De voedselveiligheid van voedingssupplementen in Nederland

Door Jan Blaauw

De veiligheid van voedingssupplementen kunnen in het geding raken of er kunnen vragen ontstaan hierover. Dit artikel geeft een korte inleiding van wat we onder veiligheid van voedingssupplementen mogen verstaan en welke organisaties hierbij betrokken zijn in Nederland en op Europees niveau.

De voedselveiligheid van voedingssupplementen in Nederland wordt gereguleerd door verschillende wetten en instanties. Enkele belangrijke bepalingen en instanties zijn:

1. Warenwet: De Warenwet regelt de veiligheid van levensmiddelen, waaronder voedingssupplementen, in Nederland. Hierin zijn algemene vereisten vastgelegd met betrekking tot de samenstelling, etikettering en verkoop van voedingssupplementen.
2. Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA): De NVWA is de Nederlandse overheidsinstantie die toezicht houdt op de veiligheid en kwaliteit van voedsel en consumentenproducten, waaronder voedingssupplementen. Zij voeren inspecties uit en handhaven de naleving van wet- en regelgeving.
3. Europese regelgeving: Nederland is lid van de Europese Unie, dus voedingssupplementen moeten voldoen aan de Europese wetgeving, zoals de Europese Verordening inzake voedselveiligheid en de Richtlijn inzake voedingssupplementen. Richtlijn 2002/46/EG legt specifieke regels vast voor voedingssupplementen binnen de Europese Unie. Verordening (EG) nr. 178/2002 legt de algemene principes en vereisten vast voor de levensmiddelenwetgeving binnen de Europese Unie. Deze regelgeving wordt met name voornamelijk geïnitieerd en gerealiseerd door de Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA). Deze regelgeving wordt dan op nationaal niveau overgenomen.
4. Voedings- en Warenwetbesluit: Dit besluit bevat specifieke voorschriften met betrekking tot voedingssupplementen, zoals maximale gehaltes van bepaalde vitaminen en mineralen.
5. Wet op de Geneesmiddelenvoorziening: Bepaalde stoffen of preparaten die als potentieel gevaarlijk worden beschouwd of een geneeskrachtige werking hebben, kunnen worden geclassificeerd als geneesmiddelen en vallen onder de Wet op de Geneesmiddelenvoorziening. In dit geval zijn strengere regels van toepassing.

Over het algemeen moeten voedingssupplementen voldoen aan strenge eisen met betrekking tot veiligheid, kwaliteit en etikettering voordat ze op de markt mogen worden gebracht en verkocht in Nederland. Producenten en distributeurs zijn verantwoordelijk voor het naleven van deze regels en de NVWA houdt toezicht op de naleving ervan.

De Warenwet, specifiek het Warenwetbesluit Voedingssupplementen, legt verschillende algemene vereisten vast met betrekking tot de samenstelling, etikettering en verkoop van voedingssupplementen in Nederland. Hieronder volgt een meer uitgebreide uitleg van deze vereisten:

1. Samenstelling

Voedingssupplementen moeten voldoen aan specifieke wettelijke vereisten met betrekking tot de samenstelling en de gebruikte ingrediënten. De gebruikte ingrediënten moeten veilig zijn voor consumptie en voldoen aan de vastgestelde wettelijke normen en limieten. De maximale doseringen van vitaminen, mineralen en andere nutriënten worden vastgesteld volgens Europese regelgeving en nationale wetgeving om de veiligheid van consumenten te waarborgen. Voedingssupplementen mogen geen stoffen bevatten die verboden zijn of waarvoor de verkoop beperkt is volgens de wet.

2. Etikettering

De etikettering van voedingssupplementen moet voldoen aan specifieke wettelijke eisen, waaronder duidelijke en nauwkeurige informatie over de samenstelling van het product. Het etiket moet de naam van het product, de ingrediëntenlijst, voedingswaarde-informatie, aanbevolen dagelijkse dosering, waarschuwingen, houdbaarheidsdatum en de naam en adres van de fabrikant of distributeur vermelden. Gezondheidsclaims en voedings- en gezondheidsclaims moeten wetenschappelijk onderbouwd zijn en goedgekeurd door relevante instanties zoals de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA).

