Hylke Bonnema over het nieuwe opstellen: de doorontwikkeling van familieopstellingen

Hylke Bonnema (1974) is van huis uit psycholoog. Al tijdens zijn studie kwam hij in contact met het systemische werk van Bert Hellinger – de grondlegger van het Systemische Werk – en volgde intensieve trainingen bij hem. Sindsdien heeft hij zich ontwikkeld tot een expert in familieopstellingen.

‘Ik ben opgeleid als klinisch psycholoog en heb mezelf daarnaast bekwaamd in lichaamsgerichte psychotherapie en massagetherapie. Ik ben begonnen in deze richting om mezelf te helen. In mijn zoektocht naar heling heb ik ook veel gemediteerd en aan yoga gedaan.

Tijdens mijn studie en ook daarna heb ik me verdiept in het werk van onder andere Wilhelm Reich, Alexander Lowen en John Pierrakos. Maar toen ik Bert Hellinger ontmoette eind jaren negentig van de vorige eeuw, kwam ik echt thuis. Op dat moment kwamen de kant van de psychologie en de psychotherapie en de kant van de spiritualiteit, dus de yoga en de meditatie, bij elkaar in één vorm en methode. Dat was de methode van de familieopstellingen. Deze werkt ook heel lichaamsgericht en energetisch, dus echt alles viel voor mij op z’n plek.

Inmiddels begrijp ik goed, dat je familieopstellingen als oude wijn in nieuwe zakken kunt zien, omdat het gebaseerd is op de oude sjamanistische werkwijze van onze Keltische voorouders, de druïden en natuurgenezers. Deze tradities zijn als het ware voortgezet op een meer wetenschappelijke manier. Ik voel me een systemische wetenschapper en ben meer en meer gaan zien dat alles met alles verbonden is en dat je nooit ergens iets lokaal kunt helen, verbeteren of aanpassen. Je kunt nooit groeien als je niet het hele systeem tegelijkertijd mee transformeert.’

Wilhelm Reich (1897–1957) was een Oostenrijks-Amerikaanse psychiater, seksuoloog, psychoanalyticus, bioloog en natuurkundige van Joodse komaf, voornamelijk bekend als een van de meest radicale personen in de geschiedenis van de psychiatrie. Hij was de vader van de bio-energetica, onder andere via zijn oud-medewerker Alexander Lowen.

Alexander Lowen (1910–2008) was een Amerikaanse psychotherapeut en schrijver. Lowen ontwikkelde samen met John Pierrakos de bio-energetica, een psychotherapie die een link legt tussen het lichaam en de geest.

John C. Pierrakos (1921–2001) is een Amerikaanse psychiater en is een van de grondleggers van de bio-energetica. Samen met zijn vrouw runde hij het Center For the New Man, met een holistische visie op de mens die de verbinding wilde leggen tussen psychologie en meditatie.

Anton Suibert (Bert) Hellinger (1925–2019) was een Duitse filosoof, theoloog, psychotherapeut en voormalig priester. Hij verwierf bekendheid als grondlegger van familieopstellingen, een methode die gebruikt wordt binnen de systeemtherapie.

In de vele jaren dat hij werkzaam was, evolueerde zijn werkwijze en werden opstellingen ook toegepast binnen organisaties en andere groepen.

Tegen het einde van zijn leven had Hellinger meer dan 90 boeken gepubliceerd, waarvan een deel is vertaald in het Nederlands.

Samen met zijn tweede vrouw Sophie richtte hij in 2000 een Hellinger School op en focuste hij zich op de verdere ontwikkeling van opstellingen. Na zijn overlijden zette Sophie Hellinger de werkzaamheden voort. Hellinger zag opstellingen niet zozeer als therapie, maar als een belangrijk hulpmiddel dat breder in te zetten was. Hij was niet zodanig geïnteresseerd in de theoretische achtergronden of de verklaring waarom opstellingen werkten. Zijn duizenden seminars met mensen over de hele wereld stelden hem in staat de methode door te ontwikkelen en leverde hem tevens bevestiging dat deze werkzaam was.

