Acupunctuur en migraine

Acupunctuur bij migraine krijgt steeds meer aandacht, want migraine is wereldwijd een van de meest invaliderende aandoeningen die er bestaat, en toch blijft de behandeling voor veel mensen onbevredigend: preventieve medicatie werkt niet bij iedereen, geeft vaak bijwerkingen, en niet iedereen wil of kan langdurig medicijnen slikken.

Het is dan ook geen verrassing dat acupunctuur, met zijn eeuwenoude reputatie als pijnbehandeling, regelmatig als alternatief of aanvulling wordt genoemd.

Wat acupunctuur bij migraine onderscheidt van veel andere toepassingen in de complementaire zorg, is de hoeveelheid en kwaliteit van het onderzoek dat ernaar is gedaan.

Er bestaat een lange reeks gerandomiseerde studies, een gezaghebbende Cochrane-review met meerdere updates, en inmiddels ook head-to-head vergelijkingen met standaard preventieve medicatie.

Dat maakt migraine een van de weinige gebieden binnen de acupunctuurliteratuur waar je een behoorlijk genuanceerd, cijfermatig onderbouwd verhaal kunt vertellen, mét de nodige kanttekeningen.

, CD015528) die de bekende review van Linde en collega’s moet gaan vervangen, maar dit betreft op dit moment nog uitsluitend een gepubliceerd protocol, de resultaten zijn nog niet gepubliceerd.

De meest actuele, resultaten-bevattende Cochrane-review is dus nog altijd die van Linde, Allais, Brinkhaus en collega’s uit 2016.

Die review van Linde en collega’s, gepubliceerd in 2016 in de Cochrane Database of Systematic Reviews, bundelde 22 gerandomiseerde onderzoeken met in totaal 4985 deelnemers en vergeleek acupunctuur op drie manieren: met geen behandeling, met sham-acupunctuur, en met preventieve medicatie.

Vergeleken met geen acupunctuur of gebruikelijke zorg (vier onderzoeken, 2199 deelnemers) was het verschil groot: 41 procent van de acupunctuurgroep bereikte een respons van minstens 50 procent reductie in hoofdpijnfrequentie, tegenover 17 procent in de controlegroep.

Dat komt neer op een number needed to treat (NNT) van 4, oftewel: voor elke vier mensen die acupunctuur krijgen in plaats van niets, profiteert er statistisch gezien één extra persoon aanzienlijk.

De bewijskwaliteit voor deze vergelijking werd als matig beoordeeld.

Vergeleken met preventieve medicatie (drie onderzoeken, 739 deelnemers) presteerde acupunctuur na ongeveer drie maanden eveneens beter: 57 procent responders tegenover 46 procent.

Bij een follow-up van zes maanden verdween dat verschil echter grotendeels (59 procent tegenover 54 procent, niet langer statistisch significant).

Wel bleef acupunctuur op één belangrijk punt overtuigend winnen: het gaf duidelijk minder bijwerkingen dan medicatie, en beduidend minder mensen stopten vroegtijdig vanwege bijwerkingen.

Deze bevindingen worden ondersteund door recenter werk.

Een trial-sequentiële meta-analyse van Fan en collega’s uit 2021 in Journal of Neurology, gebaseerd op twintig onderzoeken met 3380 deelnemers, concludeerde dat acupunctuur het aantal migraineaanvallen vergeleken met sham-acupunctuur verminderde met een statistisch “afdoende” bewijskracht, een belangrijk detail, want trial-sequentiële analyse is juist bedoeld om te beoordelen of er al genóeg data is verzameld om een conclusie te vertrouwen, in plaats van te wachten op nog meer (mogelijk toevallig positieve) studies.

” Minder migrainedagen per maand, minder pijnintensiteit, en een duidelijk lager percentage uitvallers vanwege bijwerkingen (26 procent lagere kans op uitval om welke reden dan ook).

De Cochrane-review naar acupunctuur bij migraine concludeert dat een kuur van minstens zes behandelingen een waardevolle optie kan zijn, met resultaten die minstens vergelijkbaar zijn met preventieve medicatie.

Toch is het, net als bij veel ander acupunctuuronderzoek, de vergelijking met sham-acupunctuur die het scherpste licht werpt op wat er werkelijk aan de hand is.

