou dat het paard wegloopt, waar wil jij naartoe en hoe pak je dit aan? Een cliënt kan het ene zeggen en het andere denken. Incongruentie noemen we dat. Daar prikt het paard doorheen; het is heel zuiver.
Zowel bij coaching als bij therapie met paarden is de methodiek ervaringsgericht. Bij therapie komt er een stukje heling aan bod. In het eerste voorbeeld dat ik schetste, vroeg ik aan de cliënt om contact te maken met het paard, letterlijk door de handen op de rug van het paard te leggen. De warmte van het paard, de bezinning van het moment, zo dichtbij het dier, de rust en de eerlijkheid geven vaak direct al inzicht in hoe iemand zich op dat moment voelt. Ook treedt er dan een stuk heling in werking: wat kapot is mag weer geheeld worden, het letterlijk ervaren van het fysiek in contact staan met de ander (het paard) kan opnieuw vertrouwen geven. De cliënt ervaart iets en reageert automatisch. Dit is nodig om een probleem te herkennen en in het juiste perspectief te plaatsen. Dit voelen kan ook eng zijn en daar waar ik als therapeut niet altijd merk of iemand congruent is in wat hij zegt of laat zien, spiegelt het paard dit. Het is van essentieel belang dat de therapeut niet gaat confronteren of invullen, maar de ander zonder oordeel begeleidt in het proces dat zich ter plekke voordoet. Dat doet het paard feitelijk van nature; zonder oordeel, in het hier en nu laat het jou zien wat er in jou leeft, ook als je het niet vertelt.
“De kracht van het spiegelen door paarden zit in het durven doorvoelen van wat er is; vertellen zonder woorden…”
Veiligheid is belangrijk. Van de cliënt, van jezelf en van het paard.
Ik werk met paarden die op een mooie locatie in Elspeet staan. Hier staan ze dag en nacht in een kudde en kunnen zo ten volste hun natuurlijke gedrag vertonen. Ze zijn authentiek; ik voel me vrij bij de paarden en hoop dat er nog veel mensen de waarde van therapie met paarden mogen ervaren.
En het paard zelf? Daartegen zeggen wij, therapeut en cliënt, aan het einde van een sessie altijd: “Dankjewel voor je grote hulp!”
Iris Zwitser is psychosociaal integratief therapeut en Equitherapeut.
