Hooggevoelig met een sterke wil

Door: Janneke van Olphen

Cliënten die zeggen dat ze hooggevoelig/hoogsensitief zijn of zeggen dat hun kind hooggevoelig/hoogsensitief is, zal je ongetwijfeld al in je praktijk gehad hebben. Hooggevoelig is een synoniem van hoogsensitief, ik zal verder de term hooggevoelig gebruiken. Wellicht heb je inmiddels ook al cliënten gehad die de combinatie hooggevoelig & strong-willed (een sterke wil) noemden, maar die kans is minder groot. Ik belicht dit in een tweeluik. Dit is het eerste deel.

Eigenschap

Een sterke wil (strong-willed) is, net als hooggevoeligheid, een eigenschap die onderdeel uit kan maken van je persoonlijkheid. Elaine Aron was de eerste die begon te schrijven over hooggevoeligheid, en ook over de eigenschap strong-willed zijn in de VS inmiddels al heel wat boeken geschreven. Over de combinatie hooggevoelig & strong-willed was echter nog niets geschreven in de tijd dat ik me afvroeg wat voor een kind ik in hemelsnaam op de wereld had gezet.

Zen mama

Drie en een half jaar voordat hij werd geboren, werd ik voor het eerst moeder van een eeneiige tweeling. Alhoewel ik door velen gewaarschuwd werd dat ik ‘mijn borst maar nat moest maken’, verliep ons gezinsleven, over het algemeen, heerlijk zen. Dus voelden mijn lief en ik ruimte voor een derde. Nu zeiden velen toen ik eenmaal zwanger was, dat het krijgen van onze derde ‘een makkie’ zou zijn na de tweeling… Ook nu zaten ze ernaast. Onze jongste was gelijk sterk aanwezig en in de loop van de jaren zou blijken dat hij mijn zelfbeeld als zen mama regelmatig volkomen aan gruzelementen zou slaan.

Elaine Aron

Ik heb een basis als psycholoog en maakte in 1995 tijdens mijn studie kennis met hooggevoeligheid. Ik las toen het eerste boek van Elaine Aron, The highly sensitive person. Toen ik in 2003 moeder werd van mijn tweeling, was ik inmiddels al goed bekend met deze eigenschap en herkende ik het dus makkelijk bij ze. Zolang wij in de context voldoende rekening hielden met hun gevoeligheid, was er een grote mate van welzijn in ons gezin.

Je hebt eigenschappen

Ook bij de jongste herkende ik duidelijk de kenmerken van hooggevoeligheid. Ik ben me er altijd van bewust geweest dat hooggevoeligheid onderdeel uitmaakt van wie je bent. Je hebt eigenschappen, je bent ze niet. Wie je bent, is zoveel meer omvattend dan je eigenschappen, laat staan één van je eigenschappen. Identificatie met een eigenschap is ook niet gezond, omdat je daarmee je andere eigenschappen en kwaliteiten uit het oog kunt te verliezen.

Rupsje nooitgenoeg

Mijn jongste viel niet alleen op in zijn hoge gevoeligheid. Hij wil(de) ook altijd alles zelf bepalen, had een sterke behoefte aan autonomie, hij wist al heel jong precies wat hij wilde en was daarin ook al heel zelfstandig. Hij had (en heeft) een sterke intrinsieke motivatie (let op: voor wat hij wil) en is daarin ook een rupsje nooitgenoeg. Omdat hij een rupsje nooitgenoeg is, zoekt hij op wat hem prikkelt, terwijl hij (omdat hij hooggevoelig is) óók sneller vol zit met prikkels.

High sensation seeker

Natuurlijk was ik al bekend met de highly sensitive/high sensation seeker van Elaine Aron. Kortgezegd, de hooggevoelige persoon die óók high sensations (sterke prikkels) opzoekt. Al is deze beschrijving van Elaine Aron helder, het paste toch niet helemaal want mijn zoon is niet zozeer op zoek naar high sensations ofwel sterke prikkels. Hij is op zoek naar veel prikkels m.b.t hetgeen hem voedt/interesseert, dus m.b.t. hetgeen waartoe hij sterk intrinsiek gemotiveerd is.