In de Cochrane-review van Linde was dat verschil aanwezig, maar klein: 50 procent responders bij echte acupunctuur tegenover 41 procent bij sham, direct na de behandeling (twaalf onderzoeken, 1646 deelnemers), een NNT van 11.

Bij follow-up na gemiddeld zes maanden bleef dat patroon vergelijkbaar: 53 procent tegenover 42 procent, NNT van 10.

De onderzoekers formuleerden het zelf treffend: “het beschikbare bewijs suggereert dat het toevoegen van acupunctuur aan de symptomatische behandeling van aanvallen de hoofdpijnfrequentie vermindert.

” Die laatste zin is de kern: er ís een verschil met nep-acupunctuur, maar het is bescheiden, zeker in vergelijking met het veel grotere verschil ten opzichte van helemaal niets doen (NNT 4 versus NNT 11).

Nog treffender is een van de bekendste “verrassende” bevindingen uit dit onderzoeksveld: de Duitse GERAC-studie van Diener en collega’s, gepubliceerd in 2006 in Lancet Neurology, vergeleek echte acupunctuur, sham-acupunctuur (met niet-doordringende naalden) én standaard medicamenteuze profylaxe met elkaar.

De verbetering bleek in alle drie de groepen ongeveer even groot, een uitkomst die de onderzoekers zelf “verrassend” noemden.

De kwalitatieve conclusie, nauwelijks verschil tussen echt, nep en medicatie, is een van de meest aangehaalde bevindingen in het migraine-acupunctuuronderzoek en zit inmiddels ook verwerkt in de gepoolde Cochrane-cijfers hierboven.

Een recentere meta-analyse van Liu en collega’s uit 2025 in Journal of Pain Research, gebaseerd op negentien onderzoeken met 2296 patiënten, vond overigens een groter voordeel van acupunctuur ten opzichte van orale medicatie dan de Cochrane-review: een afname van 1,5 migrainedag per maand extra, en een ruim twee keer hogere kans op een respons van minstens 50 procent.

Belangrijke kanttekening hierbij: het merendeel van deze onderzoeken kwam uit China en gebruikte Chinese “effectiviteitscriteria” in plaats van de internationale IHS-diagnosecriteria voor migraine, wat de vertaalbaarheid naar de Nederlandse praktijk beperkt.

De statistische heterogeniteit tussen de studies was bovendien fors (I² tussen de 59 en 85 procent).

Het kleine maar hardnekkige verschil tussen echte en nepacupunctuur blijft de belangrijkste kanttekening bij acupunctuur bij migraine als behandeloptie.

Een van de methodologisch sterkste individuele onderzoeken is dat van Zhao en collega’s, gepubliceerd in 2017 in JAMA Internal Medicine.

Bij 249 mensen met migraine zonder aura werden drie groepen vergeleken: elektroacupunctuur (twintig sessies over vier weken), sham-acupunctuur met niet-doordringende naalden, en een wachtlijstgroep.

Na zestien weken was de afname in aanvalsfrequentie het grootst bij echte acupunctuur (-3,2 aanvallen), gevolgd door sham (-2,1) en de wachtlijst (-1,4).

Het verschil tussen echte en sham-acupunctuur was klein maar statistisch significant (0,5 aanvallen, p=0,002), en het effect hield tot 24 weken na de behandeling aan.

Recenter, in 2024, publiceerden Liu en collega’s in het tijdschrift Cephalalgia een directe vergelijking tussen acupunctuur en het veelgebruikte preventieve medicijn topiramaat bij chronische migraine, dus migraine met vijftien of meer hoofdpijndagen per maand.

Zestig deelnemers kregen ofwel acupunctuur (drie keer per week gedurende twaalf weken, 36 sessies) gecombineerd met een placebopil voor topiramaat, ofwel topiramaat gecombineerd met sham-acupunctuur.

Na twaalf weken daalde het aantal migrainedagen met 5,6 dagen in de acupunctuurgroep tegenover 2,8 dagen in de topiramaatgroep, een verschil van bijna drie dagen (p=0,004) in het voordeel van acupunctuur.

Het percentage responders (minstens 50 procent minder migrainedagen) lag met 33,3 procent tegenover 6,7 procent eveneens fors hoger bij acupunctuur, en dit effect hield ook na 24 weken nog stand.

