Verlies en scheiding vertonen opvallende overeenkomsten wanneer het gaat om rouwervaring. Door de emoties die samenhangen met die ervaringen tastbaar te maken, kunnen mooie collectieve herinneringen van de familie op diverse manieren worden opgeroepen. Wanneer die herinneringen worden vastgelegd, bieden ze veel steun tijdens het rouwproces.
Hoe Het Was vertaalt die steun naar multimediale producties, waarbij mooie herinneringen worden opgeroepen en vastgelegd om te helpen tijdens het rouwproces bij verlies en scheiding. Een herinnering wordt bijvoorbeeld opgeroepen wanneer je zelf de soep van oma weer maakt. Ook al is ze overleden, het bereiden van die soep brengt ons terug naar vroeger. Door de geuren die vrijkomen, keren we in gedachten terug naar oma’s keuken waar we mochten helpen met het snijden van de groenten.
Hoe Het Was gaat natuurlijk niet daadwerkelijk soep koken bij de mensen thuis, maar wil wel samen met de familie in gedachten terugkeren naar een mooi gezamenlijk verleden. Hoe Het Was grijpt hierbij altijd terug op collectieve herinneringen van de familie. Dat kan bijvoorbeeld door samen met de familie naar oude films of foto’s te kijken, of door het delen van sappige anekdotes of het luisteren naar geliefde liedjes van vroeger.
Fotoboek of film
Op basis van gesprekken met familie wordt dan met behulp van het verzamelde materiaal, een film of fotoboek samengesteld. Goede herinneringen dienen daarbij als basisingrediënten, maar het uiteindelijke recept voor het te maken eindproduct bepaalt de rouwende natuurlijk zelf!
Hierbij staat altijd een goede analyse van het rouwproces centraal. Vanuit de wetenschap is er namelijk lange tijd gezegd dat in ieder rouwproces een aantal fases onderscheiden kunnen worden. Elk met een duidelijk begin- en eindpunt, en met vaste reacties die daarbij horen.
William Worden, een toonaangevende Amerikaans rouwdeskundige, heeft het in plaats van rouwfasen over rouwtaken. In de aanpak van Hoe Het Was komen deze terug als vier elkaar aanvullende rouwtaken.
Diverse rouwtaken
De eerste rouwtaak: het verlies onder ogen zien. Juist de confrontatie met het gemis, bijvoorbeeld op een verjaardag, kan helpen. Het is daarom goed om bij deze momenten stil te staan, over de overledene te praten en mooie herinneringen op te halen met je naasten.
De tweede rouwtaak: de pijn (door)voelen. Hoe een rouwende de pijn doorvoelt en hoe dit zich uit, is per persoon verschillend. Net als de manier waarop iemand ermee omgaat. De één zoekt de pijn gedoseerd op door foto’s van de overledene te bekijken, de ander zoekt liever afleiding.
De derde rouwtaak: je aanpassen aan een leven zonder de overledene of in het geval van een scheiding; aanpassen aan een nieuwe, wisselende gezinssamenstelling. Het vergt tijd om te wennen aan de praktische en relationele veranderingen en aan het nieuwe beeld dat je hebt van het leven en van de toekomst.
De vierde rouwtaak: het verlies verweven met je verdere leven. Aandenkens en rituelen kunnen hierbij helpen, bijvoorbeeld het vieren van zijn of haar verjaardag.
Deze rouwtaken worden bij voorkeur allemaal doorlopen, maar niet in een vaste volgorde. De term ’taak’ benadrukt dat een rouwende iets kan doen, in plaats van alleen het rouwproces te ondergaan. Hoe Het Was maakt door middel van een boek of film een tastbaar aandenken van een overledene om de rouwtaken te helpen doorlopen.
Vergelijkbare emoties
Bij scheiding ontstaan dit soort gevoelens van verlies. Er is wereldwijd veel onderzoek verricht naar de mogelijke gevolgen van een ouderlijke scheiding voor jongeren. Uit al deze studies komt consistent naar voren dat een ouderlijke scheiding zowel op korte als langere termijn leidt tot een verhoogd risico op problemen in het dagelijks functioneren en in de ontwikkeling van jongeren. Het blijkt dat jongeren na een scheiding van hun ouders gemiddeld meer gedragsproblemen hebben dan leeftijdsgenoten uit intacte gezinnen.
Ook zien we bij jongeren van gescheiden ouders een lager welbevinden, een slechter zelfbeeld, meer problemen met relaties en slechtere schoolprestaties. Ze functioneren beter en ontwikkelen zich gunstiger wanneer zij na de scheiding een positieve, ondersteunende relatie hebben met beide ouders.
Maak het verleden tastbaar
Een boek of film creëert een positieve, herkenbare herinnering aan het gezamenlijke leven vóór de scheiding. Het kind leert negatieve gevoelens over de ouder te relativeren; er waren immers ook heel veel positieve dingen in het huwelijk.
Dus of het nu gaat om een verlies ten gevolge van een scheiding of het overlijden van een dierbare: persoonlijke, mooie herinneringen langer laten voortleven helpt op verschillende niveaus tijdens het rouwproces. En in een film of in een fotoboek worden die herinneringen eenvoudig vastgelegd. Bovendien zijn ze zo eenvoudig en direct oproepbaar.
Het team van Hoe Het Was bestaat uit fotograaf en filmmaker Jeannette Ririassa, onderzoeksjournalist en multimediamaker Micha Peters en Verlies- en Rouwtherapeut & Vaktherapeut Maurits Groot Kormelink.
Meer informatie: www.hoehetwas.com
