Winderigheid kan een gezond teken zijn

Door Rineke Dijkinga

In dit artikel gaat het over flatologie: de kennis achter winderigheid. Het is geen onderwerp waar we het graag over hebben, maar wel een belangrijk onderwerp. Zo’n 14-22 winden per dag laten kan betekenen dat je voldoende vezels eet, waardoor jouw vrienden in je darm (met een duur woord: je microbiota) hard voor jouw gezondheid aan het werk zijn. Dan zou winderigheid dus een heel gezond teken zijn. Wie weet zouden we moeten zeggen: “Als je winderig bent, eet je zoals het voor je gezondheid en je darmbacteriën zou moeten.”

Winderigheid bij gezonde mensen

Winderigheid is een volkomen normaal fysiologisch verschijnsel. Het ontstaat wanneer we voedingsvezels (zoals bijvoorbeeld groentevezels of resistent zetmeel) niet kunnen verteren, zodat deze naar de dikke darm worden getransporteerd. In de flatologie wordt zelfs gesproken over ‘flatulogene voedingspatronen’: gezonde voeding die de kans op winderigheid vergroot. Ze worden door onze dikke darmbacteriën ‘gefermenteerd’ tot zeer bruikbare stoffen voor onze gezondheid, zoals boterzuur. Tussen de 14 en 25 scheten per dag is daarom eigenlijk een goed teken, aldus flatuloog Levitt. Dan weet je dat je darmen flink voor je gezondheid aan het werk zijn.

Maar niet altijd een goed teken

Goed om te weten dat winderigheid zeker niet altijd aan je darmen hoeft te liggen: je spijsvertering is een soort radersysteem waar elk radertje op het juiste moment de juiste actie moet uitvoeren. Daarom kan de oorzaak van winderigheid net zo goed in je mond liggen omdat je niet goed kauwt, je maagfunctie niet optimaal is of je te weinig maagzuur aanmaakt, omdat je alvleesklier uitgeput is etc. Maar ook stresshormonen, onderactiviteit van je schildklier etc. zijn factoren die uiteindelijk tot winderigheid kunnen leiden omdat je je voedsel niet goed verteert. En dat zijn oorzaken waar je logischerwijs wel mee aan de slag moet.

Weetjes over scheten

In een dysbiotische darm (een darm waarin de balans tussen pathogene micro-organismen en gezondheidsbevorderende organismen doorgeslagen is ten gunste van de pathogene) kunnen dergelijke vezels, naast meer winden, ook gepaard gaan met pijnlijke gasvorming en krampen. Dat bepaalde darmen dus kennelijk slecht vezels verdragen, zou daarom logischerwijs beter aangepakt kunnen worden door de microbiota weer stabiel en divers te maken, in plaats van langdurige diëten die deze vezels juist mijden.

Een paar opvallende zaken uit de onderzoeken: sommige patiënten klagen specifiek over een overmatige winderigheid, maar bij veel van hen ligt het aantal binnen het normale bereik. In de meeste gevallen geven extra vezels in het voedingspatroon, mits langzaam opgebouwd, geen klachten, maar juist een toename van gezondheid en welbevinden. Het voedingspatroon heeft invloed op de samenstelling en diversiteit van onze microbiotica en op de hoeveelheid winden: meer vezels betekent meer fermentatie door darmmicrobiota en dus meer winden. Winderigheid die gepaard gaat met buikklachten, heeft vaak een relatie met een disbalans in de darm, waardoor extra vezels in het voedingspatroon klachten kunnen geven. Vaak kan aan de hand van de aanwezigheid van bepaalde groepen bacteriën in ontlastingsmonsters al worden voorspeld bij welke mensen extra vezels klachten zullen geven. Allerlei onderliggende ziektebeelden (ook angsten, depressies etc.), IBD, prikkelbaredarmsyndroom, voedselintoleranties en voedselallergieën kunnen klachten van dysbiose en daarmee winderigheid geven. Dat kan de kwaliteit van leven negatief beïnvloeden.

Gevoelig voor winderigheid? Dit zijn de meest beruchte oorzaken & voedingsmiddelen

