Boekfragment uit De negen sleutels tot het enneagram, door A.H. Almaas
De negen sleutels tot het enneagram van A.H. Almaas is een verrassende nieuwe bijdrage aan de inzichten in de spirituele dimensie van het enneagram. De vroegste elementen van dit model vinden we terug in Mesopotamië en het oude Egypte en ontwikkelden zich verder in de mystieke tradities van het judaïsme, het christendom en de islam.
Het enneagram is het meest bekend door het onderscheid van negen verschillende persoonlijkheidstypes. Als zodanig is het een functioneel instrument om je eigen type nader te onderzoeken. Het laat je zien hoe jij de werkelijkheid ervaart, wat je mist en wat het ideaal is waarnaar je streeft. In deze persoonlijkheidstypes is ons bewustzijn sterk bepaald door aannames over de werkelijkheid. Ze bevatten onze fixaties in de vorm van identificaties en vaste denkpatronen.
Het bijzondere aan dit boek is dat het inzichtelijk maakt hoe het ideaal van elk enneatype een reflectie en imitatie is van iets authentieks: elk enneatype bevat in de kern een specifieke kwaliteit van essentie, die de sleutel is tot het openen van de fixatie. In de ontwikkeling van de ego-persoonlijkheid zijn we de verbinding met die essentiële kwaliteit verloren. We vinden deze terug in de kern van onze fixatie, die verschijnt in de wereld van dualiteit en die ons helpt om deze te doorzien.
Neem bijvoorbeeld kracht. Veel mensen willen krachtig zijn. Zo proberen we onze grenzen te bewaken, ons teweer te stellen tegen de buitenwereld en vooral krachtig over te komen. Het is een manier geworden om onze kwetsbaarheid en hulpeloosheid te beschermen en te verbloemen. Soms uiten we deze kracht in arrogantie, boosheid of botheid. Die uiterlijk gerichte ego-kracht is een reflectie van de authentieke innerlijke kracht, een compensatie voor en imitatie van essentiële kracht.
Kracht als kwaliteit van essentie is innerlijke kracht, de aanwezigheid van pure levenskracht. We voelen ons sterk omdat we dat ook werkelijk zijn. Kracht is beschikbaar in situaties die daar om vragen en geeft ons een gevoel van autonomie. We hoeven niets te verdedigen of te beschermen; we stellen onze grenzen waar nodig gemakkelijk en vanzelfsprekend. Ergens in ons onbewuste kennen we het bestaan van die essentiële kracht, maar omdat hij niet langer in zijn volheid en puurheid beschikbaar is, proberen we die te imiteren. Kracht is de specifieke kwaliteit voor type Acht.
Zo beschrijft Almaas voor elk type een essentiële kwaliteit van Zijn. Als je de specifieke kwaliteit van jouw type gaat herkennen, doorleven en belichamen, kan de fixatie zich ontspannen. Zo kun je voor jouw type het werkelijke ideaal vinden dat onder de imitatie verborgen ligt.
Dat we essentie, onze ware natuur, kunnen kennen in een groot aantal essentiële kwaliteiten van aanwezigheid, is met name duidelijk geworden dankzij de inzichten en directe ervaringen van de grondleggers van de Diamantbenadering, een hedendaags spiritueel pad. In deze benadering is de Diamant een metafoor voor het Ene, dat talrijke facetten in zich draagt. Elk facet is een specifieke manifestatie, een unieke kwaliteit van essentie en deze kwaliteiten vormen ons individuele bewustzijn van binnenuit.
Een van de belangrijke bijdragen van de Diamantbenadering is de visie op de ego-persoonlijkheid. Deze vormt geen belemmering op het pad naar spirituele bevrijding, maar is een eerste noodzakelijke groei van de persoonlijkheid, waarvan de basisontwikkeling plaatsvindt gedurende de eerste zes levensjaren. Die ontwikkeling kent een aantal fasen, en in elke nieuwe stap is een specifieke kwaliteit van essentie dominant. In de separatiefase, waar de peuter zich begint los te maken van de ouders of primaire verzorgers, is de kwaliteit van kracht dominant.
