Gezondheidsclaims: 3 Verrassende Redenen voor Vage Voedingstaal

We zijn druk bezig met het updaten van alle teksten op het Vitamine Informatie Bureau. Alles moet duidelijker, beter vindbaar en inhoudelijk juist. Mooi werk, zeker met zo’n team van diëtisten en tekstnerds. Toch betrap ik ons soms op kromme zinnen. Dan lees ik iets terug als: ‘Eet dagelijks volkorengraanproducten, een portie zuivel en kies voor smeer- of bereidingsvet met onverzadigde vetzuren.’ En dan denk ik: ja hoor, daar gaan we weer. Niemand eet smeer- of bereidingsvet. Je smeert boter. En citrusvruchten? Dat zijn gewoon sinaasappels, mensen. Waarom gebruiken we die woorden dan?

Gezondheidsclaims spelen hier een grote rol. De eerste reden is simpel: we durven niet specifiek te zijn. Hoe abstracter het advies, hoe minder kans dat iemand gaat zeuren. ‘Neem dagelijks een gevarieerd dieet met producten uit alle vakken van de Schijf van Vijf’ klinkt stukken veiliger dan: ‘Eet een snee volkorenbrood met 30+ kaas en een kiwi.’ Terwijl ik in de tijd dat ik bij het Voedingscentrum werkte élke dag mensen aan de lijn had die juist dát wilden: een lijstje. Wat moet ik wél eten? Wat niet? Geen vaagheden, geen richtlijnen. Gewoon: boterham, kaas, appel, afblijven van de worst.

Sonja Bakker was misschien een karikatuur, maar ze gaf tenminste antwoord. En mensen vonden dat heerlijk. Eén menu voor iedereen. Of je nou 35 kilo overgewicht had of een marathon liep: je kreeg een knäckebröd met filet americain en een eierkoek. Lekker duidelijk.

De tweede reden dat we ons in zulke vage taal verliezen, is omdat het simpelweg niet mág. Er staan wetten in de weg. Je mag niet zeggen dat probiotica goed zijn voor je darmen. Sterker nog, je mag het woord probiotica niet eens gebruiken. Nee, het zijn nu ‘levende bacteriestammen’. Klinkt als iets wat je onder een microscoop bekijkt, in een petrischaaltje, ergens in een laboratorium, niet als een waardevol supplement om je buik tot rust te brengen na een periode vol stress.

En als je dan al een product met die bacteriestammen hebt, mag je nog steeds niks zeggen over wat het zou kúnnen doen. Geen ‘goed voor de spijsvertering’, geen ‘helpt bij een opgeblazen gevoel’. Gewoon helemaal niks. Behalve dan dat er een bacterie in zit. Of beter gezegd: een micro-organisme. Klinkt lekker, toch? Maar ja, dat zijn de regels. Alles om te voorkomen dat we iets beloven. Zelfs als iedereen allang weet wat het doet. Dus draaien we er maar omheen. En ondertussen begrijpt niemand meer waar je nou wél of niet wat aan hebt.

Zo, dan ga ik nu een voedzaam volkorengraanproduct consumeren, rijk aan voedingsvezels en gecombineerd met een plantaardig smeervet dat een gunstig vetzuurprofiel bevat met name omega 3 en een zuivelproduct. Vervolgens nuttig ik een warme cafeïnehoudende drank en sluit ik af met een stuk citrusfruit, rijk aan vitamine C en natuurlijke antioxidanten.

Of, zoals normale mensen het zeggen: ik smeer een bruine boterham met margarine en kaas, drink een bakkie pleur en eet een sinaasappel.

Gezondheidsclaims: de wetgeving achter de vage taal

De frustratie in deze column over vage voedingstaal heeft een heel concrete juridische achtergrond. Sinds de Europese Claimsverordening (EG) 1924/2006 van kracht is, mogen fabrikanten geen gezondheidsclaims op voedingsmiddelen en supplementen gebruiken die niet vooraf zijn goedgekeurd door de European Food Safety Authority (EFSA). Voor probiotica heeft dit concrete gevolgen: er is tot op heden geen enkele goedgekeurde gezondheidsclaim voor ‘probiotica’ als zodanig, en het gebruik van het woord probiotica op een etiket wordt door de wet zelf al gezien als een ongeautoriseerde gezondheidsclaim.

Er is precies één uitzondering die met levende bacterieën te maken heeft: de claim dat levende culturen in yoghurt de lactosevertering verbeteren bij mensen die moeite hebben met het verteren van lactose, mits het product minstens 10^8 kolonievormende eenheden levende bacterieën per gram bevat. Voor de rest zijn honderden aanvragen voor gezondheidsclaims over probiotica afgewezen door EFSA, vaak omdat de bacteriestam onvoldoende gekarakteriseerd was, de claim te vaag geformuleerd was, of er te weinig overtuigend onderzoek bij mensen beschikbaar was.

Deze strenge regels zijn bedoeld om consumenten te beschermen tegen misleidende beloftes, maar hebben als neveneffect dat fabrikanten en voorlichters, zoals in deze column beschreven, gedwongen worden om om de hete brij heen te draaien. Vandaar de vreemde formuleringen als ‘levende bacteriestammen’ in plaats van ‘probiotica’, en de afwezigheid van simpele, concrete claims zoals ‘goed voor de spijsvertering’.

Veelgestelde vragen over gezondheidsclaims

Waarom mag een fabrikant niet zomaar ‘goed voor de darmen’ op een etiket zetten?

Volgens de Europese Claimsverordening (EG) 1924/2006 moet elke gezondheidsclaim vooraf zijn goedgekeurd door EFSA op basis van wetenschappelijk bewijs. Zonder die goedkeuring is de claim wettelijk niet toegestaan.

Waarom mag het woord ‘probiotica’ niet gebruikt worden?

Omdat het woord zelf al een impliciete gezondheidsclaim bevat (namelijk dat het ‘goed’ voor je is), en die claim nooit is goedgekeurd voor probiotica in het algemeen.

Zijn er helemaal geen goedgekeurde claims voor levende bacterieën?

Er is één uitzondering: de claim over verbeterde lactosevertering door levende culturen in yoghurt, onder specifieke voorwaarden.

Is deze wetgeving alleen voor supplementen of ook voor gewoon voedsel?

De Claimsverordening geldt voor alle voedingsmiddelen en supplementen die in de EU op de markt worden gebracht, niet alleen voor voedingssupplementen.

Meer persoonlijke columns lezen? Bekijk ook de andere artikelen op het thema NGW Magazine 2025.