Edelgistvlokken worden gemaakt van een schimmel/gist, genaamd Saccharomyces Cerevisiae. Deze schimmel/gist wordt van oudsher ook veel gebruikt bij het brouwen van bier en wijn en bij het bakken van brood. De gist in deze producten is nog actief. Edelgist wordt eerst gekweekt, daarna geoogst, gewassen en uiteindelijk gedroogd om hem op die manier te deactiveren. Het deactiveren betekent onder andere dat de gist zijn rijzende eigenschappen verliest. Edelgist is dus een gedeactiveerde, inactieve gist en daardoor te gebruiken in een gistvrij dieet.
Edelgistvlokken hebben een lekkere, hartige kaas-noot-achtige smaak en zijn daarmee een ideaal vegan alternatief voor kaas. Tegenwoordig zijn er steeds meer recepten te vinden waarin edelgistvlokken op een creatieve manier worden gebruikt.
Naast vitamine B12 en bèta-glucanen bevatten edelgistvlokken ook eiwitten, vezels en andere B-vitamines zoals thiamine (B1), riboflavine (B2) en niacine (B3), die een rol spelen bij de energiestofwisseling. Dat maakt edelgistvlokken een voedzame toevoeging aan een plantaardig voedingspatroon, naast de bekende hartige, kaasachtige smaak waar ze vooral om bekendstaan.
Aardappelschotel met zuurkool
Snijd of rasp de aardappels in blokjes en verdeel daarover de zuurkool (het vocht goed uit de zuurkool knijpen). Voeg zout, peper en eventueel paprikapoeder toe naar smaak en besprenkel met olijfolie.
Zet de schotel 30 minuten in de oven bij 190 graden totdat de randjes goudbruin gekleurd en krokant zijn.
Strooi een mix van amandelschaafsel en edelgistvlokken over de schotel en serveer met een goede mosterd.
Wie edelgistvlokken voor het eerst probeert, kan het beste klein beginnen: begin met een theelepel over pasta, soep of een salade en bouw dit langzaam op naar smaak. Bewaar de vlokken op een koele, donkere en droge plek in een goed afgesloten pot, zodat de smaak en de voedingsstoffen zo lang mogelijk behouden blijven.
Gebakken tofu
Druk alle vocht uit een blok tofu met behulp van een theedoek en verkruimel het blok in een koekenpan. Bak de tofu 2 tot 3 minuten en voeg kruiden (bijvoorbeeld knoflook-, uien- en/of currypoeder, zout en peper) naar smaak, een lepeltje mosterd en 3 eetlepels edelgistvlokken toe. Serveer op brood of bij de groenten.
De kaasachtige smaak van edelgistvlokken komt van glutaminezuur, een aminozuur dat van nature in de gistcellen voorkomt en dat ook verantwoordelijk is voor de umami-smaak in producten als Parmezaanse kaas en sojasaus. Dat verklaart waarom edelgistvlokken zo goed werken als vervanging voor kaas in hartige gerechten, zonder dat er daadwerkelijk zuivel aan te pas komt.
Vegan Parmezaanse kaas
Doe 2 eetlepels edelgistvlokken met 100 gram cashewnoten, een snufje zout en wat knoflookpoeder in een keukenmachine en meng deze totdat er een poederige substantie ontstaat. Strooi de vegan Parmezaanse kaas uit over de pasta, pizza of over een salade.
Wat onderzoek zegt over edelgistvlokken
Edelgistvlokken zijn niet alleen een smaakmaker, ze bevatten ook interessante voedingsstoffen. Veel merken worden verrijkt met vitamine B12, een vitamine die vooral in dierlijke producten voorkomt en daardoor relevant is voor mensen die vegetarisch of vegan eten. Het is wel belangrijk te controleren of een product daadwerkelijk verrijkt is, want de hoeveelheid B12 verschilt sterk per merk.
Daarnaast bevat de gistcelwand van Saccharomyces cerevisiae bèta-glucanen, een type vezel waarnaar onderzoek is gedaan vanwege mogelijke ontstekingsremmende en immuunondersteunende eigenschappen. Een andere studie liet zien dat suppletie met gist-bèta-glucaan na intensieve inspanning kon bijdragen aan minder markers van systemische ontsteking in het lichaam. De hoeveelheden bèta-glucaan in edelgistvlokken als voedingsmiddel zijn overigens veel lager dan in de geconcentreerde supplementen die in deze onderzoeken zijn gebruikt, dus de effecten zijn niet één-op-één te vertalen naar een lepel edelgist over de pasta.
Edelgistvlokken zijn in Nederland steeds gemakkelijker verkrijgbaar, van de natuurvoedingswinkel tot de reguliere supermarkt, en worden inmiddels ook vaker gebruikt door mensen die niet per se vegetarisch of vegan eten, simpelweg vanwege de smaak. De vlokken zijn houdbaar, kant-en-klaar te gebruiken zonder koelen, en passen daardoor gemakkelijk in de dagelijkse keuken van zowel doorgewinterde veganisten als nieuwsgierige vleeseters.
Veelgestelde vragen over edelgistvlokken
Is edelgist hetzelfde als bakkersgist?
Nee, hoewel beide van dezelfde gistsoort (Saccharomyces cerevisiae) afkomstig kunnen zijn, is edelgist gedeactiveerd tijdens de productie en verliest daardoor zijn rijzende eigenschappen. Bakkersgist is juist nog actief en wordt gebruikt om brooddeeg te laten rijzen.
Bevat edelgist altijd vitamine B12?
Niet automatisch: alleen producten die specifiek zijn verrijkt met vitamine B12 bevatten deze vitamine in relevante hoeveelheden. Controleer daarom altijd het etiket als je edelgistvlokken gebruikt als (aanvullende) bron van B12, zeker als je op een vegan voedingspatroon geen andere B12-bronnen gebruikt.
Kan iedereen edelgistvlokken eten?
Voor de meeste mensen zijn edelgistvlokken goed te verdragen, ook mensen met een gistallergie of gistintolerantie kunnen ze vaak wel gebruiken omdat de gist inactief is. Bij twijfel, bijvoorbeeld bij een bekende gistallergie of migraine die soms door gist wordt uitgelokt, is overleg met een arts of diëtist verstandig.
Meer weten over vegan koken en voeding? Bekijk ook de andere artikelen op de thema-pagina N&S Magazine.
