Psychiater onderzoekt spontane genezingen

Door Ria Teeuw

‘De zwarte doos die de geneeskunde nog moet openen’

Iemand heeft een ongeneeslijke, dodelijke ziekte en blijkt tegen alle verwachtingen en prognoses in toch te genezen. Een spontane remissie. Gaat het om een wonder, om toeval of was de oorspronkelijke diagnose verkeerd? Psychiater Jeffrey Rediger verbaast zich erover dat de medische wereld doorgaans geen verder onderzoek doet naar dergelijke remissies en wat er met een patiënt is gebeurd in de tijd die daaraan voorafging. Want juist daar ligt een schat aan kennis over hoe mensen weer gezond kunnen worden. Hij pakte het onderwerp dus zelf op.

‘Wie kent een verhaal over een genezing die vanuit medisch perspectief niet logisch is?’ Zo bracht Rediger het onderwerp ‘spontane remissie’ ter sprake tijdens een voordracht die hij hield voor een publiek dat voornamelijk uit artsen bestond. Een vraag die de meeste toehoorders vast niet hadden verwacht. Maar ze reageerden er wel op: bijna alle handen gingen omhoog. Toen hij vervolgens vroeg hoeveel van hen het verhaal hadden gepubliceerd, gingen alle handen prompt weer naar beneden. Dat kwam wel zo’n beetje overeen met wat hij vermoedde: dat spontane genezingen helemaal niet zo zeldzaam zijn als vaak beweerd wordt. Integendeel. Helaas bestaat er een cultuur van angst en veroordeling die artsen weerhoudt ze bekend te maken. Iets waar hij absoluut begrip voor heeft, want ook hij had in het verleden vaak getwijfeld over wat hij met bepaalde observaties zou doen. Als hij er over zou gaan schrijven, bestond namelijk het gevaar dat hij professioneel belachelijk gemaakt zou worden. Die twijfel heeft hij inmiddels achter zich gelaten. Het fenomeen is té belangrijk. Ondertussen heeft hij heel veel ‘spontane remissies’ uitvoerig onderzocht.

Puzzelstukjes

De resultaten bespreekt hij in een lijvig boek: Spontaan Genezen, op zoek naar de bron van ons zelfhelend vermogen. Uitgever is AnkhHermes. Rediger omschrijft zijn werk als ‘een poging om spontane remissies te verklaren door zich door persoonlijke verslagen, medische dossiers en de medische wetenschap heen te ploeteren om de puzzelstukjes bij elkaar te leggen.’ Hij heeft er overlevenden van ongeneeslijke ziekten voor geïnterviewd, hij bestudeerde hun medische dossier en observeerde menig patroon van basisprincipes en gedrag. Ook reisde hij naar Brazilië, waar genezingscentra zijn waar duizenden mensen bij elkaar komen om te genezen. Genezingen die vaker gebeuren dan logisch is op basis van het huidige medische paradigma.

Dromen

Hij verdiepte zich in de mensen die het leek te overkomen en ontdekte dat ze hun leven of aspecten daarvan in de tijd ervoor ingrijpend hadden veranderd. Bijvoorbeeld door heel anders te gaan eten of anders met stress om te gaan.

Rediger: ‘Er zijn onderzoeken die zelfs aantonen dat vergeving verbonden is aan een toename van NK-cellen. Als je naar die nieuwe bevindingen kijkt, zou je kunnen zeggen dat het iets is als een knop omzetten, maar zo eenvoudig is het niet. Mensen keren naar binnen, komen zichzelf onder ogen, herinneren dromen die ze vergeten waren. Ze vinden zichzelf opnieuw uit en veranderen het fundament van hun leven. Bovendien geloven ze dat genezing mogelijk is.’

