Immuunsysteem: synergie tussen vitaminen, mineralen en bioactieve stoffen
Door Andrea van Vuuren, zelfstandig voedingskundige bij Voeding van Vuuren
“Synergie” wordt in het Nederlands woordenboek omschreven als “het effect van samenwerking dat groter is dan wat de afzonderlijke partijen in totaal bereikt zouden hebben”. 1 + 1 = 3. Dit gaat op voor heel veel aspecten en zeker voor voeding. Nutriënten zijn voor hun werking afhankelijk van andere voedingsstoffen. Vitamines, mineralen, aminozuren, lipiden, flavonoïden en vele andere stoffen en metabolieten werken in het lichaam met elkaar samen voor een bepaald doel. Dit doel kan bijvoorbeeld de productie van een hormoon zijn, het vormen van collageenstructuren, of de productie van immuunstoffen en het adequaat functioneren van onze afweer. Er is niet één enkele stof die hiervoor zorgt, maar een juiste combinatie van nutriënten.
Synergie in het immuunsysteem
Er zijn veel nutriënten die betrokken zijn bij het functioneren van onze afweer. Vitamine C, vitamine D en zink zijn redelijk bekend, maar ook selenium, omega 3-vetzuren en bioflavonoïden zoals bèta-caroteen, resveratrol en quercetine, of het complexe koolhydraat bèta-glucaan, dragen bij aan het functioneren daarvan. Onderzoek naar de synergie tussen vitamine C, D en zink laat zien dat zink bijvoorbeeld optreedt als cofactor in het vitamine D-metabolisme, terwijl vitamine D op zijn beurt het zinktransport in immuuncellen reguleert. Mét elkaar zorgen deze nutriënten ervoor dat de afweer optimaal werkt: niet te zwak en niet te actief, maar gemoduleerd. Juist de werking en effecten van de nutriënten bij elkaar zorgen ervoor dat het geheel goed functioneert.
Van modulatie tot anti-oxidatie
Een optimaal werkend immuunsysteem kent vele taken, waarin elk nutriënt zijn eigen specialiteit heeft. Allereerst moeten de huid en de slijmvliezen van de darm, luchtwegen en longen gezond zijn, om invloeden van buitenaf te kunnen weren. Voor de opbouw van gezonde weefsels en slijmvliezen heb je onder andere vitamine A nodig, of bèta-caroteen, de voorloper van vitamine A. Maar ook zink en vitamine C spelen een rol in de gezondheid van slijmvliezen.
Vervolgens moeten immuuncellen in voldoende mate aanwezig en voldoende actief zijn, om bij contact met lichaamsvreemde stoffen adequaat te kunnen reageren. Ook hier zijn weer vitamine A, C en zink belangrijk, maar ook vitamine D, omega 3-vetzuren en bèta-glucanen ondersteunen het functioneren van immuuncellen. Zink en vitamine D zorgen onder andere voor een gebalanceerde immuunreactie en modulatie binnen het immuunsysteem. Omega 3-vetzuren reguleren ontstekingsreacties, en bèta-glucanen activeren immuuncellen uit het aangeboren afweersysteem.
Op het moment dat het immuunsysteem aan het werk is, bijvoorbeeld omdat er een lichaamsvreemde stof is binnengekomen, zijn er weer andere mechanismen belangrijk die ervoor zorgen dat weefsels niet beschadigd raken door de vele immuunstoffen en oxidatieve schade. Hier spelen antioxidanten zoals vitamine C en selenium een rol, maar ook bioflavonoïden zoals bèta-caroteen, resveratrol en quercetine kunnen hierin ondersteunen.
Puur en natuurlijk voor meer synergie
Een pure, natuurlijke voeding levert een complex aan vitaminen, mineralen en bioactieve stoffen. Zo leveren paddenstoelen onder andere bèta-glucanen en vitamine D. Groenten en fruit leveren bèta-caroteen, vitamine C en bioflavonoïden zoals quercetine. Vis levert omega 3-vetzuren, vitamine A, D, selenium en zink. Het zijn allemaal gezonde voedingsmiddelen die bijdragen aan een goed werkend immuunsysteem. Naast deze nutriënten bevat een pure, natuurlijke voeding veel meer voedingsstoffen die belangrijk zijn voor andere gezondheidsdoeleinden.
Wat dit betekent voor je voedingskeuzes
De praktische conclusie is dat het jagen op één “wondernutriënt” voor een sterker immuunsysteem meestal minder oplevert dan verwacht. Een supplement met alléén vitamine C, of alléén zink, mist de context waarin deze stoffen in de natuur altijd samen voorkomen met tientallen andere cofactoren. Wie via voeding een breed palet aan groenten, fruit, vis, paddenstoelen, noten en zaden binnenkrijgt, geeft het lichaam de kans om deze synergie zelf te laten ontstaan, in plaats van te vertrouwen op één geïsoleerde stof.
Dat betekent niet dat gericht suppleren nooit zinvol is, bijvoorbeeld bij een aangetoond tekort of in specifieke levensfasen, maar wel dat het verstandig is om dat te doen in overleg met een arts, diëtist of orthomoleculair therapeut, en niet als vervanging van een gevarieerd voedingspatroon. Meer artikelen over voeding en het immuunsysteem zijn te vinden op de thema-pagina van N&S Magazine.
Voor de praktijk betekent dit concreet dat een gevarieerd bord met kleur, van rode paprika en donkergroene bladgroenten tot paddenstoelen en vette vis, vaak effectiever is dan een handvol losse pillen. De natuur heeft deze stoffen namelijk zelden geïsoleerd verpakt: in een sinaasappel zit niet alleen vitamine C, maar ook een scala aan bioflavonoïden die de opname en werking van die vitamine C kunnen versterken. Datzelfde principe geldt voor vrijwel alle andere voedingsstoffen die hierboven zijn besproken.
Andrea van Vuuren benadrukt in haar praktijk dan ook regelmatig dat cliënten niet moeten denken in losse voedingsstoffen, maar in voedingspatronen. Een week met veel bewerkt voedsel en weinig verse producten laat zich niet compenseren met een enkele vitaminepil. Andersom kan een basis van voldoende groenten, fruit, vis, noten, zaden en volkoren producten al veel bijdragen aan de weerstand, zonder dat er iets extra’s aan toegevoegd hoeft te worden.