‘Ik behoor tot de generatie van de xennials, ook wel de pragmatische generatie genoemd, en kwam op mijn achttiende in de houseparty-scene terecht. Hier had ik mijn eerste ervaring met geestverruimende middelen en dat opende mijn ogen voor een soort van andere werkelijkheid. In diezelfde periode kreeg ik een zwaar auto-ongeluk waardoor ik ernstig getraumatiseerd raakte. Dit tezamen was het begin van mijn zoektocht naar heling en ik begon spirituele boekwinkels af te struinen. Ik ben een echte zoeker en zie daarbij weinig grenzen. Zo ben ik op mijn zoektocht in de Verenigde Staten in California terechtgekomen en daar ben ik begonnen met de opleiding lichaamsgerichte psychotherapie, de bio-energetische analyse. Ik begon bij mijn eigen pijn en mijn eerste ingang was het lichaam. Ik leerde voelen dat er van alles onder mijn pijn zat. Ik ontdekte dat mijn rugpijn eigenlijk ging over mijn emotionele pijn. Zo kwam van het een het ander en kwam ik steeds dieper en dieper. Via het fysieke lichaam kwam ik in het emotionele lichaam, via het emotionele lichaam in het gevoelslichaam en via het gevoelslichaam uiteindelijk in de ziel.’

‘In 1999 ben ik mijn praktijk gestart. In die tijd nog als massagetherapeut. Naast het studeren van psychologie, mythologie, sociologie en lichaamsgerichte psychotherapie heb ik ook massagetherapie gestudeerd. Al mijn ervaringen en opleidingen nam ik mee in mijn praktijk en daarnaast werkte ik ook nog in het bedrijfsleven als managementtrainer.

Rond 2010 gaf ik één jaaropleiding per jaar en zag ik nog enkele individuele cliënten in mijn praktijk. Toen in diezelfde periode mijn grootse klant uit het bedrijfsleven opzegde door de financiële crisis, ben ik familieopstellingen.nl gestart. Ik ben toen ook bij Bert Hellinger geweest. Hij was van 2002 tot 2012 mijn leermeester en ik bezocht hem ieder jaar wel een keer. Hellinger adviseerde mij om vanuit mijn eigen naam en mijn eigen kracht te gaan werken. Op deze nieuw ingeslagen weg heb ik onder inspiratie van Bert Hellinger de methode van familieopstellingen doorontwikkeld. Dit hebben we ‘het nieuwe opstellen’ genoemd. In 2017 heb ik hier een boek over geschreven dat Intuïtief systemisch coachen heet.

Het nieuwe opstellen is de doorontwikkeling van de klassieke familieopstellingen. Bij het klassieke familieopstellen gebruik je nog wel zinnetjes en het kan af en toe nog wat rigide of dogmatisch zijn. Bij het nieuwe opstellen is de essentie dat we het systeem laten zoals het is. We gaan geen interventies doen in het systeem. We brengen wel nieuwe representanten in, maar het gaat werkelijk om onze verhouding met ons lot, gewoon zoals het is. Kunnen wij onze cliënten werkelijk aan hun lot overlaten, zodat ze daar zelf kracht uithalen in plaats van dat we proberen hen te redden als het ware, het zogenaamde hulpverleningssyndroom waardoor we er eigenlijk voor zorgen dat onze cliënten zich minder ontwikkelen.

Bij het nieuwe opstellen maken we bijna geen gebruik meer van zinnetjes.’

‘Mijn allereerste opstelling ervaarde ik eind jaren 90. Ik voelde me niet lekker in mijn relatie, ik had qua werk niet precies een idee wat mijn focus moest zijn en ik had een beetje depressieve gevoelens. Ik zat al met al niet lekker in mijn vel. Ik ging ernaartoe en de opsteller liet me eigenlijk helemaal niet zolang uitpraten als dat ik had verwacht. Voordat ik het wist, stonden mijn ingebrachte punten als mensen in de ruimte. Al snel werden ook mijn vader en moeder erbij gezet. En toen mijn opa en oma. In korte tijd voelde ik me stukken lichter worden. Het was net of ik ze had overgenomen van mijn ouders en voorouders. Alles wat zij niet hebben willen voelen, was bij mij terechtgekomen.

Ik heb ooit een auto-ongeluk gehad waarbij een jongetje is verdronken en daar heb ik me altijd schuldig over gevoeld. Tijdens de opstelling lag ineens ook het kleine broertje van mijn grootmoeder erbij, over wie nooit gesproken is. Mijn grootmoeder moest als kind op haar broertjes passen en één van de broertjes is toen verdronken. Daar heeft zij nooit om kunnen rouwen. De depressie in het hier en nu van mij had te maken met de niet-gevoelde rouw van mijn grootmoeder. Na één sessie fietste ik naar huis en ik voelde me tonnen lichter. Ik voelde me opgelucht, vrij, in mijn kracht en vol van liefde.’

‘De afgelopen jaren heb ik gezien dat familieopstellingen heel goed werken voor mensen die al wat voorbereidend werk hebben gedaan. Wanneer je alleen maar in je hoofd zit en nog niet goed kunt voelen, heeft een familieopstelling minder zin. In mijn familieopstellingen help ik mensen eerst om te leren voelen. Ik breng ze vaak door middel van mindfulness en lichaamswerk naar het voelen toe en dan doe ik een opstelling zodat de transformatie ook echt kan werken.