Bijwerkingen kwamen bovendien veel minder voor bij acupunctuur (10,0 procent, allemaal mild) dan bij topiramaat (26,7 procent, waaronder tintelingen, duizeligheid, vermoeidheid en misselijkheid).

Belangrijk voorbehoud: dit was een kleine studie (n=60), enkelblind, en specifiek gericht op chronische in plaats van episodische migraine, veelbelovend, maar nog niet definitief.

Een pragmatischer, meer op de dagelijkse praktijk gerichte vergelijking komt van de Italiaanse ACUMIGRAN-studie (Giannini en collega’s, 2021, Frontiers in Neurology).

Bij 135 deelnemers werd acupunctuur (twaalf sessies over vier maanden) vergeleken met de beste beschikbare medicamenteuze profylaxe naar keuze van de behandelend arts.

Het resultaat: beide behandelingen verminderden het aantal migrainedagen ongeveer even veel (van 8,58 naar 6,43 bij acupunctuur, van 8,29 naar 6,27 bij medicatie), geen significant verschil tussen de groepen.

Acupunctuur was dus niet duidelijk beter, maar wel gelijkwaardig, met als pluspunt dat het verbeterde effect zes maanden na afloop van de behandeling bij acupunctuur beter behouden bleef (52,6 procent van de deelnemers versus 21,8 procent bij medicatie).

De onderzoekers concludeerden dat acupunctuur “enigszins superieur lijkt aan medicamenteuze behandeling wat betreft therapietrouw en het percentage bijwerkingen”, met andere woorden: niet per se krachtiger in het onderdrukken van aanvallen, maar wel iets waar mensen langer mee doorgaan en minder snel mee stoppen.

Deze reeks studies laat samen een consistent beeld zien: waar acupunctuur eerder vooral werd vergeleken met sham-naalden (met bescheiden verschillen als resultaat), richten de nieuwere onderzoeken zich steeds vaker op de vergelijking met bestaande medicatie, en daar komt acupunctuur er relatief goed vanaf, zowel qua effectiviteit als, vooral, qua bijwerkingenprofiel en therapietrouw.

Wat er precies gebeurt in het lichaam wanneer een naald wordt geplaatst, is voor migraine relatief uitgebreid onderzocht, al komt het meeste gedetailleerde bewijs vooralsnog uit dierstudies.

Een systematische review van rattenonderzoek door An en collega’s (2025, Journal of Pain Research) beschrijft verschillende mechanismen die bij elektroacupunctuur werden waargenomen: een afname van het eiwit CGRP (calcitonin gene-related peptide), dat een centrale rol speelt in het ontstaan van migrainepijn via het trigeminovasculaire systeem; onderdrukking van cortical spreading depression, het elektrische verschijnsel in de hersenschors dat aan de basis ligt van migraineaura; veranderingen in het serotoninesysteem in hersenstamgebieden die pijn moduleren; en een toename van opioïdereceptoren gecombineerd met een afname van ontstekingsbevorderende stoffen zoals IL-1β en TNF-α.

Bij mensen is het bewijs voorzichtiger en vooral gebaseerd op kleinere beeldvormende (fMRI) studies.

Een overzichtsartikel van Chen en collega’s (2022, Frontiers in Neuroscience) beschrijft onder meer een afname van CGRP-afgifte, betrokkenheid van opioïdrijke hersengebieden bij pijnmodulatie, en verhoogde serotonineniveaus in pijnregulerende hersenstamgebieden.

Een gepoolde fMRI-analyse van Wang en collega’s (2023, Frontiers in Neurology), gebaseerd op zeven onderzoeken met in totaal 236 met acupunctuur behandelde deelnemers, vond na acupunctuur onder meer een toegenomen activiteit in de angulaire gyrus, een hersengebied dat wordt gezien als knooppunt tussen verschillende pijnnetwerken.

Voor wie overweegt het te proberen, is er ook praktische informatie beschikbaar over wat een optimaal protocol zou kunnen zijn.

Een meta-regressieanalyse van Yang en collega’s (2024, Complementary Therapies in Medicine), gebaseerd op 32 onderzoeken met 1562 deelnemers, vond een niet-lineair (J-vormig) verband tussen behandelintensiteit en effect: zestien sessies, drie keer per week, over een periode van anderhalve tot twee maanden, bleek de sterkste combinatie, waarna het extra voordeel van nog meer sessies afvlakte.

