Anticonceptiepil en voedingstekorten blijken vaker samen te gaan dan gedacht: de pil, die uit twee hormonen bestaat (oestrogeen en progestageen), kan bij langdurig gebruik van maanden tot jaren zorgen voor een afname van het magnesium- en foliumzuurgehalte in het bloed. Dat blijkt uit meerdere wetenschappelijke onderzoeken naar de invloed van de pil op de voedingsstatus van gebruiksters. Een afname van deze stoffen kan op termijn een tekort veroorzaken, met bijbehorende klachten.
De pil is wereldwijd een van de meest gebruikte anticonceptiemethoden en wordt door miljoenen vrouwen jarenlang onafgebroken gebruikt, vaak al vanaf de late tienerjaren. Juist door dat langdurige, dagelijkse gebruik is het relevant om te weten welke voedingsstoffen hierdoor geleidelijk kunnen dalen, ook al voelen de meeste gebruiksters in eerste instantie geen directe klachten.
Anticonceptiepil en voedingstekorten: foliumzuur daalt aantoonbaar
Een meta-analyse van 17 studies onder in totaal 2.831 vrouwen liet een statistisch significante daling zien van het foliumzuurgehalte in het bloed bij pilgebruiksters, zowel in plasma als in de rode bloedcellen. De onderzoekers concludeerden dat het voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd belangrijk is om, ook tijdens het gebruik van de pil, voldoende foliumzuur binnen te krijgen, mede met het oog op een eventuele latere zwangerschap en het risico op neuralebuisdefecten bij de baby, een van de bekendste en ernstigste gevolgen van een ernstig foliumzuurtekort tijdens de vroege zwangerschap.
Belangrijk om te vermelden is dat het hierbij vaak gaat om gemiddelde effecten op groepsniveau; niet elke pilgebruikster ervaart dezelfde mate van daling. Factoren zoals de precieze samenstelling van de pil, de duur van gebruik en het bestaande voedingspatroon van de gebruikster spelen allemaal een rol in hoe groot het effect in de praktijk is. Vrouwen met een toch al mager voedingspatroon, weinig groente of peulvruchten eten, lopen naar verwachting een groter risico op een merkbaar tekort dan vrouwen met een gevarieerd voedingspatroon.
Ook magnesium, zink en selenium dalen
Een systematische review naar de vitamine- en mineralenbehoefte tijdens pilgebruik bevestigt dat niet alleen foliumzuur, maar ook magnesium, zink en selenium bij langdurig gebruik kunnen dalen, en dat deze afname vaak toeneemt naarmate de pil langer wordt gebruikt. De synthetische hormonen in de pil kunnen de opname en het metabolisme van deze stoffen beïnvloeden en de uitscheiding via de urine verhogen, met name van in water oplosbare vitamines zoals de B-vitamines en vitamine C.
Sommige artsen en diëtisten adviseren vrouwen die langdurig de pil gebruiken dan ook standaard te letten op een dagelijkse portie groene bladgroenten en peulvruchten voor foliumzuur, en volkoren granen, noten en zaden voor magnesium, in plaats van pas actie te ondernemen zodra er klachten optreden. Dat sluit aan bij de algemene voedingsrichtlijnen, maar krijgt bij pilgebruiksters een net iets grotere nadruk.
Anticonceptiepil en voedingstekorten: wat betekent dit in de praktijk
Bij langdurig gebruik van de anticonceptiepil kan een extra inname van foliumzuur en magnesium daarom verstandig zijn, bijvoorbeeld via voeding rijk aan deze stoffen (groene bladgroenten, peulvruchten en volkoren granen voor foliumzuur; noten, zaden en volkoren producten voor magnesium) of via een gericht supplement. Klachten die kunnen wijzen op een tekort zijn onder meer aanhoudende vermoeidheid, spierkrampen of trekkingen, en bij een ernstig foliumzuurtekort bloedarmoede, al zijn deze klachten uiteraard ook door andere oorzaken te verklaren.
Het is niet nodig om te stoppen met de pil vanwege deze bevindingen: de gevonden dalingen zijn voor de meeste vrouwen mild en goed te ondervangen met voeding. Wie langdurige klachten heeft of een zwangerschap overweegt, doet er wel goed aan de voedingsstatus te laten checken bij de huisarts of verloskundige.
Wie overweegt om (weer) zwanger te worden na jarenlang pilgebruik, kan hier baat bij hebben: internationale richtlijnen adviseren toch al minimaal vier weken voor de zwangerschap te starten met extra foliumzuur, en voor vrouwen die de pil langdurig hebben gebruikt is het extra relevant om deze periode niet over te slaan, juist vanwege de aangetoonde daling in foliumzuurstatus.
Veelgestelde vragen over anticonceptiepil en voedingstekorten
Moet iedere pilgebruikster extra foliumzuur slikken?
Niet per se, maar het is verstandig om via voeding voldoende foliumzuur binnen te krijgen, zeker als er kinderwens is of de pil langer dan een jaar wordt gebruikt. Bij twijfel over anticonceptiepil en voedingstekorten, of bij langdurig gebruik, kan een bloedtest bij de huisarts uitsluitsel geven over de actuele foliumzuurstatus.
Hoe lang duurt het voordat de pil het magnesiumgehalte beïnvloedt?
De onderzochte dalingen namen toe naarmate de pil langer werd gebruikt, van maanden tot jaren. Bij kortdurend gebruik van enkele maanden is het effect doorgaans beperkt en zelden een reden tot zorg.
Herstelt de voedingsstatus na het stoppen met de pil?
Bij de meeste vrouwen herstellen de bloedwaarden van foliumzuur en magnesium geleidelijk na het stoppen met de pil, vooral bij een gevarieerd voedingspatroon met voldoende groente, volkoren producten en noten. Bij een uitgesproken tekort, vastgesteld met een bloedtest, kan het raadzaam zijn dit tijdelijk met een gericht supplement te ondersteunen, in overleg met een arts of diëtist.
Meer weten over de anticonceptiepil en voedingstekorten, of over vrouwengezondheid in het algemeen? Bekijk ook de andere artikelen op de thema-pagina N&S Magazine.
