EMDR is geen statische methode. Terwijl de klinische praktijk al decennia solide staat, blijft het wetenschappelijk onderzoek zich uitbreiden. Frontiers in Psychology publiceerde in 2025 een derde editie van zijn serie over “Heden en toekomst van EMDR in klinische psychologie en psychotherapie”. Dit artikel geeft een overzicht van wat het huidige onderzoek laat zien, en waar de ontwikkeling van de methode naartoe beweegt.
Van PTSS naar een breder toepassingsgebied
De wetenschappelijke basis van EMDR is de afgelopen jaren aanzienlijk verbreed. Meer dan veertig gecontroleerde studies bevestigen inmiddels de effectiviteit bij PTSS. Maar tegelijkertijd groeit het onderzoek naar andere toepassingen gestaag door: angststoornissen, depressie, rouwverwerking, chronische pijn, somatische klachten zonder duidelijke medische oorzaak en psychosomatische aandoeningen behoren allemaal tot het uitgebreide onderzoeksterrein van vandaag.
De overeenkomst bij al deze toepassingen: ze hebben te maken met herinneringen of ervaringen die nog niet adaptief zijn verwerkt. Het AIP-model – het theoretisch kader van EMDR – biedt een verklaring voor al deze verschijnselen, ongeacht het specifieke klachtenbeeld waarin ze zich uiten. Dat maakt EMDR potentieel inzetbaar bij een veel bredere groep mensen dan aanvankelijk werd gedacht toen de methode voor het eerst werd ontwikkeld.
Online EMDR: werkt het ook op afstand?
Een van de meest praktische vragen van de afgelopen jaren: kan EMDR ook online worden aangeboden? Onderzoek dat deels is versneld door de COVID-19-pandemie, toen fysieke behandelingen tijdelijk niet mogelijk waren, suggereert dat online EMDR – via beeldverbinding met bilaterale stimulatie op afstand – vergelijkbare resultaten oplevert als face-to-face behandeling. Therapeuten maken hierbij bijvoorbeeld gebruik van software waarbij een punt over het scherm beweegt, of van tikjes die de cliënt zelf toedient op instructie van de therapeut via videobellen.
Dat heeft grote implicaties voor de bereikbaarheid van de behandeling, met name voor mensen in afgelegen gebieden, mensen met mobiliteitsbeperking of mensen die om andere redenen niet gemakkelijk naar een praktijk kunnen komen. Het opent bovendien de deur naar behandeling over landsgrenzen heen, bijvoorbeeld voor mensen die tijdelijk in het buitenland verblijven maar toch bij hun vertrouwde therapeut willen blijven.
EMDR bij specifieke populaties
Toenemend onderzoek richt zich op specifieke groepen: kinderen en jongeren, ouderen, mensen met een verstandelijke beperking, mensen met autisme en mensen met chronische ziekten. Voor elk van deze groepen zijn aanpassingen van het standaard EMDR-protocol ontwikkeld. De kernmethode blijft herkenbaar, maar het tempo, de communicatiestijl en de gebruikte technieken worden afgestemd op de specifieke behoeften en mogelijkheden van de doelgroep.
Bij kinderen wordt bijvoorbeeld vaak gebruikgemaakt van speelse elementen: een knuffel die heen en weer beweegt in plaats van een vinger, of tekeningen die het verwerkingsproces ondersteunen. Bij ouderen wordt rekening gehouden met eventuele cognitieve of fysieke beperkingen die het volgen van snelle oogbewegingen kunnen bemoeilijken, en wordt desgewenst overgestapt op tactiele of auditieve vormen van bilaterale stimulatie.
Ook de inzet van EMDR in groepsverband – het Group Traumatic Episode Protocol (G-TEP) – groeit gestaag. Dit maakt het mogelijk om EMDR aan te bieden in humanitaire crisissituaties, na natuurrampen of in andere settings waarin veel mensen tegelijk zijn getroffen door een gedeelde, ingrijpende gebeurtenis. In plaats van individuele sessies voor iedereen te organiseren – wat in acute crisissituaties vaak niet haalbaar is – biedt deze groepsvariant een manier om op grotere schaal hulp te bieden.
De toekomst: integratie en verdieping
Onderzoekers zien de toekomst van EMDR in twee richtingen: verdieping van het begrip van werkingsmechanismen via neurowetenschappelijk onderzoek, en verbreding van de toepassingen via klinische studies. Beide richtingen zijn nodig, en ze versterken elkaar wederzijds: beter begrip van hoe EMDR precies werkt, helpt het protocol te verfijnen voor nieuwe doelgroepen en klachten, terwijl klinische ervaring met nieuwe toepassingen weer nieuwe vragen oplevert voor het fundamentele onderzoek.