3. Verkoop

Voedingssupplementen moeten worden verkocht volgens de wettelijke voorschriften voor de verkoop van voedselproducten. Ze moeten worden verkocht in overeenstemming met de regels voor hygiëne en voedselveiligheid die van toepassing zijn op voedselproducten. De verkoop van voedingssupplementen mag niet misleidend zijn en moet voldoen aan de wetgeving inzake consumentenbescherming.

De NVWA heeft specifieke regels en richtlijnen voor voedingssupplementen om ervoor te zorgen dat ze veilig zijn voor consumptie en voldoen aan de wettelijke vereisten. Enkele belangrijke regels en richtlijnen van de NVWA voor voedingssupplementen zijn onder meer:

1. Etikettering: Voedingssupplementen moeten correct worden geëtiketteerd volgens de Europese en nationale wetgeving. Dit omvat het vermelden van alle ingrediënten, voedingswaarden, aanbevolen dagelijkse hoeveelheden, waarschuwingen, houdbaarheidsdatum en de naam en adres van de fabrikant of distributeur.
2. Maximale gehaltes: De NVWA hanteert maximale gehaltes voor bepaalde vitaminen en mineralen in voedingssupplementen om te voorkomen dat consumenten te veel van deze stoffen binnenkrijgen, wat schadelijk kan zijn voor de gezondheid.
3. Contaminanten: Voedingssupplementen moeten vrij zijn van schadelijke contaminanten zoals zware metalen, pesticiden en microbiële verontreinigingen. Producenten moeten ervoor zorgen dat hun producten voldoen aan de vastgestelde limieten voor deze verontreinigingen.
4. Veiligheid en kwaliteit: Producenten zijn verantwoordelijk voor het waarborgen van de veiligheid en kwaliteit van hun voedingssupplementen. Dit omvat het gebruik van hoogwaardige ingrediënten, productieprocessen die voldoen aan de hygiënenormen en het uitvoeren van regelmatige kwaliteitscontroles.
5. Traceerbaarheid: Producenten en distributeurs moeten kunnen traceren waar hun ingrediënten vandaan komen en waar hun producten naartoe gaan. Dit is essentieel voor het snel identificeren en terugroepen van producten in geval van problemen met de veiligheid.

Het naleven van deze regels en richtlijnen is cruciaal voor producenten en distributeurs van voedingssupplementen om ervoor te zorgen dat hun producten veilig zijn voor consumptie en voldoen aan de wettelijke vereisten. De NVWA voert regelmatig inspecties uit om te controleren of deze regels worden nageleefd en treedt op wanneer nodig om de veiligheid van voedingssupplementen te waarborgen.

Op Europees niveau bestond ‘de behoefte’ om voedingssupplementen te liberaliseren. Hieruit is wetgeving ontstaan middels een besluit dat door de EFSA is uitgegeven.

Wat is de samenvatting van het besluit van de EFSA uit 2006 voor toegelaten voedingssupplementen op de Europese markt?

Het besluit van de Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) uit 2006 had betrekking op de beoordeling van voedingssupplementen die op de Europese markt worden toegelaten. In essentie omvatte het besluit verschillende belangrijke aspecten:

1. Veiligheidsbeoordeling: Voedingssupplementen moesten voldoen aan strenge veiligheidscriteria die werden vastgesteld door de EFSA. Dit omvatte het evalueren van de veiligheid van de gebruikte ingrediënten en het vaststellen van veilige doseringen om te voorkomen dat consumenten schade zouden oplopen door overdosering.
2. Voedingswaardebeoordeling: De EFSA beoordeelde ook de voedingswaarde van voedingssupplementen, inclusief de effectiviteit van de gebruikte ingrediënten en hun vermogen om de voedingsstatus van consumenten te verbeteren.
3. Gezondheidsclaims: Het besluit omvatte ook de beoordeling van gezondheidsclaims die fabrikanten wilden maken over hun voedingssupplementen. Deze claims moesten worden ondersteund door wetenschappelijk bewijs dat door de EFSA werd beoordeeld.
4. Maximale gehaltes: De EFSA stelde maximale gehaltes vast voor bepaalde vitaminen, mineralen en andere voedingsstoffen die in voedingssupplementen mochten worden gebruikt. Dit was bedoeld om consumenten te beschermen tegen mogelijke schadelijke effecten van overdosering.

