Nicotinamide riboside (NR), NAD⁺ en energie – wat weten we anno 2025?
Door Jan Blaauw
Inleiding
Misschien heb je dit al een keer voorbij zien komen als supplement, de nicotinamide riboside, en dacht je: wat is dit eigenlijk?
Vorig jaar is NR verkozen tot supplement van het jaar door het tijdschrift Ortho, 42e jaargang nr. 6, december 2024/januari 2025. Een panel van zes deskundigen met een grote staat van dienst: prof. dr. Frits Muskiet, emeritus hoogleraar Pathofysiologie en Klinisch Chemische Analyse; prof. dr. Jaap Seidell, emeritus hoogleraar Voeding en Gezondheid; dr. Remko Kuipers, gezondheidscoach en cardioloog; Jan Blaauw, orthomoleculair therapeut en oprichter van en hoofddocent aan opleidingsinstituut Ortho Linea; drs. Hans van Montfort, orthomoleculair arts (niet praktiserend) en ontwikkelaar van zelfzorgpreparaten bij Van Montfort Laboratories; Angélique de Beule, ingenieur biochemie en directeur en hoofddocent bij het Biochemisch Instituut voor Orthomoleculaire Kennis (BIOK).
We vroegen elk panellid om drie nutriënten te nomineren. Op basis van de genomineerde stoffen stelde de redactie samen met de redactieraad een shortlist op van vijf nutriënten: vitamine K2 en nicotinamide riboside, omdat zij door meerdere panelleden waren geopperd; magnesium, selenium en jodium omdat er in het afgelopen jaar veel studies over verschenen. Vervolgens kenden de panelleden aan deze stoffen punten toe in de volgende categorieën: mate en kwaliteit van wetenschappelijke aandacht, potentiële impact op gezondheid en ziekte, innovatief karakter, en veiligheid en toepasbaarheid.
Het is interessant genoeg om hier wat meer kennis van op te doen.
Nicotinamide riboside (NR) is een vorm van vitamine B3 en fungeert als een directe voorloper van nicotinamide-adenine-dinucleotide (NAD⁺). Dit is een co-enzym en is onmisbaar voor cellulaire energie-extractie uit voeding, DNA-herstel en signaaltransductie. Omdat NAD⁺-spiegels dalen bij veroudering en chronische ziekte, is het idee ontstaan dat suppletie met NAD⁺-boosters zoals NR metabole processen kan herstellen, verbeteren of optimaliseren. Hieronder volgt een samenvatting van de klinische evidentie uit gerandomiseerde humane studies.
Effect op NAD⁺-spiegels
Alle gepubliceerde placebo-gecontroleerde trials laten zien dat orale NR-suppletie bloed-NAD⁺ meetbaar én doseerafhankelijk verhoogt. Een enkelvoudige dosis van 1 gram leverde binnen acht uur een ~2,7-voudige toename op. Bij langdurige inname (56 dagen, 1000 mg/d) steeg NAD⁺ in volbloed ~2,5-maal in 140 gezonde, te zware volwassenen (1). In een oudere populatie (45-70 jaar) volstond 1000 mg/d om NAD⁺ ~60% te laten stijgen na zes weken (2). Doses tot 2 gram/d handhaafden een verdubbeling bij hartfalen- en obesitaspatiënten (3).
Metabole en mitochondriale uitkomsten
Skeletspier & transcriptomics – In het 21-dagen cross-over-onderzoek bij twaalf oudere mannen induceerde NR een breed NAD⁺-metaboloom in spierbiopten en activeerde genpaden voor anti-inflammatie en mitochondriale biogenese, maar zonder meetbare winst in spier-ATP-productie (4).
Rustmetabolisme – Conze rapporteerde na acht weken geen verschil in rustenergieverbruik of lipidenprofiel ten opzichte van placebo (5).
Cardiovasculaire en vasculaire effecten
In het Nature Communications-onderzoek bij gezonde middelbare leeftijden leidde zes weken NR tot een kleine, doch significante daling van systolische bloeddruk (-5 tot -10 mmHg) en carotis-femorale puls-golfsnelheid – beide surrogaatmarkers voor vaatstijfheid (6). Deze bevinding vormt de basis voor lopende trials bij hypertensie en perifere arteriële ziekte, waaronder de NICE-studie die na zes maanden een klinisch relevante verbetering van de 6-minuten-looptest rapporteerde (+17,6 m) (7).
Speciale populaties
Hartfalen met verminderde ejectiefractie – 1 g NR tweemaal daags was veilig en verdubbelde NAD⁺ in 30 patiënten; toename in NAD⁺ correleerde met betere mitochondriale zuurstofconsumptie in perifere bloedcellen, maar niet met fysiek prestatieherstel (8).
COPD – In 40 ex-rokers met stabiele COPD halveerde zes weken NR de sputum-IL-8-concentratie, een marker voor luchtwegontsteking, en verdubbelde NAD⁺ in bloed (9).