“We staan nog maar aan het begin van wat mogelijk is met deze methode. De kernprincipes staan vast, maar de toepassingen blijven zich ontwikkelen.”
Technologische ontwikkelingen
Naast online behandeling wordt er ook geëxperimenteerd met technologische hulpmiddelen die de bilaterale stimulatie ondersteunen: apps met lichtbalken, trilpuls-apparaatjes die afwisselend in de linker- en rechterhand trillen, en virtual reality-toepassingen die traumatische omgevingen op een gecontroleerde, therapeutische manier kunnen simuleren. Deze ontwikkelingen staan nog relatief in de kinderschoenen, maar wijzen op een bredere trend waarin technologie een steeds grotere rol speelt binnen de geestelijke gezondheidszorg.
Wat dit betekent voor de praktijk van vandaag
Voor mensen die vandaag de dag EMDR overwegen, betekent deze voortdurende ontwikkeling dat ze kunnen rekenen op een methode die niet stilstaat, maar die zich blijft verfijnen op basis van nieuw onderzoek en klinische ervaring. Tegelijkertijd blijft de kern van de behandeling – het activeren van een onverwerkte herinnering onder bilaterale stimulatie – sinds de jaren tachtig grotendeels onveranderd, wat een zekere mate van voorspelbaarheid en betrouwbaarheid biedt binnen alle vernieuwing.
Wat online EMDR in de praktijk anders maakt
Hoewel onderzoek laat zien dat online EMDR vergelijkbare resultaten kan opleveren als behandeling op locatie, brengt de online variant ook praktische aandachtspunten met zich mee. De cliënt moet thuis, of op een andere locatie, over voldoende privacy en rust beschikken om zich open te kunnen stellen – iets wat niet voor iedereen even makkelijk te realiseren is. Ook technische aspecten spelen een rol: een stabiele internetverbinding en een scherm dat groot genoeg is om de bilaterale stimulatie goed te kunnen volgen, zijn voorwaarden waaraan voldaan moet worden.
Sommige therapeuten kiezen voor een hybride aanpak: de intake en stabilisatiefase vinden plaats op locatie, terwijl vervolgsessies – zodra er voldoende vertrouwen is opgebouwd – online plaatsvinden. Deze flexibiliteit maakt het mogelijk om de voordelen van beide vormen te combineren, afgestemd op de behoeften en mogelijkheden van de cliënt.
De rol van vroege interventie na een acute gebeurtenis
Een ander onderzoeksgebied dat de laatste jaren aandacht krijgt, is de inzet van EMDR-achtige technieken kort na een acute, potentieel traumatische gebeurtenis – nog voordat er sprake is van een vastgestelde PTSS-diagnose. De gedachte hierachter is dat vroege interventie mogelijk kan voorkomen dat een herinnering zich volledig vastzet in de onverwerkte vorm die kenmerkend is voor PTSS. Dit onderzoeksgebied staat nog in de kinderschoenen, maar wordt gezien als veelbelovend, met name voor toepassing bij hulpverleners, zoals ambulancepersoneel en brandweer, die beroepsmatig regelmatig met ingrijpende gebeurtenissen worden geconfronteerd.
Wat dit betekent voor Nederland
Ook in Nederland volgen zorgaanbieders deze internationale ontwikkelingen op de voet. Online EMDR wordt inmiddels door een groeiend aantal Nederlandse therapeuten aangeboden, zowel binnen de reguliere ggz als daarbuiten. Voor mensen in dunbevolkte regio’s, of voor wie fysiek naar een praktijk gaan om andere redenen lastig is, betekent dit dat de drempel om met EMDR te starten aanzienlijk lager is geworden dan een decennium geleden.
Wat groeiend onderzoek betekent voor de opleiding van therapeuten
De voortdurende uitbreiding van het onderzoeksterrein rond EMDR heeft ook gevolgen voor hoe therapeuten worden opgeleid en bijgeschoold. Waar de basisopleiding zich van oudsher richtte op de behandeling van PTSS bij volwassenen, bieden opleidingsinstituten inmiddels aanvullende, specialistische trainingen aan voor onder meer kinder-EMDR, groepsprotocollen, en de toepassing bij specifieke medische of psychiatrische populaties. Voor cliënten is het daarom zinvol om bij het zoeken naar een therapeut niet alleen te kijken naar de basiscertificering, maar ook naar eventuele aanvullende specialisaties die relevant zijn voor de eigen situatie.
Hoe u op de hoogte blijft van nieuwe ontwikkelingen
Voor wie geïnteresseerd is in de nieuwste stand van het onderzoek, publiceren beroepsverenigingen zoals de EMDR Vereniging Nederland en EMDR Europe regelmatig updates over nieuw gepubliceerd onderzoek en veranderingen in de richtlijnen. Ook wetenschappelijke tijdschriften zoals het Journal of EMDR Practice and Research bieden toegankelijke overzichten van de laatste ontwikkelingen, al zijn deze voornamelijk gericht op een vakinhoudelijk publiek van behandelaars en onderzoekers.
