Emoties

‘Leegte is duizend keer zo veilig als verdriet.’ Han Kooreneef

In mijn werk kom ik veel mensen tegen die bang zijn voor hun emoties. De angst hiervoor kan zover oplopen dat het hun hele leven negatief beïnvloedt. Het kost soms zoveel energie dat er weinig ruimte overblijft om te leven en de dood soms een goed alternatief kan lijken. Het intrigeert mij dat er zoveel mensen zijn die deze angst hebben en de mate waarin deze angst impact heeft op het leven. Philp McGraw doet de uitspraak: ‘Tachtig procent van alle keuzes is gebaseerd op angst. De meeste mensen kiezen niet wat ze willen. Ze kiezen voor wat ze denken dat veilig is.’ Om deze angst de baas te blijven worden veel emoties onderdrukt. Je kunt het vergelijken met een ravijn, alles staat in het teken om vooral niet in dat ravijn terecht te komen. Dit houdt ook in dat de aandacht steeds gericht is op datgene waar je vandaan wilt blijven.

Waarom zijn deze emoties zo eng?

Wat ik vaak terug hoor is de angst, dat deze emoties met ons aan de haal gaan en dat deze ons leven gaan regeren. Vanuit de evolutietheorie ben je er instinctmatig op gericht pijn te vermijden, dat heeft overlevingswaarde. Volgens Roos Vonk maakt ons brein een fout door dat overlevingsmechanisme ook toe te passen op emotionele ongemakken; we willen ook emotionele pijn vermijden. Is dat de reden dat we vaak kiezen voor de leegte in plaats van het voelen van verdriet zoals bovenstaand citaat beweert?

Ik werd geraakt door de opmerking van een ervaringsdeskundige binnen ons team, die noemde dat ze zich niet goed aan de indruk kon onttrekken dat zowel de samenleving als ook de ggz zowel verhard alsook verarmd lijkt in haar vermogen om met pijn, lijden en daarbij behorende emoties en gedragingen om te gaan. Veel binnen de ggz is erop gericht emoties te reguleren en je niet te laten overmannen door emoties. Maar doen we daarmee niet tekort aan de functie van deze emoties? Volgens Nico Frijda dienen emoties als signaal om ons te vertellen of een bepaalde gebeurtenis speciaal voor ons belangrijk is, in positieve en negatieve zin.

Kunnen we deze emoties zelf wel verdragen? Of hebben we niet geleerd hiermee om te gaan en gaan we ze daarom liever uit de weg? Maar brengen we daarmee niet juist een vicieuze cirkel op gang? Gevoelens zijn er immers toch wel, wat we ermee doen bepaalt hoe we ons voelen. Als we proberen ons te verzetten tegen deze gevoelens, dringen ze zich via omwegen toch nog aan ons op, moeten we nog meer moeite doen deze onder controle te houden, enzovoort. Wat zou er gebeuren als deze gevoelens er meer mogen zijn? Zou daarmee de neiging controle te willen uitoefenen op dit gevoel en deze te onderdrukken (en het liefst vermijden) niet veel verlichting geven? Maar dat betekent wel dat we deze (soms ook negatieve) gevoelens moeten leren verdragen. Maar is dit niet juist wat belangrijk is? De emotionele pijn leren verdragen om de angst voor emoties los te kunnen laten?

Volgens Erich Fromm is de taak die we onszelf moeten stellen niet om ons veilig te voelen, maar om onzekerheid te kunnen verdragen. Of zoals Roos Vonk zegt: ‘Het kunnen verdragen van ongemak is één van de belangrijkste kenmerken van een volwassen, goed ontwikkeld gevoelsleven.’ Ze gaat verder door te zeggen dat emotionele incontinentie (het schaamteloos en oeverloos uiten van emoties) vooral kinderlijkheid illustreert. Wanneer je ongemak kunt verdragen, leer je daarmee een creatieve, constructieve wending te geven aan negatieve gebeurtenissen. Volgens mij is dát juist de taak van de hulpverleners, mensen leren deze pijn te voelen en te verdragen. Maar dat betekent wel dat hulpverleners moeten leren omgaan met hun eigen angst voor deze emoties.

Bij gedachten aan zelfdoding kun je terecht bij 113 Zelfmoordpreventie, ook bereikbaar via 0800-0113.