Homeo-psychotherapie, waardevolle synergie van geneeswijzen

Depressieve gevoelens, eenzaamheid en rouw zijn voorbeelden van psychologische klachten en vallen onder de psychopathologie. Wie ermee te maken heeft, kan ze als heel zwaar ervaren. Om er wat aan te doen, ligt een psychologische interventie voor de hand. Als je daar ook nog eens homeopathie bij inzet, zou de behandeling aan kracht kunnen winnen. Homeo-psychotherapie is de term die Rajan Sankaran bedacht om de combinatie van de twee geneeswijzen te benoemen. Hij is een vooraanstaand homeopaat die bekend staat om zijn baanbrekende ideeën en visionaire manier van denken in de homeopathie.

Iemand die met dit concept werkt, is homeopaat en psycholoog Esther van Dam (1965) uit Valburg. Zij runt sinds 1995 een zelfstandige praktijk in de complementaire geneeskunde. Tot 2017 was ze uitsluitend homeopaat, maar sinds twee jaar is ze ook psychologe. ‘Praktijk voor psychologie, homeopathie en EMDR’ prijkt er op haar gevel. Daarnaast werkte ze parttime als regulier basispsycholoog bij de GGZ. Dat doet ze overigens nog steeds.

Op de vraag wat homeo-psychotherapie precies inhoudt

‘Als iemand komt met depressieve klachten, kan het soms lastig zijn de psychologische interventie op gang te laten komen. Een depressie heeft namelijk als kenmerk dat het iemand bemoeilijkt zichzelf in beweging te zetten. Een homeopathisch middel kan het proces zo ondersteunen, dat dat wel gebeurt. En ook andersom werkt het goed: je kan cliënten met homeopathie behandelen om hardnekkige patronen te doorbreken. Stel dat je behandeling aanslaat, maar je constateert na verloop van tijd een terugval. Dan zouden psychologische consulten de nodige steun kunnen bieden om de therapie alsnog te laten slagen. De term homeo-psychotherapie wijst dan ook op de kracht die homeopathie aan de psychotherapie toevoegt om mentaal inzichten te verwerven en daardoor verbeteringen teweeg te brengen, en andersom. Als je de dynamiek van een homeopathisch middel begrijpt, begrijp je ook vaak de dynamiek in een cliënt. Met homeopathie behandel je het gelijke met het gelijke, dus je zoekt een middel dat overeenkomt met het probleem van de cliënt. Daarmee krijgt de cliënt inzicht en komt hij in beweging.’

Kun je iets over die dynamiek vertellen?

‘Bijvoorbeeld iemand die chronisch somber is. Een gevoel dat zich bij iedereen op een andere manier voordoet omdat er verschillende factoren aan ten grondslag kunnen liggen. Bij sommige mensen gaat het om het verleden, bij een ander om opgebouwd verdriet en bij weer een ander is de oorzaak gewoonweg niet te duiden. Bij iedere factor past een bepaald middel dat dezelfde dynamiek heeft, dezelfde eigenheid. Als iemand somber is en uit het gesprek komt naar voren dat die persoon van jongs af te veel verantwoordelijkheid voelt, zou het homeopathische Aurum de sombere gevoelens kunnen verzachten, als dat middel tenminste ook bij andere kenmerken van die persoon past. Het teveel aan verantwoordelijkheidsgevoel is namelijk een van de eigenschappen van het middel en ook van de gevoelens op zich. Als je cliënt dat gaat begrijpen, kan hij bij zichzelf te rade gaan waar hij het teveel zou kunnen loslaten. Zo hebt je vanuit twee invalshoeken ondersteuning geboden bij het herstel.’

Wat was het bijzondere aan het concept van Sankaran?

‘Dat hij die aanpak heeft benoemd vanuit de homeopathie. Zelf maak ik het nog een beetje breder omdat ik ook werk met de ideeën van Carl Rogers, een psycholoog en psychotherapeut die de cliëntgerichte psychologie heeft ontwikkeld. Dat is een methode die meer persoonsgericht dan klachtgericht is.’

Gebruik je met deze combinatie ook het repertorium voor de homeopathie waarin klachten staan beschreven met de daarbij behorende middelen?

‘Ja, soms wel, want als ik het gevoel heb dat bijvoorbeeld Aurum het geschikte middel zou kunnen zijn, geeft het repertorium mij verder inzicht. De factoren die daarin staan beschreven, kan ik met mijn cliënt bespreken. Zo kom ik erachter of Aurum wel of niet het juiste middel is.’

