Een van de meest intrigerende nieuwe onderzoeksrichtingen binnen EMDR: de therapie niet inzetten voor het kind zelf, maar voor de ouder. De gedachte hierachter is dat de traumatische ervaringen en onverwerkte stress van ouders – ook onbewust – hun kinderen kunnen beïnvloeden. Wanneer ouders hun eigen last verlichten, profiteert vaak het hele gezin mee.
Transgenerationeel trauma: een bekende maar lastig behandelbare realiteit
Dat stress, angst en traumatische ervaringen zich kunnen verplaatsen van ouder naar kind, is in de wetenschappelijke literatuur goed gedocumenteerd. Het heet transgenerationele traumaoverdracht. Het mechanisme is niet één ding: het gaat om ouderlijk gedrag dat wordt beïnvloed door de eigen traumageschiedenis, om de manier waarop ouders reageren op het verdriet of de angst van hun kind, en om de bredere spanning die het hele gezinsklimaat kan doordringen zonder dat iemand er precies de vinger op kan leggen.
Een ouder die zelf onverwerkte ervaringen met zich meedraagt, kan bijvoorbeeld sneller overweldigd raken door normale kinderlijke emoties, minder goed in staat zijn om rust en veiligheid uit te stralen op momenten dat het kind dat nodig heeft, of onbewust patronen doorgeven die zijzelf ooit hebben overgenomen van hun eigen ouders. Dit gebeurt zelden met opzet – de meeste ouders willen niets liever dan hun kind een veilige jeugd geven. Maar onverwerkte stress laat zich niet altijd tegenhouden door goede bedoelingen alleen.
Traditioneel gericht op het kind – een verschuiving in denken
Traditioneel richten behandelingen zich vrijwel uitsluitend op het kind: speltherapie, kindertherapie, gedragsinterventies gericht op het kind zelf. Maar steeds meer onderzoekers stellen inmiddels de vraag: wat als we ook – of juist – de ouder behandelen? Deze verschuiving in denken sluit aan bij een bredere trend in de jeugdzorg waarin het gezinssysteem als geheel steeds meer centraal komt te staan, in plaats van het geïsoleerd behandelen van het kind als drager van de klacht.
Het EMpower Parents-onderzoek
Een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek (RCT) onderzocht in 2025 het effect van een EMDR-gebaseerd interventieprogramma voor ouders van kinderen met psychologische klachten. Het programma – EMpower Parents – richtte zich specifiek op de traumatische ervaringen en stresspatronen van de ouders zelf, niet op de opvoeding of het gedrag van het kind. Ouders kregen EMDR-behandeling gericht op hun eigen, vaak decennia oude, onverwerkte ervaringen.
De resultaten waren veelbelovend. Ouders rapporteerden minder stress, minder traumatische symptomen en een betere emotionele beschikbaarheid voor hun kind – het vermogen om aanwezig, geduldig en responsief te blijven, ook op momenten dat het kind veel vraagt. Kinderen lieten tegelijkertijd verbetering zien in hun eigen klachten, zonder dat zij zelf rechtstreeks waren behandeld. De hypothese dat ouderlijk herstel doorwerkt op het kind, kreeg hiermee empirische ondersteuning uit gecontroleerd onderzoek.
Wat dit betekent voor de praktijk
Dit onderzoek opent een nieuwe deur binnen de jeugdzorg en de gezinstherapie. Wanneer een kind klachten heeft, is het behandelen van de ouder een aanvulling die de moeite waard is om te overwegen, naast of in plaats van directe behandeling van het kind. Dit is niet bedoeld als schuldtoewijzing – ouders zijn immers vaak zelf ook slachtoffer van wat zij hebben meegemaakt, en de eigen jeugdervaringen van een ouder zijn zelden een bewuste keuze geweest. Het gaat hier veeleer om systeemdenken: het gezin als geheel heeft belang bij het herstel van elk van de leden afzonderlijk.
In de complementaire zorg past dit denken naadloos in een holistische visie op gezondheid: het individu staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van relaties, systemen en generaties die elkaar voortdurend beïnvloeden. EMDR kan in die bredere context een rol spelen die verder reikt dan de individuele behandeling van één persoon.
Hoe dit er in de praktijk uit kan zien
Voor een ouder die overweegt deze route te volgen, ziet een traject er in grote lijnen hetzelfde uit als reguliere EMDR-behandeling: een zorgvuldige intake, stabilisatie waar nodig, en gerichte verwerking van de eigen, relevante herinneringen. Het verschil zit vooral in de insteek: het behandeldoel is niet primair “beter functioneren als ouder”, maar het eigen herstel van de ouder als mens – waarbij verbeterde beschikbaarheid voor het kind een waardevol, maar secundair, effect is.