Rijksdaalder

Op een dag vertelde een vriendin die werkt als arts is in Engeland, mij over de term strong-willed. Vanaf het moment dat ik daar over hoorde, viel er geen kwartje, maar een rijksdaalder. Ik besefte dat iemand natuurlijk zowel hooggevoelig als strong-willed kan zijn, dat strong-willed precies is wat mijn zoon óók kenmerkt. Ik verdiepte me eerst verder in de eigenschap strong-willed en, dankzij het systeemtherapeutische model van de innerlijke familie van Arienne Klijn (met wie ik samenwerk), in de kenmerkende innerlijke dynamiek voor deze combinatie aan eigenschappen.

Boeken

In 2011 begon ik te bloggen. Dit schrijven leidde tot veel (h)erkenning bij ouders (mijn doelgroep). Daardoor kwamen ouders op consult of naar mijn cursussen. Dankzij hen kreeg ik verder inzicht en kon ik een werkwijze en handvatten ontwikkelen. In 2017 kwam mijn boek Het hooggevoelige kind met een sterke wil uit en samen met Josina Intrabartolo schreef ik de prentenboekenreeks Draakje Vurig.

Stradivarius

Ik vergelijk hooggevoelige kinderen met een sterke wil vaak met een Stradivarius. Ze hebben veel kwaliteiten in sterke mate en als ze daar op een gezonde manier mee leren omgaan en in een bevorderende context opgroeien, kunnen ze de mooiste muziek maken. Maar het vergt veel oefenen, veel vallen en opstaan; er komt regelmatig flink wat teleurstelling en frustratie bij kijken voordat de Stradivarius klinkt als een Stradivarius.

Specifieke kwaliteiten

Een sterke indicatie voor hooggevoeligheid is wanneer iemand bepaalde kwaliteiten in sterke mate heeft en dat geldt ook voor een sterke wil. Als een kind bijvoorbeeld snel overprikkeld is maar weinig inlevingsvermogen heeft, is er geen sprake van hooggevoeligheid. Je herkent beide eigenschappen dus aan specifieke kwaliteiten die iemand in sterke mate bezit.

Hooggevoeligheid

Hooggevoelige kinderen (en volwassenen) hebben een sterke behoefte aan harmonie in de verbinding. Ze zijn zich bewuster van (subtiele) informatie die via de zintuigen wordt opgemerkt, beleven deze informatie intens en verwerken deze informatie tegelijkertijd ook dieper. Meer details en kleine veranderingen worden bewust opgemerkt zoals een tand die verder gegroeid is, een geur in huis die anders is of een lichaamstaal die niet past bij wat iemand zegt (juf zegt dat het goed gaat maar haar lichaam zegt iets anders). Een hooggevoelig persoon is zich dus bewuster van het rijke palet aan nuances dat via elk zintuig ervaren kan worden. Ze zijn zich ook bewuster van gevoelens en emoties bij anderen, ze zijn sterk meevoelend. Deze sterk meevoelende kwaliteit heeft het potentieel om zich verder te ontwikkelen tot een sterk invoelend, empathisch vermogen en compassie.

Sterke wil

Kinderen (en volwassenen) met een sterke wil hebben dus een sterke behoefte aan autonomie en weten precies wat ze willen. Ze zijn sterk en intens intrinsiek gemotiveerd voor hetgeen ze interessant vinden of waar ze nieuwsgierig naar zijn. Ze tonen daarin een grote gretigheid (rupsje nooitgenoeg). Ze zoeken dus graag op wat ze prikkelt ofwel voedt en ze hebben honger, dus ze hebben behoefte aan veel prikkels ofwel voeding. Ze zijn heel vindingrijk in het voor elkaar proberen te krijgen van wat zij willen. Als het niet via A kan, dan proberen ze het via B of C etc. Ze durven hiervoor de strijd aan te gaan. Ze hebben vaak veel energie en zijn sterk aanwezig.

Sociale beesten, uitvinders of experts?

Sommige kinderen met een sterke wil zijn sociale beesten en halen hun energie uit sociale interacties. Anderen willen precies weten hoe apparaten in elkaar zitten, weer anderen beginnen al jong met ondernemen of lezen alle boeken die er maar zijn over bepaalde onderwerpen. De eigenschap zegt niets over interessegebieden, alleen over (in bovengemiddelde mate aanwezige) kwaliteiten.