Neurologische aandoeningen – De fase-I NADPARK-trial liet zien dat NR het NAD⁺-metaboloom in cerebrospinaal vocht verhoogt bij vroege Parkinson; functionele uitkomsten worden nog onderzocht (10).
Fysieke prestatie en vermoeidheid
Ondanks biologisch plausibele mechanismen (stimulering sirtuïnen, verbetering mitochondriale biogenese) tonen gecontroleerde studies in gezonde volwassenen tot dusver geen significante winst in VO₂max, spierkracht of subjectieve vermoeidheid. Mogelijke uitzonderingen bij perifere vaatziekten en COPD lijken vooral samen te hangen met ziekte-specifieke pathofysiologie en niet met algemene prestatiebevordering.
Veiligheid en tolerantie
In meer dan tien RCT’s (>700 deelnemers) resulteerde NR niet in ernstige bijwerkingen; lichte gastro-intestinale klachten of huidreacties kwamen sporadisch voor en waren dosis-onafhankelijk. Een cumulatieve analyse van studies tot 2000 mg/d over 12 weken ondersteunt de conclusie dat NR GRAS-geclassificeerd en klinisch veilig is voor Niagen® (Nicotinamide riboside chloride) vanaf 2016.
Klinische implicaties en beperkingen
De verhoging van NAD⁺ is consequent, maar de translationele betekenis verschilt per populatie. Bij gezonde individuen blijft het effect beperkt tot biochemische markers; bij metabool of vasculair gecompromitteerde patiënten zien we eerste aanwijzingen voor functionele verbetering (levervet, vaatstijfheid, loopafstand, luchtwegontsteking). Het merendeel van de trials is kortdurend (≤ 12 weken) en kleinschalig, waardoor robuuste conclusies over langetermijnuitkomsten, mortaliteit of kwaliteit van leven nog uitstaan. Tevens gebruiken studies uiteenlopende doseringen (250–2000 mg), wat interne vergelijkbaarheid bemoeilijkt.
Conclusie
Orale nicotinamide riboside verhoogt NAD⁺ betrouwbaar en veilig bij mensen. Het klinisch nut manifesteert zich vooral bij aandoeningen met aangetoonde NAD⁺-deficiëntie of mitochondriale disfunctie, terwijl er geen bewijs is voor universele prestatieverbetering in gezonde populaties. Grotere, langer durende trials met geharmoniseerde uitkomstmaten zijn noodzakelijk om de therapeutische reikwijdte definitief vast te stellen. “Over NR is meer te doen en hoewel het onderzoek nog pril is, gaat het om een interessante stof met veel potentie”, aldus Pim Christiaans als hoofdredacteur van Ortho-tijdschrift.
Referenties
1. Conze D, Brenner C, Kruger CL. Safety and Metabolism of Long-term Administration of NIAGEN (Nicotinamide Riboside Chloride) in a Randomized, Double-Blind, Placebo-controlled Clinical Trial of Healthy Overweight Adults. Sci Rep. 2019 Jul 5;9(1):9772.
2. Martens CR, Denman BA, Mazzo MR, et al. Chronic nicotinamide riboside supplementation is well-tolerated and elevates NAD+ in healthy middle-aged and older adults. Nat Commun. 2018 Mar 29;9(1):1286.
3. Wang DD, Airhart SE, Zhou B, et al. Safety and Tolerability of Nicotinamide Riboside in Heart Failure With Reduced Ejection Fraction. JACC Basic Transl Sci. 2022 Sep 14;7(12):1183-1196.
4. Elhassan YS, Kluckova K, Fletcher RS, et al. Nicotinamide Riboside Augments the Aged Human Skeletal Muscle NAD+ Metabolome and Induces Transcriptomic and Anti-inflammatory Signatures. Cell Rep. 2019 Aug 13;28(7):1717-1728.
5. Conze D, Brenner C, Kruger CL. Safety and Metabolism of Long-term Administration of NIAGEN. Sci Rep 9, 9772 (2019).
6. Martens CR, Denman BA, Mazzo MR, et al. Chronic nicotinamide riboside supplementation is well-tolerated and elevates NAD+ in healthy middle-aged and older adults. Nat Commun 9, 1286 (2018).
7. McDermott MM, Martens CR, Domanchuk KJ, et al. Nicotinamide riboside for peripheral artery disease: the NICE randomized clinical trial. Nat Commun 15, 5046 (2024).
8. Wang DD, Airhart SE, Zhou B, et al. Safety and Tolerability of Nicotinamide Riboside in Heart Failure With Reduced Ejection Fraction. JACC Basic Transl Sci. 2022 Sep 14;7(12):1183-1196.
9. Norheim KL, Ben Ezra M, Heckenbach I, et al. Effect of nicotinamide riboside on airway inflammation in COPD: a randomized, placebo-controlled trial. Nat Aging 4, 1772–1781 (2024).
10. Freeberg KA, Udovich CC, Martens CR, Seals DR, Craighead DH. Dietary Supplementation With NAD+-Boosting Compounds in Humans: Current Knowledge and Future Directions. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2023 Dec 1;78(12):2435-2448.
