Inhoudsopgave
Een zachte hand tijdens zware behandelingen
Massage bij kanker staat inmiddels op de meeste complementaire zorgprogramma’s van grote oncologische centra, en niet zonder reden. Voor mensen die chemotherapie of bestraling ondergaan kan de aanraking van een massage een zeldzaam moment van rust betekenen tussen alle medische afspraken door. Maar kanker en de behandeling ervan veranderen het lichaam op manieren die niet altijd zichtbaar zijn: broze huid, een verlaagd aantal bloedplaatjes, lymfeklieren die zijn verwijderd, een poortkatheter onder het sleutelbeen.
Een massage die voor de meeste mensen onschuldig is, kan in deze situatie averechts werken. Daarom werken oncologische massagetherapeuten met aangepaste technieken, lagere druk en duidelijke aandachtspunten – niet om de massage minder waardevol te maken, maar om hem juist veilig te houden.
Ruim duizend patiënten, meetbaar effect
Hoe groot het effect van massage bij kanker kan zijn, bleek uit een van de bekendste onderzoeken op dit terrein: een studie van Barrie Cassileth en Andrew Vickers onder 1290 kankerpatiënten van Memorial Sloan Kettering Cancer Center, gepubliceerd in the Journal of Pain and Symptom Management. Voor en na een massagesessie vulden patiënten vragenlijsten in over pijn, vermoeidheid, misselijkheid, angst en depressie.
De uitkomst: klachten namen gemiddeld tussen de 42,9 en 59,9 procent af, met het grootste effect op angst. Belangrijk om te weten: dit was een observationele studie zonder controlegroep, dus een deel van de verbetering kan ook komen door rust, aandacht of het simpele gegeven dat er tijd voor je wordt genomen. Toch is de omvang van de studie – ruim duizend patiënten – een sterke aanwijzing dat massage er echt toe doet.
Grenzen die er echt toe doen
Een goede oncologische massagetherapeut kijkt eerst naar het medisch dossier voordat de handen op tafel gaan. Direct op of vlak boven een tumor masseren wordt vermeden, net als stevige druk op een arm of been waar lymfeklieren zijn weggehaald, omdat dat lymfoedeem kan uitlokken of verergeren.
Bij een laag aantal bloedplaatjes – vaak het gevolg van chemotherapie – kiest de therapeut voor lichte streken in plaats van diepe druk, om blauwe plekken en bloedingen te voorkomen. Rondom een poortkatheter of ander implantaat blijft de therapeut op veilige afstand. Ook een verhoogd risico op trombose vraagt om voorzichtigheid: stevig kneden van een been dat gevoelig is voor bloedstolsels kan gevaarlijk zijn. Dit klinkt als een lange lijst met beperkingen, maar in de praktijk betekent het vooral dat de massage zachter en gerichter wordt, niet dat hij wordt overgeslagen.
Misselijkheid, vermoeidheid en gerichte massage
Naast het grote MSKCC-onderzoek naar massage bij kanker is er ook kleinschaliger onderzoek dat inzoomt op specifieke klachten. Bij 75 patiënten met misselijkheid door chemotherapie bleek massage de intensiteit van de misselijkheid merkbaar te verminderen in de uren na de behandeling. Een andere studie onder 66 borstkankerpatiënten die kampten met vermoeidheid liet zien dat Zweedse massage – een techniek met lange, vloeiende strijkbewegingen – hielp om zowel de vermoeidheid als de stemming te verbeteren, met effecten die enkele dagen aanhielden.
Deze studies zijn kleiner en minder overtuigend dan het grote cijfer van Cassileth en Vickers, maar ze laten wel zien dat massage niet één vaag gevoel van ontspanning geeft, maar op meerdere concrete klachten tegelijk aangrijpt.
Kiezen voor een therapeut die het vak kent
Wie kiest voor massage bij kanker, oftewel massage tijdens of na een kankerbehandeling, doet er goed aan specifiek te zoeken naar een therapeut met oncologische scholing – niet elke massagepraktijk is hierop toegerust. Veel ziekenhuizen en integratieve zorgcentra hebben zelf een lijst met gecertificeerde therapeuten, vaak via de afdeling ondersteunende zorg.
Overleg vooraf met de oncoloog of verpleegkundig specialist is verstandig, zeker bij een laag bloedbeeld, recente operatie of trombosegevoeligheid. Vertel de therapeut altijd waar een tumor zit, welke lymfeklieren zijn verwijderd en of er een poortkatheter aanwezig is. Met die informatie kan een ervaren therapeut een sessie op maat maken die net zo veilig is als hij ontspannend is.