Sommige therapeuten die met dit model werken, betrekken periodiek ook informatie over hoe het gezin als geheel functioneert, zonder dat het kind zelf in behandeling is. Dit maakt het mogelijk om de voortgang te volgen op gezinsniveau, terwijl de behandeling zelf gericht blijft op de ouder.
Voorzichtigheid en hoop
Het is belangrijk om de resultaten van dit type onderzoek in perspectief te plaatsen. Dit is relatief nieuw onderzoek, en meer studies met grotere groepen deelnemers zijn nodig om de bevindingen verder te bevestigen en te verfijnen. Maar de richting is hoopgevend. EMDR als instrument om niet alleen individuen te helpen, maar ook gezinnen als geheel – dat is een perspectief dat zowel klinisch als menselijk de moeite van verder onderzoek waard is, en dat mogelijk nieuwe wegen opent voor gezinnen waar traditionele, uitsluitend op het kind gerichte behandeling onvoldoende effect heeft gehad.
“Ik ben niet behandeld om een betere ouder te worden. Ik ben behandeld om mezelf te worden. Dat mijn kinderen er ook beter door zijn gaan doen, had ik niet verwacht, maar is het mooiste bijeffect.”
Hoe transgenerationele overdracht zich concreet uit
Transgenerationele overdracht van trauma verloopt zelden via één duidelijk aanwijsbaar mechanisme. Onderzoekers onderscheiden meerdere paden waarlangs dit kan gebeuren: via gehechtheidspatronen, waarbij een ouder die zelf onveilig gehecht is opgegroeid, moeite kan hebben om consistente, voorspelbare veiligheid te bieden aan het eigen kind. Via emotieregulatie, waarbij een ouder die zelf nooit heeft geleerd om heftige emoties te reguleren, moeite heeft om het kind te helpen dat wel te leren. En via impliciete communicatie: kinderen zijn buitengewoon gevoelig voor de onuitgesproken spanning, angst of verdriet van hun ouders, ook wanneer daar met geen woord over wordt gesproken.
Deze mechanismen werken vaak sluipend en onbewust, wat verklaart waarom transgenerationeel trauma lange tijd over het hoofd is gezien in de klinische praktijk: er is zelden een duidelijk aanwijsbaar “moment” waarop de overdracht plaatsvindt, zoals bij een enkelvoudige traumatische gebeurtenis. Het is eerder een sluipend patroon dat zich over jaren opbouwt.
Wat dit niet betekent
Het is belangrijk om helder te zijn over wat deze onderzoekslijn niet impliceert. Het betekent niet dat ouders met een eigen traumageschiedenis per definitie hun kinderen zullen belasten, en het betekent al helemaal niet dat ouders die worstelen met de nasleep van hun eigen verleden, tekortschieten of “slechte ouders” zijn. De meerderheid van de ouders met een eigen traumageschiedenis vindt, vaak met vallen en opstaan, manieren om deze niet door te geven aan de volgende generatie. Onderzoek naar transgenerationele overdracht is bedoeld om een aanvullende, ondersteunende behandelroute te openen – niet om schuld toe te wijzen.
Hoe dit zich verhoudt tot bredere gezinstherapie
Het EMpower Parents-model sluit aan bij een langere traditie binnen de gezinstherapie waarin het functioneren van het gezinssysteem als geheel centraal staat, in plaats van het geïsoleerd behandelen van één gezinslid. Het bijzondere aan deze specifieke toepassing van EMDR is dat de behandeling zich richt op individuele, historische verwerking bij de ouder, terwijl het effect zich uitstrekt over het hele gezinssysteem – een combinatie van individuele diepgang en systemische impact die niet vanzelfsprekend is binnen andere therapievormen.
Hoe therapeuten dit gesprek met ouders aangaan
Het voorstellen van ouderbehandeling wanneer een kind in beeld is bij de jeugdzorg, vraagt om zorgvuldigheid. Therapeuten die met dit model werken, zijn getraind om dit voorstel te framen als een kans voor de ouder zelf, niet als een verkapt verwijt over de opvoeding. In de praktijk blijkt dat ouders die aanvankelijk sceptisch of zelfs defensief reageren op de suggestie, vaak juist opgelucht zijn wanneer duidelijk wordt dat het niet gaat om het beoordelen van hun opvoedvaardigheden, maar om aandacht voor hun eigen, vaak lang gedragen last.
