Buteyko: uitgangspunten en stand van onderzoek

Een gerandomiseerde studie, gepubliceerd in het European Journal of Medical Research, onderzocht de Buteyko methode bij 60 volwassenen met astma. Dertig deelnemers volgden een training in de methode, dertig anderen kregen de gebruikelijke zorg. Na drie maanden zag de Buteyko-groep een duidelijke verbetering op de astmacontrolevragenlijst, met een gemiddeld effect.

Nog concreter: het medicijngebruik daalde in de Buteyko-groep met ongeveer 20 procent, zowel voor de luchtwegverwijders bij klachten als voor de dagelijkse ontstekingsremmers. In de controlegroep bleef het medicijngebruik gelijk.

De Buteyko-methode, ontwikkeld door de Oekraïense arts Konstantin Boetejko, gaat uit van het idee dat veel mensen structureel net iets te veel ademen voor wat hun lichaam nodig heeft. De training bestaat uit oefeningen gericht op rustiger, kleiner en vooral door de neus ademen, met veel aandacht voor korte adempauzes.

In de bestudeerde trial kregen deelnemers een intensieve training van vijf dagen, gevolgd door een boostersessie na een week, en oefenden ze daarna twee keer per dag twintig minuten thuis verder. Het is dus geen kwestie van een paar keer proberen, maar een methode die om consequente training vraagt.

Interessant is dat de verbetering vooral zat in hoe deelnemers hun astma ervoeren en hoeveel medicatie ze nodig hadden, niet in objectief meetbare longfunctie. De longfunctietest en de hoeveelheid stikstofmonoxide in de uitademing, een marker voor luchtwegontsteking, veranderden in geen van beide groepen significant.

Dat betekent dat Buteyko mensen kan helpen om met minder medicatie een vergelijkbaar gevoel van controle te ervaren, zonder dat de onderliggende longfunctie meetbaar verandert. Voor veel mensen met astma is dat, dankzij de Buteyko methode, op zich al waardevol, maar het is geen vervanging voor de medische behandeling van de aandoening zelf.

De onderzoekers noemen zelf een aantal beperkingen. De groep was met 60 deelnemers relatief klein, waardoor niet goed te zeggen is welk type patiënt het meeste baat heeft bij de methode. Ook werden metingen op verschillende momenten van de dag gedaan, wat de resultaten kan beïnvloeden. En mensen met ernstige astma deden niet mee aan het onderzoek, dus voor die specifieke groep is er over de Buteyko methode nog geen goede onderbouwing.

Kortom: veelbelovend, maar met de kanttekening dat er meer en groter onderzoek nodig is voordat harde conclusies te trekken zijn.

Wil je Buteyko uitproberen, doe dit dan niet als vervanging van je astmamedicatie, maar als aanvulling, en overleg dit altijd eerst met je arts of longarts. Medicatie afbouwen doe je nooit op eigen initiatief, ook niet als je merkt dat je je beter voelt.

De methode wordt meestal aangeleerd via een gecertificeerde Buteyko-instructeur of ademhalingsfysiotherapeut, juist omdat de juiste uitvoering, rustig, door de neus, met adempauzes, nogal specifiek is en zelf aanleren via een filmpje al snel tot verkeerde gewoontes leidt.

Wie meer wil weten over de achtergrond van de Buteyko methode: de techniek is ontwikkeld in de jaren vijftig door de Oekraïens-Russische arts Konstantin Boetejko, die stelde dat veel chronische aandoeningen, waaronder astma, samenhangen met een structureel te hoog ademvolume. Die theorie wordt binnen de reguliere geneeskunde niet volledig onderschreven, maar de praktische ademhalingsoefeningen die uit de methode zijn voortgekomen, worden inmiddels wel serieus onderzocht op hun effect bij astmaklachten.

Een praktisch aandachtspunt bij de Buteyko methode is dat het geen quick fix is. De training in de onderzochte studie bestond uit een intensieve introductieweek gevolgd door maandenlange dagelijkse oefening, en dat patroon komt terug in vrijwel elk Buteyko-programma. Wie verwacht na een paar sessies al resultaat te merken, komt vaak bedrogen uit; net als bij andere ademhalingstechnieken is consistentie over een langere periode nodig voordat het effect merkbaar wordt.

Voor meer achtergrond over verwante vormen van natuurgeneeskunde, zie de overzichtspagina over natuurgeneeskunde. Een uitgebreide, Engelstalige beschrijving van de geschiedenis en werkwijze van de Buteyko methode is te vinden op de Wikipedia-pagina over de Buteyko method.

Zoals bij veel complementaire ademhalingstechnieken geldt voor de Buteyko methode: het kan een waardevolle aanvulling zijn op de bestaande astmabehandeling, maar start of stop nooit met medicatie op basis van eigen ervaringen met de methode zonder dat eerst met een arts te bespreken.

Ook het Longfonds heeft zich over de Buteyko methode uitgesproken en concludeert dat de aanpak astmaklachten kan verminderen en het gebruik van luchtwegverwijders kan terugbrengen, zonder dat de onderliggende longfunctie of luchtwegontsteking daadwerkelijk verandert. Die nuance sluit goed aan bij de bevindingen uit de hier besproken studie, en bevestigt dat de Buteyko methode vooral iets toevoegt aan symptoombeheersing, niet aan de behandeling van de onderliggende ontsteking.

Wie de Buteyko methode wil leren, doet er goed aan om te zoeken naar een instructeur die is aangesloten bij een erkende beroepsvereniging en die transparant is over de gevolgde opleiding. Zelf aanleren via video’s kan verleidelijk lijken, maar de kleine details in ademtechniek en tempo zijn lastig te beoordelen zonder begeleiding, en een verkeerd aangeleerde gewoonte is later moeilijker af te leren dan in het begin goed aan te leren.