Lactoferrine is een ijzerbindend eiwit (glycoproteïne) met een krachtige antimicrobiële activiteit tegen een groot aantal bacteriën, gisten, schimmels, parasieten en virussen. Vandaar ook de toenemende interesse om lactoferrine in te zetten ter preventie van of als aanvullende behandeling bij COVID-19. Echter, lactoferrine wordt ook door ons eigen lichaam aangemaakt. In dit artikel gaan we daar dieper op in.
Lactoferrine is in hoge mate aanwezig in moedermelk
Lactoferrine is een eiwit met verschillende fysiologische functies, waaronder de regulatie van ijzerabsorptie in de darm, het beschermen tegen microbiële infecties en het reguleren van systemische immuunreacties.
Lactoferrine wordt geproduceerd en uitgescheiden door epitheelcellen van verschillende organen. Hoge concentraties lactoferrine komen van nature voor in (humaan) colostrum en moedermelk en dragen bij aan het voorkomen van infecties bij pasgeboren baby’s. Colostrum bevat wel tot 8 gram en moedermelk 1,5 tot 4 gram lactoferrine per liter. Terwijl koemelk maar 0,2 gram lactoferrine per liter bevat. Normaal gesproken krijgen dus alleen baby’s significante hoeveelheden lactoferrine binnen met de borstvoeding.
Lactoferrine als eerstelijnsverdedigingsmechanisme
Lagere concentraties lactoferrine komen voor in (exocriene) secreties, zoals speeksel, zweet, traanvocht, gal, pancreassappen, urine, zaadvloeistof, vaginaal slijm en slijm in de neusholte, luchtwegen en het maagdarmkanaal. Naast lactoferrine bevatten deze secreties een verscheidenheid aan antimicrobiële substanties tegen pathogene micro-organismen die het lichaam via de slijmvliezen proberen binnen te dringen. Op deze manier worden pathogenen geweerd en kan een ontstekingsreactie van ons energetisch “dure” immuunsysteem worden voorkomen.
Ten slotte wordt lactoferrine ook aangemaakt door neutrofiele granulocyten. Deze witte bloedcellen slaan lactoferrine op en geven het af op plaatsen waar pathogenen worden waargenomen.
Factoren die de expressie van lactoferrine beïnvloeden
De expressie en afgifte van lactoferrine reageert snel en robuust op een aantal fysiologische processen. Dit gebeurt bijvoorbeeld tijdens een luchtweginfectie, een darmontsteking, of als reactie op allergenen. Ook acute psychologische stress verhoogt de lactoferrinespiegels gemeten in speeksel. Dit zou kunnen worden verklaard vanuit een evolutionair oogpunt; er wordt gedacht dat tijdens een stressreactie, oftewel de “fight-or-flight response”, een verhoogde kans op verwondingen en dus het binnendringen van pathogene micro-organismen bestaat.
Hogere serumconcentraties lactoferrine worden ook aangetroffen na het eten van een maaltijd. De hogere lactoferrinespiegels zouden ons kunnen beschermen tegen potentiële pathogenen die via de voeding ons lichaam kunnen binnendringen.
Intensieve beweging verhoogt de productie van lactoferrine
Uit onderzoek is gebleken dat verschillende vormen van acute intensieve beweging de concentratie van lactoferrine in speeksel, serum, en immuuncellen (granulocyten) laat toenemen. Het is nog onduidelijk of de verhoogde lactoferrinespiegels na intensieve beweging zijn toe te wijzen aan de activatie van het stresssysteem (fight-or-flight response) of dat er een ander mechanisme meespeelt. De hypothese bestaat dat regelmatig intensief bewegen (maar niet op topsportniveau) de eerstelijnsverdediging van ons lichaam versterkt. Daarmee wordt de kans op het binnendringen van pathogenen en de daaropvolgende ontstekingsreactie van ons immuunsysteem verlaagd. Dit effect zou onder andere kunnen worden toegewezen aan de verhoogde concentratie lactoferrine die vrijkomt na intensieve beweging. In lijn met deze hypothese is de observatie dat obesitas en diabetes type 2, aandoeningen die geassocieerd zijn met een “sedentaire levensstijl”, met lagere basale serum lactoferrinespiegels in verband worden gebracht.
Suppletie van lactoferrine
Soms is de behoefte aan lactoferrine hoger. Dat kan het geval zijn bij chronische of acute bacteriële of virale infecties, bijvoorbeeld bij chronische laaggradige ontstekingen veroorzaakt door lipopolysachariden (LPS) of bij griep of een besmetting met het coronavirus. Doordat het ijzer afvangt, neemt het de voeding van bacteriën en virussen weg en remt het hun replicatie.
Lactoferrine kan worden ingezet als hooggedoseerde kuur. Dan is suppletie een goed alternatief. Belangrijk bij suppletie is dat u kiest voor hoge kwaliteit zuivere lactoferrine die vrij is van LPS (lipopolysachariden). Dit zijn moleculen die voorkomen in de buitenmembraan van gramnegatieve bacteriën. Het is van groot belang dat lactoferrine geen LPS bevat. De aanwezigheid van LPS heeft een negatieve invloed op lactoferrine en kan bovendien ongewenst het immuunsysteem activeren.
Kennis in de praktijk
Lactoferrine is een belangrijke substantie in de eerstelijnsverdediging tegen pathogene micro-organismen die het lichaam via de slijmvliezen proberen binnen te dringen. Regelmatig intensief bewegen zou deze verdedigingslinie kunnen versterken. Mocht er niet aan voldoende beweging worden toegekomen, dan is kwalitatief hoogwaardige suppletie, gezuiverd en vrij van LPS, een goed alternatief.
Bronnen kunnen bij de redactie opgevraagd worden. Dit artikel is mogelijk gemaakt door Natura Foundation.