In onze eerste levensjaren stemmen we ons als vanzelfsprekend af op de buitenwereld en in wisselwerking met de omgeving ontstaan er zelfbeelden waarmee we ons gaan identificeren. Zo verliezen we de directe toegang tot de ware kwaliteiten. We gaan ze imiteren. Dat wordt heel zichtbaar in enneatype Drie. De ego-persoonlijkheid van dit type is het meest kenmerkend voor wat het ego is: het wil zich duidelijk manifesteren in de wereld, wil daar gezien worden en richt zich op het bereiken van succes.
Als we onze aannames, zelfbeelden en behoefte aan bevestiging onderzoeken, ontdekken we wat er aan deze vormen van houvast ten grondslag ligt. Als we ons durven laten slijpen en schuren door het leven zelf, gaat essentie steeds meer onze persoonlijkheid doordringen en overnemen, en transformeert deze. Onze ego-persoonlijkheid blijkt een imitatie te zijn van een wezenlijk aspect van onze ware natuur: de essentiële persoonlijkheid, die wel de parel van essentie wordt genoemd. Deze zet op een vanzelfsprekende manier haar capaciteiten in: ze is autonoom en contactvol, en kent geen geldingsdrang.
In dit proces van transformatie, waar we meer in contact komen met de essentiële kwaliteiten van onze ware natuur, verschuift onze identificatie. We ontdekken dat we niet ons ego zijn. Dat zien we in type Vier. Hier komen we in contact met onze essentiële Identiteit, die in sommige tradities het ‘Ik Ben’ wordt genoemd. We zijn essentie.
Zo beschrijft Almaas bij elk punt in het enneagram een aspect van onze ware natuur. Soms is dat een specifieke essentiële kwaliteit. Bij andere punten gaat het om aspecten die alle kwaliteiten in zich dragen, zoals we zagen bij punt Drie. Bij enneatype Negen bespreekt hij een non-duale dimensie, namelijk die van grenzeloze liefde.
Als je op deze manier het enneagram gaat doorgronden, zie je hoe het type waarin jij je het meeste herkent, ‘jouw type’, als een vertrekpunt kan dienen in dit diagram waar je telkens opnieuw doorheen kunt bewegen; het is als het ware een dans. Elk punt op deze cirkel vertelt je iets wezenlijks over de transformatie van je ego-persoonlijkheid en kan je verder helpen op je pad naar bevrijding. Niet onze ego-persoonlijkheid, maar ons levende essentiële zelf kan spontaan en adequaat reageren op de werkelijkheid.
In een eerder boek over het enneagram van A.H. Almaas, Negen facetten van eenheid (origineel 1998, in het Nederlands verschenen in 2002), beschrijft hij het spirituele fundament van het enneagram van de persoonlijkheid. Daar kun je lezen hoe elk enneatype met al zijn fixaties ontstaat en hoe we het zicht op de totale, essentiële werkelijkheid en het ervaren daarvan, verliezen. De negen sleutels tot het enneagram is een uitbreiding van dat boek.
Voorwoord door Lenie van Schie, psycholoog en spiritueel coach, auteur van onder meer het boek Langs de weg van het hart:
Zelf ben ik al vele jaren student in de Diamantbenadering, waar ik ook de lerarenopleiding volgde. Ik had Negen facetten van eenheid al twee keer gelezen, maar met dit nieuwe boek in handen werd voor mij de werking van sommige kwaliteiten veel helderder. Ik kreeg dieper inzicht in gebieden waar mijn ego-persoonlijkheid zich hardnekkig vasthoudt aan bepaalde overtuigingen. Inzicht leidde tot verwerking van de gevoelens die daar verborgen lagen en bracht me dieper in contact met de aanwezigheid van de bijbehorende essentiële kwaliteiten die ik nu meer ben gaan belichamen.
Aan groei komt nooit een eind. En is dat niet het mooiste wat er is? Met de sleutels uit dit boek heb je een krachtig gereedschap in handen om jouw groei een nieuwe impuls te geven, de spirituele oorsprong van je wezen dieper te doorgronden en zo vrijer te worden om te zijn wie je werkelijk bent.
www.samsarabooks.com. A.H. Almaas is de schrijversnaam van Hameed Ali. Hij is de in 1944 in Koeweit geboren grondlegger van de Diamantbenadering en begeleidt sinds 1976 groepen en individuele personen in Colorado, Californië en Europa op hun spirituele pad. Almaas is auteur van vele boeken, waaronder Love Unveiled, Het nu van moment tot moment en Runaway Realization. In mei ’23 verscheen in Nederland het boek Non-duale liefde.