Zelf wist ik wel af van het broertje van mijn grootmoeder dat verdronken is, maar het was ergens weggestopt. Het kwam tijdens de opstelling in één keer naar boven.

Een van mijn belangrijkste inzichten van de afgelopen 15 jaar is, dat we bij familieopstellingen vaak werken met verborgen verhalen. Veel mensen kennen niet echt de échte verhalen van hun familie. Er zijn maar heel weinig mensen, bijvoorbeeld van mijn generatie, die de precieze oorlogsgeschiedenis van hun grootouders weten. Hoe zat het precies in de oorlog? Tachtig procent werkte wel een beetje met de Duitsers mee in 1942 en plotseling in 1945 zat 99 procent van de bevolking bij het verzet. Rara hoe kan dat?

Bij familieopstellingen is heel belangrijk welke verhalen níet verteld zijn en waarover níet is gerouwd. Welk verborgen slachtofferschap is er, welk verborgen misbruik? Welke rol speelde de katholieke kerk, de Tweede Wereldoorlog, de koloniën, Indonesië? Allemaal belangrijke weggestopte verhalen die een enorme impact op ons kunnen hebben. Je zult je erover verbazen in het begin, dat die verhalen nog zo’n grote invloed hebben op ons gevoelsleven, onze relaties, ons werk, onze daadkracht. Al deze verborgen verhalen houden ons tegen. Dat is wel een essentie van familieopstellingen.

Het bijzondere van familieopstellingen is dat het veld om je heen tijdens de opstelling intuïtief gaat spreken, ook al ken je de verhalen niet en ook al zijn ze verborgen.’

‘Alle kwesties kunnen ingebracht worden bij een opstelling. Wat niet goed werkt, is wanneer mensen zwaar onder de pillen zitten, medicatie of drugs, of wanneer er sprake is van een acute crisis. Je hebt een zekere rust of gesetteldheid nodig om te komen tot het verwerken van diepe zaken. Familieopstellingen werken niet wanneer je snel een oplossing wil vinden of problemen snel wil fixen. Het gaat vaak om problemen waar iemand al een tijdje op heeft lopen kauwen; meer structurele problemen dus.’

‘Een paar jaar geleden ben ik gestopt met individuele sessies geven, omdat ik vond dat mijn tarief te hoog werd en omdat ik zag dat mensen er meer aan hadden als ze gedurende een langere periode de tijd namen op dit pad om stapje voor stapje alles werkelijk te integreren in zichzelf. In mijn jaartrainingen en opleidingen is die tijd er.

Het vraagt innerlijk werk en bereidheid je verantwoordelijkheid te nemen. Het is niet zo dat je gered gaat worden. Het gaat erom in je eigen kracht terug te komen. Het vraagt een zekere volwassenheid om je pad te bewandelen en niet te verwachten dat iemand je gaat redden of verlossen. Het gaat erom dat je je realiseert dat de redding en verlossing in jezelf zitten.

De jaaropleiding bestaat uit 10 keer 2 dagen gedurende anderhalf jaar. Tijdens de opleiding gaan we op 3 niveaus de diepte in. Dat zijn persoonlijke ontwikkeling, professionele ontwikkeling en algemene ontwikkeling. We starten bij de geboorte, het aankomen in je lichaam en geboortetrauma’s en vandaar gaan we door naar de vroege moeder-kindbinding. Vandaaruit gaan we door naar peuterstrategieën, de emotionele verstrikkingen uit de peutertijd, het oedipuscomplex en electracomplex, de mannenlijn en de vrouwenlijn en het leren om man te zijn of vrouw te zijn. Dan gaan we door naar het aangaan van relaties. Wat betekent het om als man en vrouw, vrouw en vrouw of man en man elkaar werkelijk te ontmoeten? Uiteindelijk gaan we door naar grotere systemen, zoals organisatiesystemen en maatschappelijke opstellingen. Tijdens de opleiding komt ook de vraag kijken wat het betekent om bewust te sterven.

Je kunt het vak van familieopsteller alleen maar eren door met jezelf aan de slag te gaan. Als je alleen maar de methode leert en je gaat niet met jezelf mee aan de slag, dan heeft het volgens mij weinig zin. Dan mis je de magic.’

‘In familieopstellingen werken we met trauma. Je kunt wel zeggen dat we traumaspecialisten zijn. Alle trauma’s integreren, beginnend bij de trauma’s in het hier en nu, naar de kindertijd, geboorte, naar de ouders en de voorouderlijn.

