Zoon in de rouw
Rouwverwerking bij kinderen ziet er niet altijd uit zoals we verwachten. Deze column van psychosociaal therapeut Astrid Waernes laat zien hoe een 13-jarige jongen rouwt om een vader die nog leeft, maar die door detentie jarenlang afwezig is.
Door Astrid Waernes
Mijn vader moet naar de gevangenis! Daar zit hij dan, een jongen van 13 jaar recht voor zich uit starend. Zijn vader op wie hij gek is, die altijd met hem mee naar voetbal ging, zijn grootste fan was, moet een aantal jaren zitten door een stomme stap die hij heeft gemaakt.
Dit is toch niet wat wij als therapeut elke dag meemaken. Maar zijn moeder heeft gevraagd of hij zijn emoties met mij mag bespreken. Uiteraard!
Al vanaf het begin heeft hij zichzelf geankerd met: “Ik ga aan papa laten zien dat ik het heel erg goed doe, ik zal hem niet teleurstellen.”
Oei! Voel je hem al? Dat is best een grote rol die hij op zich neemt.
Ik vraag hem hoe hij zijn papa dan zou kunnen teleurstellen? Want hé, en dat heb ik natuurlijk niet gezegd, maar volgens mij moet het andersom zijn: vader heeft door een verkeerde stap zijn zoon teleurgesteld waardoor zoon zijn vader 8 jaar niet kan zien.
Er is één jaar voorbij en nu gaat hij wat voelen. Nu pas gaat hij een gemis voelen en er komen nog 7 jaren aan. Het is als een rouwverwerking. Hij weet dat zijn vader nog leeft en toch is hij er niet. Op alle mooie momenten kan zijn vader er niet bij zijn en dat gaat hij nu beseffen.
Hoe sterk hij in het begin stond “ik doe dat wel eventjes”, ontstaat er nu langzamerhand een innerlijke boosheid bij hem.
Het proces van rouw begint eerst met ongeloof. Dat was dan ook zijn eerste reactie, hij kon het niet geloven. Zijn vader??
De volgende fase van rouw wordt gevolgd door ontkenning: het is niet waar! Maar hij weet nu dat het wel echt waar is waardoor hij nu in de fase komt van boosheid.
De volgende fases kunnen bestaan uit het gevecht aangaan/onderhandelen, schuldgevoel, depressie en uiteindelijk acceptatie.
Rouwverwerking bij kinderen is hard werken, vooral wanneer, zoals bij hem, de vader nog in leven is. Hij moet extra zijn best doen om zijn vader niet teleur te stellen, want dat heeft hij beloofd. En al dat extra heeft hij helemaal niet nodig en dat leg ik hem uit. Ik leg hem uit dat hij zijn vader niet kan teleurstellen, hij kan zijn vader alleen maar trots maken. Zijn vader mocht ook fouten maken op school vroeger, snapte ook niet gelijk alles.
Dus, zeg ik, laten we het vandaag eens hebben over welke fouten jij allemaal mag maken. Hij kijkt mij aan en begint te lachen: “Haha, zo had ik het nog niet bekeken”, zegt hij! “In ieder geval zou ik niet dezelfde stomme fout maken die mijn vader heeft gemaakt.” We bespreken wat simpele dingen waarin hij fouten mag maken en ik zie dan een grote opluchting bij hem, alsof er even een zware last van hem afvalt. Bij het weggaan zegt hij: “Ik verheug mij al op de volgende keer”. Ik geef een grote glimlach terug en zeg: “Ik ben trots op jou!” Zo krijgt rouwverwerking bij kinderen langzaam een plek, stap voor stap.
Astrid Waernes is psychosociaal therapeut en runt al 15 jaar ‘WAERNES’. Ze heeft zich jarenlang verdiept in het gedrag van kinderen en volwassenen en begrijpt steeds meer hoe belangrijk de taal is die we tegen elkaar spreken. www.waernes.nl
Hoe rouwverwerking bij kinderen verloopt na het verlies van een ouderfiguur
Rouwverwerking bij kinderen volgt vaak herkenbare fasen: ongeloof, ontkenning, boosheid, onderhandelen, verdriet en uiteindelijk een vorm van acceptatie. Deze fasen zijn niet star of in vaste volgorde, en een kind kan tussen fasen heen en weer bewegen. Bijzonder aan deze situatie is dat de vader nog leeft, maar er door detentie niet kan zijn. Dat maakt het rouwproces extra complex: het kind mist iemand die er in principe nog is, wat het verdriet minder zichtbaar en minder begrepen kan maken voor de omgeving.
Wat kinderen van gedetineerde ouders nodig hebben
Uit onderzoek van Exodus Nederland, dat zich inzet voor kinderen en gezinnen van gedetineerden, blijkt dat kinderen in deze situatie vaak schaamte, loyaliteitsconflicten en een verhoogd risico op problemen ervaren als er geen ruimte is om over hun gevoelens te praten. Rouwverwerking bij kinderen in deze context vraagt om een veilige plek waar schuldgevoel, boosheid en gemis benoemd mogen worden, zonder dat het kind het gevoel krijgt de ouder te moeten beschermen of te moeten “goedmaken” wat er gebeurd is.
Veelgestelde vragen
Kan een kind rouwen om iemand die nog leeft?
Ja. Rouwverwerking bij kinderen gaat niet alleen over overlijden, maar over elk groot verlies, waaronder de langdurige afwezigheid van een ouder door bijvoorbeeld detentie.
Waarom voelde de jongen zich verantwoordelijk voor zijn vaders trots?
Kinderen nemen vaak onbewust een beschermende rol aan tegenover een ouder, zeker als die ouder kwetsbaar is. Dit kan een manier zijn om controle te voelen over een oncontroleerbare situatie.
Wat kan helpen bij rouwverwerking bij kinderen in vergelijkbare situaties?
Erkenning van de gevoelens, ruimte om ook boos te mogen zijn, en het besef dat een kind fouten mag maken en niet de fouten van een ouder hoeft te compenseren, zijn belangrijke bouwstenen.
Is professionele begeleiding altijd nodig?
Niet per se, maar een neutrale volwassene of therapeut kan net als in deze column net dat verschil maken door het kind een taal en ruimte te geven voor gevoelens die het zelf nog niet kan benoemen.
Meer persoonlijke verhalen van therapeuten en coaches lees je op de themapagina van TCC Magazine 2022.