Kortom, het besluit van de EFSA uit 2006 legde de basis voor de beoordeling en toelating van voedingssupplementen op de Europese markt, waarbij de nadruk lag op veiligheid, voedingswaarde en wetenschappelijke onderbouwing van gezondheidsclaims. De gezondheidsclaims zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek dat is beoordeeld door de EFSA en fabrikanten kunnen deze claims gebruiken op de etikettering en marketing van producten die vitaminen en mineralen bevatten, op voorwaarde dat de producten voldoen aan de criteria die zijn vastgesteld door de EFSA.

Wat is de wetenschappelijke onderbouwing van gezondheidsclaims vanuit de EFSA voor vitamine C?

De EFSA hanteert de volgende omschrijvingen voor vitamine C:

1. Ondersteuning van de normale werking van het immuunsysteem: Wetenschappelijk bewijs heeft aangetoond dat vitamine C een rol speelt bij de normale werking van het immuunsysteem. Daarom mag een gezondheidsclaim worden gemaakt dat vitamine C bijdraagt aan de normale werking van het immuunsysteem.
2. Bescherming van cellen tegen oxidatieve stress: Vitamine C fungeert als een antioxidant en helpt cellen te beschermen tegen oxidatieve stress, die wordt veroorzaakt door vrije radicalen in het lichaam. Daarom kan een gezondheidsclaim worden gemaakt dat vitamine C bijdraagt aan de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress.
3. Verhoging van de absorptie van ijzer: Vitamine C bevordert de opname van ijzer uit plantaardige bronnen (non-heemijzer) in de darmen. Een gezondheidsclaim kan worden gemaakt dat vitamine C de opname van ijzer verhoogt.

Wat is de rol van KOAG/KAG als het gaat om de claims die gemaakt worden?

KOAG/KAG is een onafhankelijke Nederlandse instantie die verantwoordelijk is voor het beoordelen en goedkeuren van gezondheidsclaims en productinformatie op het gebied van voedingssupplementen, kruidengeneesmiddelen en zelfzorggeneesmiddelen. De rol van KOAG/KAG omvat verschillende aspecten met betrekking tot claims die gemaakt worden over deze producten:

1. Beoordeling van gezondheidsclaims: KOAG/KAG beoordeelt de wetenschappelijke onderbouwing van gezondheidsclaims die fabrikanten willen maken over hun producten. Dit omvat claims met betrekking tot de gezondheidseffecten van voedingsstoffen, kruiden of andere ingrediënten in voedingssupplementen en kruidengeneesmiddelen.
2. Controle van productinformatie: KOAG/KAG controleert de productinformatie, waaronder etikettering, verpakkingen en marketingmateriaal, om ervoor te zorgen dat deze in overeenstemming is met de geldende wet- en regelgeving. Dit omvat ook het controleren van de juistheid en begrijpelijkheid van gezondheidsclaims.
3. Goedkeuring van producten: Nadat gezondheidsclaims en productinformatie zijn beoordeeld en goedgekeurd door KOAG/KAG, ontvangen producten een keurmerk of registratienummer dat aangeeft dat ze voldoen aan de gestelde eisen. Dit keurmerk biedt consumenten de garantie dat de gezondheidsclaims op het product wetenschappelijk zijn onderbouwd en dat de productinformatie nauwkeurig is.
4. Toezicht en handhaving: KOAG/KAG houdt toezicht op de naleving van de regels en richtlijnen met betrekking tot gezondheidsclaims en productinformatie. Indien nodig treden zij op tegen fabrikanten die zich niet houden aan de gestelde eisen. Daarnaast onderhoudt zij contacten met NVWA.

Kortom, KOAG/KAG speelt een belangrijke rol bij het waarborgen van de juistheid en wetenschappelijke onderbouwing van gezondheidsclaims en productinformatie op voedingssupplementen, kruidengeneesmiddelen en zelfzorggeneesmiddelen die op de Nederlandse markt worden verkocht. Hun goedkeuring biedt consumenten vertrouwen in de kwaliteit en veiligheid van deze producten.