Een interessante, pittige en uitdagende innerlijke dynamiek

Wat als beide eigenschappen onderdeel uitmaken van je persoonlijkheid? Dan ontstaat er een, voor professionals, interessante innerlijke dynamiek. Voor een kind kan het flink pittig zijn en voor de ouders een hele uitdaging. De wil is zo sterk, dat deze vaak voorop staat en zich niets aantrekt van het emmertje dat volloopt of zelfs begint over te stromen. Florian vindt buiten spelen met zijn vrienden enorm leuk. Hij gaat ervan stralen, hij kan ook eindeloos vertellen over zijn avonturen met zijn vrienden. Terwijl hij zich gretig voedt met deze avonturen, pikt hij van alles op. Van kleine details als de penetrante geur van het wasmiddel van Maartje tot vergaand inzicht in hoe iedereen zich tot elkaar verhoudt. Maar als Florian thuiskomt, is hij vrijwel altijd prikkelbaar en niet te genieten. Aan de ene kant (de sterke wil) heeft Florian dus een sterke behoefte aan prikkels en zoekt hij ze dus ook op, aan de andere kant (hooggevoeligheid) raakt hij ook overspoeld doordat veel prikkels tot zijn bewustzijn doordringen en hij ze bovendien intens beleeft. Terwijl hij zo’n plezier heeft, raakt hij ook steeds meer gespannen. Dat laatste merkt hij vaak niet eens, totdat hij thuiskomt en iedereen in huis stom vindt.

Nog een dilemma

De belangen van de sterke wil, dienen dus niet altijd de belangen van hooggevoeligheid. Dan ontstaan er dus dilemma’s. Een ander veel voorkomend dilemma is: intens iets willen versus de sterke behoefte aan harmonie in de verbinding. In de klas van Naomi worden de rollen verdeeld voor een nieuw toneelstuk. Naomi wil heel graag de rol van de vlinder. Ze ziet zichzelf al helemaal op het toneel staan als vlinder, welke kleuren haar vleugels zullen hebben (echt niet roze of paars) en ze heeft al bestudeerd welke bewegingen de vlinder met zijn vleugels maakt. Maar nu vertelt haar vriendje Thomas dat hij ook heel graag de vlinder wil zijn. Aan de ene kant (sterke wil) wil ze niets anders dan de vlinder zijn. Als zij de vlinder niet mag zijn, gaat ze gewoon niet meedoen. Ze is bereid om alles uit de kast te trekken zodat zij die rol krijgt en als zij iets in haar hoofd heeft zitten… Aan de andere kant ziet ze ook hoe de ogen van Thomas stralen als hij aan de leerkracht vertelt waarom hij graag vlinder wil zijn. Hij krijgt rode blosjes op zijn wangen, Thomas is lief en ze wil graag dat hij blij is. Ze wil zeker geen ruzie met hem!

Reguleren

De dilemma’s die ik hier schets, zijn in zekere mate voor iedereen herkenbaar. Hooggevoelige kinderen met een sterke wil hebben er alleen vaker en intenser mee te maken. Als je iets intens graag wilt en het lukt niet of het gaat niet door, ben je ook intenser gefrustreerd. Als je intens voelt, kun je intens genieten maar ook intens veel verdriet hebben of teleurgesteld zijn. Die intensiteit reguleren is voor volwassenen al niet makkelijk, laat staan voor (kleine) kinderen. Zo ook de dilemma’s.

De volgende editie

Hopelijk is je met dit artikel duidelijker geworden wat HG&SW inhoudt. Je hebt alvast een kijkje gekregen in de innerlijke dynamiek van deze prachtige en uitdagende combinatie aan eigenschappen. In deel twee van deze tweeluik zal ik verder ingaan op die innerlijke dynamiek, de uitdagingen en op de invloed van de context (dus ook de ouders). Dank voor je aandacht tot dusverre!

Janneke van Olphen, www.gevoeligheidgrootbrengen.nl. Met speciale dank aan Charlotte van den Ende-Simons.