Door: Maya Meerbeek
Een onvervulde kinderwens is een ingrijpende gebeurtenis. Een gebeurtenis die veel facetten van het leven raakt. Vanuit mijn praktijk Verlies en Verlangen verzorg ik individuele begeleiding, relatiebegeleiding en workshops rondom het verlies en een kinderwens. Daarnaast geef ik trainingen aan professionals over deze specialisatie. Wat is nu een kinderwens, wat maakt een onvervulde kinderwens zo ingrijpend, wat zijn de aandachtspunten als het gaat om begeleiding en wat kun je doen om je eigen expertise op dit gebied te vergroten?
Kinderwens
Om je te realiseren wat de impact is van een onvervulde kinderwens, is het goed te weten waar de kinderwens om gaat. Een kinderwens is een individuele wens en daarmee voor iedereen anders. Het gaat over het doorgeven van waarden en normen, over het geven van liefde en verzorging, over voortplanting ofwel het doorgeven van leven of over de begeleiding van een kind door het leven heen. Maar meestal is het een nauwelijks in woorden te omschrijven gevoel. Een kinderwens gaat over het bekronen van een relatie, de toekomst, perspectieven in vader- of moederschap, invulling van je leven of over het feit dat, als je later oud bent, er iemand is die voor jou zorgt.
Onvervulde kinderwens
Er is sprake van een onvervulde kinderwens als een kinderwens om welke reden dan ook niet wordt vervuld. Maar daarmee dus ook een verlies van de betekenis van de kinderwens. Het proces voorafgaande aan een definitieve onvervulde kinderwens, kan jaren duren. De periode wordt afgewisseld door sterke emoties die liggen tussen hoop en wanhoop. Een onvervulde kinderwens wordt geclassificeerd als een onzichtbaar of niet-erkend verlies. Het verlies van een wens is aan de buitenkant niet zichtbaar. Het is een lastig onderwerp om over te praten, zowel voor de betrokkene zelf als voor de omgeving. De omgeving durft er vaak niet naar te vragen omdat het een intiem en privéonderwerp is. De betrokkenen maken het onderwerp zelf niet bespreekbaar, omdat er sprake kan zijn van angst en schaamte. En als de omgeving zwanger is, willen ze dit “feestje” voor een ander niet verpesten. Veelal spelen gevoelens van jaloezie of verdriet hierin een belangrijke rol. Juist in de periode waarin de cliënt geconfronteerd wordt met een mogelijk verlies, zijn leeftijdsgenoten wel zwanger. Cliënten geven vaak aan dat de impact niet begrepen wordt, en het continu proberen uit te leggen wat er speelt, wordt als een opgave gevoeld.
Voorafgaande aan de (nog) onvervulde kinderwens staat het leven in het teken van afwachten, fertiliteitsbehandelingen, hormoonwisselingen, beslissingen nemen, focus op de kinderwens. Het leven staat letterlijk stil. Men kiest er bijvoorbeeld voor geen verhuizing te plannen, geen opleiding te volgen, geen carrièrekansen te benutten, geen lange vakantie te houden en het afspreken met vrienden en familie staat op een laag pitje. Met de gedachte dat er binnenkort een kindje komt of dat een volgende behandeling zich aandient, wordt er nauwelijks een verandering aangegaan.
Verliesproces
Het proces rondom de (nog) onvervulde kinderwens is een periode waarin verlies en verlangen, hoop en wanhoop zich kort achter elkaar en in veelvoud afwisselen. Gevoelens van verdriet, boosheid, hoop, falen en machteloosheid uiten zich in stemmingswisselingen, angst, depressie en jaloezie. Deze gevoelens, maar ook het verzet tegen deze gevoelens, maken dat de betrokkenen zich moe voelen. De energie is op of uit evenwicht. Wat er mijn inziens gebeurt, is dat de betrokkene zich continu in een verliesproces beweegt. Het verliesproces speelt niet alleen een rol wanneer het besef daar is dat er geen (biologisch eigen) kinderen zullen komen, maar vanaf het moment dat iemand zich realiseert dat de kinderwens niet vanzelf vervuld wordt, wordt dit proces geraakt.