Met wat voor klachten komen cliënten vaak bij jou?

‘Angstklachten, chronisch gepieker, somberheid, depressie, eigenlijk alle klachten waarmee je naar een psycholoog zou gaan. Heel grote klinische problemen als psychoses ben ik nog niet tegengekomen in mijn praktijk. Ook daarbij zou homeo-psychotherapie kunnen helpen, maar het is beslist wenselijk dat iemand ook een regulaire behandeling volgt. Anders is het een te grote kluif.’

En andere ingrijpende ziekten, zoals Parkinson? Zouden die patiënten er ook wat aan hebben?

‘Dat denk ik wel, want je gaat ervan uit dat er geen scheiding is tussen lichaam en geest. Als homeopaat pak je ook altijd het mentale stuk mee. Wat je als psycholoog daaraan toevoegt, is iemand helpen te accepteren, te verwerken, te rouwen. Je tilt het meer naar het psychologische vlak.’

Voordat je met homeo-psychotherapie aan de slag ging, was je homeopaat. Hoe ben je op het idee gekomen ook met psychologie te gaan werken?

‘Omdat ik mij al vooral toelegde op mentaal-psychische klachten. Ik gaf op dat gebied ook advies. Dat voelde niet meer goed voor me omdat het eigenlijk buiten mijn domein viel. Nu ik afgestudeerd psychologe ben, klopt het helemaal. Dus mijn interesse was er al, ook toen ik uitsluitend homeopaat was.’

Zou je nog wat meer over je achtergrond willen vertellen?

‘Ik ben begonnen op mijn 19e in de zwakzinnigenzorg als onbevoegde kracht. In dat vak wilde ik graag verder studeren. Omdat er bezuinigd moest worden in die bedrijfstak, was daar geen ruimte voor. Het gevolg was echter, dat ik op een gegeven moment hetzelfde werk deed als bevoegde krachten, die wel een opleiding hadden gehad. Dat vond ik na verloop van tijd niet meer eerlijk. Kwam bij dat ik me ook graag wilde gaan ontwikkelen. Ik zeg altijd dat ik uit frustratie homeopathie ben gaan studeren. Tijdens een bezoek aan de Onkruidbeurs kwam ik bij de stand van een opleidingsinstituut voor homeopaten. Daar heb ik een studie uitgekozen. Die hele werksituatie en de onvrede die ik had, waren uiteindelijk het beste wat me is overkomen. Want daardoor ben ik met homeopathie in aanraking gekomen en dat is een vak waarin je je blijft ontwikkelen. Niet alleen vakinhoudelijk, maar je wordt ook ondernemer. Dat is voor mij heel erg goed geweest want ik durfde in die tijd niet echt naar buiten te treden en anderen te vertellen waar ik goed in was. Dat heb ik allemaal moeten leren.’

Was dat moeilijk voor je?

‘Ja, heel erg. Maar een belangrijke eigenschap die ik heb, is dat ik heel gedreven ben. En daardoor is het me gelukt.’

Zou jij een beetje kunnen schetsen hoe je werkt?

‘Ik gebruik geen vastomlijnde kaders, maar ik ben vooral bezig met afstemmen en zoeken. Waar zit het probleem? Wie is mijn cliënt? Het kan verschillende kanten op gaan. Van tevoren stuur ik cliënten een intakeformulier toe. Als ze dat hebben ingevuld, vindt het intakegesprek plaats. Daarbij formuleren we wat er aan de hand lijkt te zijn en wat nodig is. Een paar weken later evalueren we of de hypothese juist was. Was die dat niet, dan ga ik verder zoeken. Samengevat gaat mijn werkwijze over zoeken en begrijpen wat er aan de hand is. Welke factoren invloed hebben op de klacht en hoe het komt dat het bij iemand zo werkt.’

Zou je kunnen zeggen dat je nu heel efficiënt werkt doordat je homeopathie met psychologie combineert?

‘Ik denk wel dat het zo is, maar onderzocht heb ik het niet.’

Waarom denk je dan dat het zo is?

‘Omdat ik snel resultaat zie. Zeker als ik het vergelijk met de reguliere GGZ waar ik ook werk. Niet dat die vergelijking helemaal klopt, want de mensen die bij mij in de praktijk komen, hebben doorgaans minder complexe problemen.’

Kun je iets vertellen over wat je doet bij de reguliere GGZ?