De balans tussen innovatie en behoud van de kern
Bij alle vernieuwing binnen het EMDR-vakgebied – online behandeling, technologische hulpmiddelen, nieuwe toepassingsgebieden – blijft een belangrijke vraag actueel: hoeveel kan een behandelmethode veranderen voordat ze iets anders wordt dan waarvoor ze oorspronkelijk is ontwikkeld en getoetst? Beroepsverenigingen en opleidingsinstituten hechten daarom sterk aan het behoud van de kernprincipes van het protocol, ook wanneer de vorm waarin het wordt aangeboden verandert. Zo blijft de wetenschappelijke onderbouwing die is opgebouwd voor de kernmethode, relevant voor de nieuwe toepassingen, mits deze kernprincipes intact blijven.
Vooruitblik: wat de komende jaren waarschijnlijk brengen
Kijkend naar de huidige onderzoekstrends, is de verwachting dat de komende jaren vooral meer duidelijkheid zullen brengen over welke specifieke aanpassingen van het protocol het beste werken voor welke doelgroepen, en dat technologische hulpmiddelen zich verder zullen ontwikkelen en toegankelijker zullen worden. Tegelijkertijd blijft de kern van de methode – het activeren van een onverwerkte herinnering onder gecontroleerde, bilaterale stimulatie – naar verwachting onveranderd, als het fundament waarop alle verdere ontwikkeling voortbouwt.
Wat dit betekent voor complementaire zorgverleners
Ook binnen de complementaire zorg is het volgen van deze ontwikkelingen relevant. Therapeuten die buiten de reguliere ggz met EMDR werken, hebben net als hun collega’s binnen de ggz de verantwoordelijkheid om hun kennis actueel te houden, deel te nemen aan bij- en nascholing, en zich aan te sluiten bij beroepsverenigingen die toezien op kwaliteit en naleving van de laatste inzichten. Voor cliënten is dit een concreet punt om op te letten bij het kiezen van een therapeut: blijft deze zich bijscholen, of werkt hij of zij nog volgens inzichten van tien jaar geleden?
De rol van patiëntenorganisaties en ervaringsdeskundigen
Naast wetenschappelijk onderzoek en professionele opleiding speelt ook de stem van patiëntenorganisaties en ervaringsdeskundigen een groeiende rol in de ontwikkeling van EMDR. Mensen die zelf een traject hebben doorlopen, delen via patiëntenverenigingen en lotgenotengroepen hun ervaringen, wat weer nieuwe inzichten oplevert over wat werkt, wat verbeterd kan worden, en welke praktische obstakels cliënten in de praktijk tegenkomen. Deze feedback vanuit de praktijk vormt een waardevolle aanvulling op formeel wetenschappelijk onderzoek, en wordt door steeds meer opleidingsinstituten en beroepsverenigingen serieus meegenomen bij het verder ontwikkelen van trainingen en protocollen.
Hoe dit de kwaliteit van zorg blijft verbeteren
De combinatie van wetenschappelijk onderzoek, klinische ervaring en patiëntenperspectief zorgt ervoor dat EMDR zich blijft ontwikkelen als een levende, responsieve behandelmethode. Dit driesporenmodel – onderzoek, praktijk en ervaring – is een van de redenen waarom de methode, ondanks haar relatief korte geschiedenis van nog geen veertig jaar, is uitgegroeid tot een van de meest vertrouwde behandelvormen binnen de traumazorg wereldwijd.
Wat dit alles gemeen heeft
Of het nu gaat om online behandeling, groepsprotocollen, technologische hulpmiddelen of nieuwe toepassingsgebieden – alle ontwikkelingen binnen EMDR delen hetzelfde uitgangspunt: het toegankelijker en effectiever maken van een behandeling die al heeft bewezen waardevol te zijn voor miljoenen mensen wereldwijd. Die voortdurende ontwikkeling, gecombineerd met een stevig wetenschappelijk fundament, maakt EMDR tot een methode die niet stilstaat, maar met de tijd meegroeit.
Voor wie is dit artikel relevant?
Dit overzicht is bedoeld voor mensen die geïnteresseerd zijn in de nieuwste ontwikkelingen binnen EMDR, voor zorgverleners die hun kennis willen bijhouden, en voor iedereen die zich afvraagt of online behandeling of nieuwe toepassingen ook voor hun eigen situatie relevant kunnen zijn.
EMDR is een erkende psychotherapeutische methode. Dit artikel is bedoeld als informatief en vervangt geen professioneel advies of behandeling. Neem bij klachten contact op met een gekwalificeerde zorgverlener.