Het primaire inzicht is dat het gaat over de lagen van je geweten. De loyaliteit, of de valse loyaliteit, naar het systeem.

Waar komt dat gevoel vandaan om de boel te fixen, te pleasen als therapeut? Het gaat erom dat je voorbij je eigen lot het systeem kunt dragen.

Het is een intense opleiding met tussendoor intervisiegroepen en studiewerk. Deelnemers ervaren over het algemeen een volkomen transformatie. Tijdens de opleiding leren we mensen geen trucje of methode, ze ervaren meer een soort spirituele ontwaking. Ze gaan werkelijk hun ontwaakte ziel voelen.’

‘Er zijn in Nederland verschillende scholen. Wij zijn de meest intuïtieve opleiding. Met het nieuwe opstellen zitten we het dichtst bij Bert Hellinger zelf. Hij integreerde sociale en mystieke aspecten en lichaamswerk. We zijn echt voorstander van het leren voelen en het nieuwe opstellen. Bert Hellinger zelf heeft een mooi filmpje gemaakt, waarin hij zegt: “Das alte Familienstellen ist vorbei.”

Het is jammer dat andere scholen de klassieke methode toepassen. Maar uiteindelijk, wanneer je een goede en ervaren therapeut treft, werk je vanuit je eigen intuïtie en je eigen hart.

In de klassieke methoden zitten een paar weeffouten. In die methode is de therapeut de boel toch stiekem een beetje aan het fixen.

Therapie is afgeleid van het Oudgriekse woord ’therapeia’, wat ook wel vertaald kan worden als ‘afstemming met de goddelijke intentie’. Dat betekent in onze filosofische wereld dat je je niet in de dualiteit laat vervallen als therapeut, maar in de trialectiek. Dus, dat je kijkt naar jezelf, je cliënt en het grotere. In deze relatie ben je niet als het ware bevroren je best aan het doen om je werk goed uit te voeren. Je probeert niet je cliënt tot leven te wekken, terwijl je intussen in je hoofd zit en een methode probeert toe te passen. Wanneer je dat doet, heb je zelf ook niet die levende, organische spirit toegelaten.

In die zin is het mystieke aspect een heel belangrijk deel van het werk. Dat is niet vaag, maar het gaat over jou, over levensenergie, over wat bijvoorbeeld in de yogafilosofie ‘kundalini’ wordt genoemd.’

‘Familieopstellingen is ten diepte geïnspireerd door het christendom, de gnostische kant van het christendom. Hierbij komt de meer oude visie van Jezus naar boven. We zien het goddelijke als de liefde tussen Jezus en Maria Magdalena. Jezus zien we als archetype, net als de Heilige Drie-eenheid.

Ik zie een soort universele spiritualiteit in alle wereldreligies. Zo zie je de Heilige Drie-eenheid ook terugkomen in andere religies, bijvoorbeeld in de islam en het hindoeïsme en uiteindelijk is de Heilige Drie-eenheid terug te voeren naar de oude Kelten.

Bij familieopstellingen gebruiken we het christendom als spiritueel pad.

Op dit pad is ook het hier en nu belangrijk, waarin je je kunt openstellen en kunt vertrouwen op de kracht van de echte liefde zoals die zich uit in alles in ons leven.’

Het nieuwe opstellen: Intuïtief systemisch coachen
Hoe help je cliënten vanuit een blokkade naar beweging? De beginfase van het opstellingenwerk was nog doorspekt met oordelen, sturing en willen ‘repareren’. De kracht van het nieuwe opstellen zit in het vertrouwen op gevoel en intuïtie. Opstellers en coaches die systemisch werk in hun sessies willen inzetten, vinden in Het nieuwe opstellen een schat aan inspiratie.

Geld verdienen met je roeping
Veel mensen zijn niet gelukkig in hun werk. Sommigen leven hun roeping maar leveren continu strijd om er voldoende mee te verdienen. Anderen verdienen voldoende, maar voelen zich niet op hun plek. Als we allemaal werken vanuit liefde EN voldoende verdienen, zal de wereld er mooier uitzien. In dit boek deelt Hylke zijn eigen verhaal en bewijst hij dat het kan: geld verdienen met je roeping.

Van spanning naar spirit: crisis als springplank naar daadkracht en je echte ik
Wil je gelukkig worden in liefde, werk en leven? Wil je ontdekken wat je tegenhoudt om vol te genieten en zichtbaar te zijn in je werk? Van spanning naar spirit geeft je handvatten om een nieuwe koers in te slaan die je weer terugbrengt bij jezelf. Je vindt in dit boek vijf praktische stappen waarmee je spanning leert omzetten in bezieling en daadkracht.

Meer informatie: www.hylkebonnema.nl