Welkom
Er komt een moment waarop je je kinderwens welkom heet. Soms gebeurt dit al op jonge leeftijd; je weet, ooit wil ik kinderen. Soms gebeurt dit in een relatie waarin de wens om samen kinderen te krijgen, wordt uitgesproken.
Hechten
Je gaat je vervolgens hechten aan deze wens. Je gaat je hechten aan de gedachte hoe het kindje eruit zal gaan zien, er wordt een kamer in huis verbouwd tot kinderkamer of je hecht je aan de kinderwens door tijdelijk geen nieuwe opleidingen te volgen.
Verlies
Vervolgens is er de confrontatie met het verlies. De kinderwens gaat niet in vervulling. Behandelingen verlopen niet succesvol en zwangerschapstesten blijven negatief. Dit verlies vindt feitelijk maandelijks plaats, jaar in jaar uit.
Rouwen
De volgende fase van het verliesproces is het rouwen. Het voelen van de intense emoties, het doorvoelen van de pijn om het verlies vervolgens te dragen. Het proces wordt dan vervolgens voortgezet in het betekenis geven aan de kinderloosheid. Wat ik echter in de praktijk zie, is dat de laatste twee fasen: rouwen en betekenis geven nauwelijks aan bod komen. Dit kan ook eigenlijk niet. Want ook al is een behandeling niet gelukt of blijft een uitslag negatief, er is altijd weer hoop op het welkom heten van de kinderwens. Er is weinig tijd om echt stil te staan bij het verlies, en het betekenis geven aan een leven zonder kinderen is niet denkbaar.
Een onvervulde kinderwens grijpt in op veel facetten van het leven. Het heeft invloed op je persoonlijke ontwikkeling, maar ook op het vader- of moederschap. Het heeft invloed op verschillende systemen. Denk hierbij aan het familiesysteem waarbij de betrokkene ervaart dat zijn of haar ouders geen opa of oma zullen worden. Aan het organisatiesysteem waarbij in een werkomgeving een beroep wordt gedaan op de leidinggevende, als het gaat om begrip en ruimte. En het gevoel dat je bij je vrienden wilt blijven horen ondanks het gegeven dat zij wel kinderen hebben. Dit alles doet een beroep op je relatie, waarin beiden op hetzelfde moment met dezelfde ingrijpende gebeurtenis worden geconfronteerd en hier in de praktijk anders mee omgaan. In het algemeen zie je dat een van de partners er graag over wil praten en dat de andere partner eerder kiest voor afleiding. Een veelgehoorde opmerking is dan ook dat partners zich alleen voelen in de relatie. Maar ook naarmate je ouder wordt, realiseer je je dat je geen opa of oma zult worden en er later niemand is die voor jou gaat zorgen.
Al met al een onderwerp waarover gesproken mag worden. Een onvervulde kinderwens staat niet op zich en heeft een grote impact op iemands leven. Eind 2014 komt er een boek uit voor professionals die in hun vak te maken hebben met cliënten met een onvervulde kinderwens. In dit boek wordt aandacht besteed aan diverse aspecten rondom de onvervulde kinderwens, het verliesproces van de kinderwens en het geeft handvaten voor begeleiding van individu en relatie.
Maya Meerbeek is werkzaam bij Verlies en Verlangen en begeleidt als professional (rouwbegeleider en psychodynamisch therapeut) en ervaringsdeskundige individuen en relaties met een (nog) onvervulde kinderwens. Wil je meer weten over dit specifieke onderwerp, dan kun je dit boek bestellen of een tweedaagse training volgen: omgaan met rouw en verlies rondom de onvervulde kinderwens voor professionals. Deze training is geaccrediteerd voor leden van de NFG en Adiona. Voor meer informatie of contact kun je een bericht sturen naar info@verliesenverlangen.nl
Begeleiding bij een onvervulde kinderwens
Goede begeleiding rond een onvervulde kinderwens biedt ruimte voor rouw en betekenisgeving. Meer lezen over dit thema? Bekijk ook de andere artikelen op Curova, of lees meer achtergrondinformatie via Wikipedia.