Wat dit betekent voor de toekomst van de jeugd-ggz
Als vervolgonderzoek de eerste bevindingen van het EMpower Parents-programma bevestigt, zou dit op termijn kunnen leiden tot een structurelere plek voor ouderbehandeling binnen de jeugd-ggz, naast de bestaande, op het kind gerichte interventies. Dit zou een verschuiving betekenen van een puur kindgerichte naar een meer gezinsgerichte benadering binnen de reguliere zorg, een ontwikkeling die aansluit bij wat in de complementaire zorg al langer als uitgangspunt wordt gehanteerd.
Wat dit betekent voor de complementaire zorgverlener
Voor complementaire zorgverleners die met gezinnen werken, biedt deze onderzoekslijn een waardevolle aanvulling op het bestaande aanbod. Waar veel complementaire praktijken zich richten op het kind of op de ouder afzonderlijk, opent het EMpower Parents-model de mogelijkheid om gerichter te werken vanuit het inzicht dat gezinswelzijn niet begint bij het kind alleen, maar bij het functioneren van het hele systeem, inclusief de vaak onderbelichte geschiedenis van de ouders zelf. Dit vraagt om zorgvuldige samenwerking met eventuele andere behandelaars van het kind, zodat de verschillende interventies elkaar versterken in plaats van elkaar te doorkruisen.
Wat dit betekent voor de complementaire zorgpraktijk
Voor ouders die liever buiten de reguliere jeugd-ggz om hulp zoeken, biedt de complementaire zorg vaak een laagdrempeliger ingang om deze route te verkennen. Zelfstandig werkende EMDR-therapeuten die ervaring hebben met gezinsdynamiek, kunnen ouders begeleiden bij het verwerken van hun eigen geschiedenis, zonder dat daarvoor eerst een formeel ggz-traject voor het kind hoeft te worden doorlopen. Dit maakt de drempel voor veel gezinnen aanzienlijk lager.
Hoe u als ouder dit onderwerp bespreekbaar maakt
Voor ouders die na het lezen van dit artikel overwegen deze route te verkennen, kan het een goed startpunt zijn om dit te bespreken met de behandelaar van uw kind, ook als die zich primair richt op het kind zelf. Vraag expliciet of er ruimte is om, naast de behandeling van uw kind, ook uw eigen geschiedenis in kaart te brengen – veel behandelaars binnen de jeugdzorg staan hier positief tegenover, ook als zij zelf niet degene zijn die de EMDR-behandeling bij u zullen uitvoeren.
Wat dit betekent voor de relatie tussen ouder en kind op lange termijn
Naast de direct meetbare effecten op stress en traumasymptomen, wijzen therapeuten die met dit model werken op een minder makkelijk te kwantificeren, maar niet minder waardevol effect: een verandering in de kwaliteit van de relatie tussen ouder en kind op langere termijn. Wanneer een ouder minder wordt gestuurd door onverwerkte, reactieve patronen, ontstaat er vaak meer ruimte voor geduld, nieuwsgierigheid en werkelijk contact met het kind – kwaliteiten die zich niet altijd laten vangen in een vragenlijst, maar die door gezinnen zelf vaak als het meest waardevolle resultaat van de behandeling worden ervaren.
Een hoopvolle conclusie
Wat dit onderzoek uiteindelijk laat zien, is dat herstel zich niet altijd hoeft te beperken tot degene die als eerste met klachten naar voren komt. Soms ligt de meest effectieve ingang tot verandering niet bij het kind dat zichtbaar worstelt, maar bij de ouder die al jaren, vaak onopgemerkt, een eigen last met zich meedraagt. Die verschuiving in perspectief – van symptoomdrager naar gezinssysteem – opent nieuwe wegen naar herstel voor het hele gezin.
Voor wie is dit artikel relevant?
Dit artikel is bedoeld voor ouders van kinderen met psychologische klachten die zich afvragen of hun eigen geschiedenis daarin een rol speelt, voor zorgverleners in de jeugdzorg die op zoek zijn naar aanvullende behandelroutes, en voor iedereen die geïnteresseerd is in hoe traumaverwerking zich over generaties heen kan doorwerken – en hoe die keten doorbroken kan worden.
EMDR is een erkende psychotherapeutische methode. Dit artikel is bedoeld als informatief en vervangt geen professioneel advies of behandeling. Neem bij klachten contact op met een gekwalificeerde zorgverlener.