Tot slot de veiligheid: een systematische review van casusrapportages door Xu en collega’s (2013, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine) vond over een periode van elf jaar wereldwijd 308 gerapporteerde bijwerkingen, waarvan de meeste infecties (239 gevallen) en een kleiner aantal orgaan- of weefselletsels zoals een klaplong (13 gevallen).

Ernstige complicaties bleken zeldzaam en overwegend te maken te hebben met onvoldoende steriele techniek.

In de migrainestudies zelf werden consequent minder en mildere bijwerkingen gerapporteerd bij acupunctuur dan bij preventieve medicatie.

Het eindbeeld is per saldo overtuigender dan bij veel andere toepassingen van acupunctuur: er is een reëel, zij het bescheiden, verschil met nep-acupunctuur, een duidelijk verschil met niets doen, en een gunstig bijwerkingenprofiel ten opzichte van medicatie, genoeg om acupunctuur serieus te overwegen als aanvulling of alternatief bij migraine.

Wie kiest voor acupunctuur bij migraine, kiest voor een behandeling met een van de beter onderbouwde bewijsbases binnen de complementaire zorg, een gunstig veiligheidsprofiel, en reële kans op verlichting, maar niet voor een wondermiddel dat aantoonbaar krachtiger is dan de beste beschikbare medicatie.

Bronnen
Linde K, Allais G, Brinkhaus B, et al.

Acupuncture for the prevention of episodic migraine.

Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016;(6):CD001218.

Xia R, et al.

Cochrane-protocol Acupuncture for migraine, CD015528, 2025 (resultaten nog niet gepubliceerd).

Fan SQ, Jin S, Tang TC, Chen M, Zheng H.

Efficacy of acupuncture for migraine prophylaxis: a trial sequential meta-analysis.

Journal of Neurology, 2021;268(11):4128-4137.

Giovanardi CM, Cinquini M, Aguggia M, et al.

Acupuncture vs.

Pharmacological Prophylaxis of Migraine: A Systematic Review of RCTs.

Frontiers in Neurology, 2020;11:576272.

Liu AR, Zhu Q, Li J, Cao Y, Pei T, Shi L.

Journal of Pain Research, 2025;18:2521-2540.

Liu L, Chen Q, Zhao L, et al.

Acupuncture plus topiramate placebo versus topiramate plus sham acupuncture for the preventive treatment of chronic migraine.

Cephalalgia, 2024;44(6).

Giannini G, Favoni V, Merli E, et al.

A Randomized Clinical Trial on Acupuncture Versus Best Medical Therapy in Episodic Migraine Prophylaxis.

Frontiers in Neurology, 2021;12:570335.

Zhao L, Chen J, Li Y, et al.

The Long-term Effect of Acupuncture for Migraine Prophylaxis: A Randomized Clinical Trial.

JAMA Internal Medicine, 2017;177(4):508-515.

Diener HC, Kronfeld K, Boewing G, et al.

Efficacy of acupuncture for the prophylaxis of migraine (GERAC).

Lancet Neurology, 2006;5(4):310-316.

An Y, Zhang J, Ren Q, Liu J, Liu Z, Cao K.

The Mechanism of Acupuncture Therapy for Migraine: A Systematic Review of Animal Studies on Rats.

Journal of Pain Research, 2025;18:473-487.

Chen Y, Liu Y, Song Y, et al.

Therapeutic applications and potential mechanisms of acupuncture in migraine.

Frontiers in Neuroscience, 2022;16:1022455.

Wang, et al.

Effect of acupuncture on the modulation of functional brain regions in migraine: A meta-analysis of fMRI studies.

Frontiers in Neurology, 2023;14:1036413.

Yang C, Wu M, Luo Q, et al.

Acupuncture for migraine: A systematic review and meta-regression of randomized controlled trials.

Complementary Therapies in Medicine, 2024.

Xu S, Wang L, Cooper E, et al.

Adverse Events of Acupuncture: A Systematic Review of Case Reports.

Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2013;2013:581203.

Meer lezen over deze behandelvorm? Bekijk de thema-pagina acupunctuur voor een breder overzicht.

Acupunctuur bij migraine is geen wondermiddel, maar wel een optie die het overwegen waard is naast of in plaats van medicatie.