Hoewel een disbalans in de darm (of spijsvertering) dus hoofdoorzaak is van winderigheid, en sommige mensen er extra gevoelig voor zijn, krijgen vezels als bonen vaak ‘de schuld’. In de praktijk blijken dit de meest beruchte te zijn: niet goed kauwen ten gevolge van slecht passende kunstgebitten, te snel eten of praten tijdens het eten (dit veroorzaakt gisting in de darmen); kauwgom kauwen; drinken via een rietje en koolzuurhoudende dranken met veel HFCS; een verarmd dieet met veel bewerkt voedsel, dat vezelarm is en vaak PDS veroorzaakt; obstipatie; een hoge fructoseconsumptie; melkproducten (bij lactose-intolerantie kan zuivel extra klachten geven, maar kan ook juist voor vermindering zorgen — rauwe zuivel bevat het enzym om lactose af te breken, dat door pasteurisatie vernietigd wordt); sterk zwavelrijk voedsel als vlees, ei, uien, knoflook en kolen. “Een stinkende scheet kan ook uit een gezond lichaam komen”, aldus professor moleculaire biologie Van den Abeele en professor Frits Muskiet: wat je ruikt als zwavelgeur is namelijk watersulfide, dat gezonde cellen aanmaken als antioxidant en om beschadigde cellen of ontstekingen op te ruimen. Te veel ‘rotte-eierenlucht’ duidt echter vaak op een niet efficiënte eiwitvertering of te veel eiwit. Waterstofgas, een ander gas in een wind gemaakt door darmbacteriën, staat te boek als een doeltreffende antioxidant. “Maak darmgassen dus in je voordeel”, aldus Frits Muskiet. Ook chronisch gebruik van kunstmatige zoetstoffen (zoals acesulfaam-k, sorbitol, aspartaam), roken (vooral e-sigaretten) en uitputting van de spijsvertering (bijvoorbeeld van de alvleesklier of maag) kunnen winderigheid bevorderen.

Peulvruchten, toch eens proberen?

Hoewel dus veel mensen het idee hebben dat vooral peulvruchten ‘flatulogenen’ zijn, valt dit reuze mee. Eet je weinig bonen/vezels, dan kan het uiteraard zeker voorkomen in het begin. Bovendien ervoer 70% van de deelnemers aan het onderzoek dat na 2-3 weken de winderigheid sterk afnam en goed verdragen werd. Met andere woorden: calculeer tijdelijk ongemak in. Bonen hebben door hun grote rijkdom aan vezels en resistent zetmeel zoveel gezondheidsvoordelen! Zo sterk dat er door het American Institute for Cancer Research zelfs wordt geopperd om ze aan elke maaltijd van de dag toe te voegen.

Goed om te weten over bonen

Het ene type boon lijkt makkelijker verteerbaar voor de meeste mensen dan het andere. Linzen, erwten en conservenbonen geven meestal de minste klachten. Ook pinda’s geven meestal weinig klachten. Bouw het altijd langzaam op; dat geldt voor alle vezels, maar zeker voor peulvruchten met hun hoge vezel- en resistent zetmeelgehalte. Fermentatie van peulvruchten leidt tot aanzienlijk minder klachten. Peulvruchten laten kiemen levert een flinke vermindering op van anti-nutriënten en daarmee een betere vertering. Bereiding in een hogedrukpan of autoclaaf verbetert de verteerbaarheid aanzienlijk. Peulvruchten goed en lang weken, tot wel 48 uur, het water eventueel meerdere keren verversen en lang laten koken, verbetert de verteerbaarheid sterk. Gebruik je conserven? Spoel ze heel goed af onder stromend water in een vergiet.

Wat kun je nog meer doen

Zijn jouw winden toch te overvloedig of bezorgen ze je te veel (sociaal)ongemak? Eet een stukje papaja, ananas met hart of een stukje kiwi na een eiwitrijke maaltijd. Gebruik pepermunt (thee of capsules) bij hinderlijke klachten; gember kan bij sommige mensen ook verlichting geven. Kijk of warm/verwarmend voedsel minder klachten geeft. Eet alleen als je trek hebt en werkelijk zin in het voedsel hebt zodat je optimaal spijsverteringssappen aanmaakt. Drink niet of nauwelijks bij je maaltijd, of 1,5 uur na je maaltijd. Gebruik kruiden en specerijen die traditioneel bekend staan om hun vermindering van winderigheid, zoals komijn, zwarte komijn, dille, koriander, peterselie, bonenkruid, basilicum, oregano, gember, kurkuma, tijm, venkel, selder, mastiek, anijs en karwij. Beperk grote hoeveelheden voedsel ineens, zeker bewerkt voedsel met veel suiker, fructose, eiwitten en zout tegelijk. Ga wandelen of bewegen na de maaltijd, zeker als de klachten stressgerelateerd zijn. Gebruik eventueel tijdelijk een supplement met enzymen, zoals alpha-galactosidase, liever in overleg met een deskundige. Schakel bij aanhoudende klachten de hulp in van een natuurarts, -therapeut of iemand die kundig is op het gebied van ontlastingsonderzoek.

Maar houd in gedachten: winden zijn normaal en gezond. Zelfs Hippocrates zei eeuwen geleden al: “Darmgassen zijn noodzakelijk voor ons welzijn.”

Rineke is opgeleid als natuurgeneeskundig en orthomoleculair therapeut. Ruim 15 jaar lang heeft ze mensen met chronische klachten begeleid in haar praktijk op het gebied van voeding en leefstijl. Inmiddels richt ze zich volledig op het inspireren van mensen om te kiezen voor onbewerkt, gezond, duurzaam en divers voedsel via haar boeken, lezingen, platforms, magazines en trainingen. www.rinekedijkinga.nl