Look alike, me-too supplementen

Opgemerkt dient te worden dat de claims die gebruikt mogen worden, alleen oppervlakkig zijn. Die over bijvoorbeeld de versterking van de afweer niets mag zeggen, of over dat de blaas of longen hiervan profiteren. Om deze redenen zie je veel voedingssupplementen die zeer algemene beschrijvingen hebben die overeenkomen met merk A en G en hiermee geen onderscheid maken wat de formule in het voedingssupplement nu werkelijk zou kunnen bijdragen aan de gezondheid.

Hier komt dan ook de expertise van een 4-jarig opgeleid orthomoleculair therapeut goed van pas!

De rol van het Lareb

Als het gaat om veiligheid heeft het Lareb (Nederlands Bijwerkingen Centrum) een op zijn zachts gezegd, dubieuze rol gespeeld rondom de heisa die ontstaan is rondom vitamine B6. Het Warenwetbesluit Voedingssupplementen van Nederland heeft de maximale dagelijkse dosering van vitamine B6 in voedingssupplementen vastgesteld op 21 milligram per dag in april 2018.

Het Lareb speelt een belangrijke rol bij het monitoren en rapporteren van bijwerkingen van geneesmiddelen en vaccins in Nederland. Echter, voedingssupplementen vallen niet onder de noemer van geneesmiddelen en worden daarom niet actief gemonitord door Lareb. Dat gezegd hebbende, als er bijwerkingen worden gemeld die verband houden met het gebruik van voedingssupplementen, bijvoorbeeld als deze bijwerkingen ernstig zijn of niet eerder zijn gemeld, kan Lareb deze informatie nog steeds registreren en analyseren. Het doel hiervan is om de veiligheid van voedingssupplementen te blijven monitoren en mogelijke risico’s voor de volksgezondheid te identificeren. Hoewel het Lareb niet primair is gericht op het monitoren van voedingssupplementen, kan het Lareb toch een rol spelen bij het verzamelen en analyseren van gegevens met betrekking tot bijwerkingen die verband houden met het gebruik ervan. De belangrijkste verantwoordelijkheid van het Lareb blijft echter het monitoren van bijwerkingen van geneesmiddelen en vaccins in Nederland.

Welke vitaminen in Nederland kennen vanuit de wet een maximale dosering wat betreft maximale doseringen in voedingssupplementen?

In Nederland zijn er wettelijke maximale doseringen vastgesteld voor een aantal vitaminen die in voedingssupplementen worden gebruikt. Deze doseringen zijn vastgelegd in het Warenwetbesluit Voedingssupplementen. Enkele voorbeelden van vitaminen waarvoor maximale doseringen gelden, zijn:

1. Vitamine A (retinol): De maximale dagelijkse dosering voor vitamine A is vastgesteld op 800 microgram voor volwassenen en 400 microgram voor kinderen jonger dan 11 jaar. In een capsule of tablet mag een maximum zitten van 4000 IE, dit 1200 mcg.
2. Vitamine D: De maximale dagelijkse dosering voor vitamine D is vastgesteld op 100 microgram voor volwassenen en kinderen vanaf 11 jaar.
3. Vitamine E (alfa-tocoferol): De maximale dagelijkse dosering voor vitamine E is vastgesteld op 300 milligram voor volwassenen en kinderen vanaf 11 jaar. Vitamine E (complex) wordt uitgedrukt in mg-TE (mg d-alfatocoferol equivalenten en is voor 1 mg α-tocoferol (natuurlijke) = 1 mg TE = 1,49 IE en voor 1 mg α-tocoferol (synthetisch) = 0,735 mg-TE = 1 IE. Voor de andere tocoferolen en triënolen gelden weer andere omrekeningsfactoren.
4. Vitamine K: De maximale dagelijkse dosering voor vitamine K is vastgesteld op 90 microgram voor volwassenen en kinderen vanaf 11 jaar.
5. Vitamine B6: De maximale dagelijkse dosering voor vitamine B6 is vastgesteld op 21 mg per eenheid (capsule of tablet).

Jan Blaauw is orthomoleculair en natuurgeneeskundig therapeut bij Praktijk Blaauw. Hij is tevens oprichter en hoofd-docent van het opleidingsinstituut Ortho Linea.