‘Daar is mijn functie basispsycholoog, ook dat werk vind ik heel mooi. Overigens komt hierbij mijn kennis van homeopathie ook heel goed van pas.’

Hoe moet ik me dat voorstellen?

‘Doordat die me helpt mensen beter te begrijpen. Ik ken de opbouw naar een bepaalde klacht toe. Weer dat voorbeeld met Aurum, een middel dat onder andere aangeeft dat de opbouw van bepaalde verantwoordelijkheidsgevoelens somberheid of angsten teweeg kan brengen. Dan hou ik daar ook rekening mee met een cliënt die somber of angstig is; ik kan daar gericht naar vragen en het doorspreken.’

Ondersteunt de homeopathie de psychologie of andersom?

‘In mijn werk zie ik ze als gelijkwaardig, maar daar zal niet iedere therapeut zo over denken die met beide werkt. Wel ervaar ik dat het kader van de psychologie maatschappelijk meer geaccepteerd is. Ik merk dat nu ik ook psycholoog ben, mensen beter naar me luisteren dan vijf jaar geleden, toen ik dat nog niet was. Ook al zei ik toen soms hetzelfde als nu. Het lijkt wel of homeopathie een beetje een ondergeschoven kindje is. Ik krijg echt andere reacties als psycholoog.’

Het kan ook zijn dat je meer ontwikkeld bent als persoon en daardoor meer overtuigingskracht hebt.

‘Toch heb ik het idee dat het vooral met het vak te maken heeft. In vijf jaar tijd ben ik niet heel veel veranderd.’

Zie jij de homeo-psychotherapie als een belangrijke ontwikkeling in je vakgebied als homeopaat?

‘Zeker, er zijn al meer homeopaten die met de combinatie werken. Wat ik wel jammer vind, is dat homeopathie als beroepsgroep standaard in de medische categorie wordt ingedeeld. In het repertorium heeft Hahnemann net zo goed psychische klachten beschreven, die zijn dus onderdeel van ons werk. Maar we moeten als homeopaat altijd medische nascholingen volgen en niet de psychosociale. Dat is waar ik soms tegenaan loop. Er zit een soort tweedeling in die me niet bevalt. Dat is ook maatschappelijk zo. Mensen weten homeopaten doorgaans goed te vinden voor lichamelijke klachten, maar de meeste mensen weten niet dat ze daar ook voor depressies en angsten terecht kunnen.’

Geeft de homeopathische branche misschien te weinig aandacht aan dat aspect?

‘Dat denk ik wel, daar hebben we iets laten liggen. Tijdens de studie psychologie leerde ik hoe je onderzoek doet en daarmee naar buiten treedt. In de homeopathie doen we dat ook, maar we hebben wel een achterstand op dit gebied. Er is nog veel werk te doen.’

Het is wetenschappelijk aangetoond dat psychologische interventies mentale klachten kunnen verminderen. Daarnaast is er documentatie van 250 jaar opgebouwde ervaring en kennis die getoetst kan worden aan de maatstaven van de huidige tijd. Het begin daarvan is er al: de gids Geneeswijzen in Nederland haalt vijf studies aan waaruit blijkt dat homeopathie een effectieve geneeswijze is. Het gaat over verschillende klachten. Voor psychische klachten is aangetoond dat homeopathie een effectieve geneeswijze is bij klachten van depressieve aard. Daarnaast is bij een klein Brits onderzoek naar ADHD bij kinderen geconstateerd dat homeopathie effectief is. Bij klachten van angst zijn de bewijzen echter beperkt omdat er nog geen dubbelblind onderzoek is gedaan. Tijdens onderzoeken zonder controlegroep zijn wel positieve resultaten gevonden. De integratie homeopathie en psychotherapie wordt ondersteund door de World Health Organisation (WHO).

De Duitse arts en chemicus Dr. Samuel Hahnemann (1755-1843) is de grondlegger van de klassieke homeopathie. Hij ontdekte dat een ziek persoon kan genezen als deze een zeer sterke verdunning (potentie) van een minerale, plantaardige of dierlijke stof inneemt, die in onverdunde vorm dezelfde symptomen als de ziekte oproept. Het gaat om enkelvoudige stoffen die meer op de persoon dan op de klacht worden geselecteerd. Andere vormen dan de klassieke zijn bijvoorbeeld complexe homeopathie (combineert enkelvoudige stoffen in één middel) en de klinische homeopathie (gaat voornamelijk uit van klachten).

Zie ook: www.evandam.nl. Een literatuurlijst is op te vragen bij de redactie.