Wonderbaarlijk

De veranderingen bleken een enorm positieve invloed te hebben op het immuunsysteem. Dat ging veel krachtiger functioneren. Daardoor kwam de vraag bij Rediger op waarom er niet als eerste naar de immuunfunctie wordt gekeken als iemand een chronische of ongeneeslijke ziekte heeft en daarvoor zijn arts raadpleegt. Hij kwam tot de conclusie dat we zo gefocust zijn op het doden van ziekteverwekkers en het bestrijden van ziekten ten koste van alles, dat we niet meer aan het opbouwen van gezondheid en immuniteit denken. ‘Spontane remissies geven ons een enorm inzicht in hoe we ons immuunsysteem kunnen versterken. Zo kunnen we voorkomen dat ernstige ziekten als kanker kunnen ontstaan of de schade beperken als die er al zijn’, zo stelt hij. Met eigen ogen had hij gezien dat overlevenden van ongeneeslijke ziekten veranderingen in hun leven hadden doorgevoerd. Maar als je als arts niet vraagt wat er aan zo’n ‘spontane’ remissie vooraf is gegaan, of je vraagt niet dóor, dan lijkt deze uit het niets te zijn ontstaan en krijgt al snel het label ‘wonderbaarlijk’ of ‘toevallig’. Dat komt omdat artsen volgens Rediger slechts een klein deel van het leven van hun patiënt zien. Terwijl de genezing waarschijnlijk het resultaat is van iets wat tijd nodig had om zich te ontwikkelen. ‘Net als zaden die lang geleden geplant zijn ‘opeens’ uit de aarde omhoogkomen en bloeien’, vergelijkt hij.

Negativity bias

Interessant is dat de mensen om wie het gaat, allemaal op een andere manier hun leven veranderden met het resultaat dat hun ziekte verdween. Het was beslist geen one size fits all. Zo schakelde de een over op een plantaardig voedingspatroon, terwijl de ander gewoon vlees bleef eten en met zijn emoties aan de slag ging. Zijn onderzoek maakte hem duidelijk dat de mindset waarmee je je leven leidt en verandert, een bepalende rol speelt. Die moet positief zijn. Om een voorbeeld te geven: als je veranderingen doorvoert in je eetgewoonten, is het belangrijk dat je je concentreert op welke voeding geschikt voor je is in plaats van dat je je richt op wat je niet kunt eten. Het is zijn visie dat leefstijlziekten hun oorsprong hebben in het waardesysteem van onze maatschappij, in hoe we succes en geluk definiëren. ‘Nieuwsprogramma’s brengen elke dag tien keer zoveel slecht nieuws dan goed nieuws’, schrijft hij. ‘Het uitgangspunt is dat sensatie verkoopt. We zijn geprogrammeerd om ons te richten op slechte dingen, crises. Sociale wetenschappers noemen dit de negativity bias, een fenomeen dat ertoe leidt dat we meer aandacht besteden aan negatieve aspecten van onze omgeving dan aan de positieve kanten.’

Liefdeshormoon

Haaks op de negativity bias staat de kennis dat gevoelens van liefde en verbinding een heilzame cocktail van hormonen en chemische stoffen in onze hersenen vrijmaakt. Welke stoffen dat zijn, heeft te maken met de soort ervaring. Aantrekking, romantische liefde, platonische liefde en sociale verbinding hebben allemaal hun eigen specifieke mix, maar de meeste bestaan uit een combinatie van dopamine, testosteron, oestrogeen, vasopressine en als belangrijkste: oxytocine, het liefdeshormoon. Liefde en verbinding vallen volgens Rediger duidelijk onder de krachtigste medicijnen.

Placebo-effect

Rediger stelde zich ook de vraag of het fysieke lichaam op een bepaalde manier wellicht een spiegel is voor iets wat we nog niet begrijpen of proberen te leren. Hij zocht het antwoord in de kwantumtheorie en kwam uit bij het ‘waarnemerseffect’. Tijdens een experiment dat daarna nog vele malen is herhaald en dezelfde uitkomst bleef geven, bleken fotonen (subatomaire deeltjes) zich anders te gedragen zodra ze werden gadegeslagen.

In het verlengde hiervan keek Rediger naar het placebo-effect. Dat laat zien dat zelfs als we een pil krijgen waarvan we weten dat het een placebo is en daarom chemisch niets bevat dat ons kan helpen, we ons tóch beter voelen als we die innemen. De reden daarvan is volgens hem dat we dan het gevoel hebben dat er voor ons gezorgd wordt. Rediger: ‘We zijn in de loop der tijd geconditioneerd om bepaalde ervaringen te verbinden aan een beter gevoel, aan genezing. Het kan alles zijn, van de arts met de witte jas die de pil uitdeelt tot de zintuiglijke ervaring van aanwezig zijn in de spreekkamer van een arts, de steriele, met alcohol doordrenkte geur, de ervaring op het schone en krakende papier van de onderzoekstafel liggen.’

DMN

Hij noemt spontane remissie een zwarte doos die niet door de geneeskunde geopend is. We hebben allemaal zo’n zwarte doos in ons die gegevens bevat over alles wat er in de loop van ons leven met ons is gebeurd. Overigens is het meer dan een metafoor. De wetenschappelijke term is: default mode network (DMN). Dat staat voor een verzameling losjes met elkaar verbonden hersengebieden, zowel oudere structuren diep in het brein, als nieuwe in de hersenschors. Ze worden geactiveerd of lichten op als je bezig bent met bepaalde soorten gedachten. Zo bevinden zich ook negatieve jeugdherinneringen in de zwarte doos. Rediger: ‘Stress en trauma kunnen je DNA letterlijk herschrijven, waardoor je lichaam gehercodeerd wordt om vatbaarder te zijn voor ziekte. Het is niet zo dat ze tot ziekteveroorzakend gedrag leiden, ze leiden rechtstreeks tot ziekte.’

Culturen

Volgens Rediger kan radicale verandering, en misschien ook radicale genezing, alleen ontstaan als we in staat zijn onszelf op een compleet nieuwe manier te zien. Hij filosofeert dat het om een proces gaat waar de mensheid al duizenden jaren en in verschillende culturen mee bezig is. Het komt tot uiting in rituëlen en culturele manieren om het DMN te onderbreken: ‘Alles van bidden tot meditatie, van dansen tot reizen en kunst kunnen het tot stand brengen. Misschien is dat ook waarom het verstoren van het DMN mogelijk een grote rol speelt in spontane genezing.’

Identiteit

Hij ziet ook een krachtig verband tussen ons immuunsysteem en onze identiteit: ‘Misschien bepaalt hoe goed je weet wie je bent op het meest authentieke niveau uiteindelijk de gezondheid van de ‘bodem’ van je lichaam. Onder de schone schijn, onder wat ‘zou moeten’, onder de verwachtingen en alle maskers en rollen die je voor je jezelf en de wereld aanneemt. Of je over ziekte als een boodschap denkt, of als vijand of iets heel anders; het belangrijke is dat je er niet over denkt alsof jij het bent. Je bént je ziekte niet, hij definieert je niet. Soms is het nodig dat je eerst je eigen dood onder ogen ziet en accepteert dat je eens zal sterven om je identiteit te helen en je authentieke zelf te vinden.’

Revolutie

Verderop in het boek pleit Rediger ervoor dat we de kans grijpen om gezondheid en genezing op een andere manier gaan benaderen en zo een revolutie teweegbrengen. We hebben daarvoor ongelooflijk veel mogelijkheden, zo stelt hij. Maar het betekent wel dat we de structuur waarop de huidige geneeskunde is gebouwd, moeten heroverwegen. Hij ziet de toekomst op die manier voor zich. ‘Echter,’ zo richt hij zich tot zijn lezers, ‘de personen die de verandering in werking zetten zullen geen artsen of andere zorgverleners zijn, maar mensen zoals jij en ik. Mensen die besluiten dat ze niet gaan wachten op de expert om naar voren te komen met de oplossingen die ze nodig hebben. Zij die de kracht van iets hogers voelen, zijn de personen die de vooruitgang aansturen. Jouw keuzen hebben de macht om niet alleen je eigen gezondheid en vitaliteit vorm te geven, maar ook de geneeskunde.’

Dr. Jeffrey Rediger is als docent psychiatrie verbonden aan de Harvard Medical School en is medisch directeur van de McLean SouthEast Adult Psychiatric Programs. Aan Princeton behaalde hij een Master of Divinity. Hij schrijft over geneeskunde, psychiatrie en spiritualiteit.