Medicinale paddenstoelen zoals reishi, shii-take en chaga staan al eeuwen bekend om hun mogelijke gezondheidsondersteunende eigenschappen. Maar wat maakt deze bijzondere organismen nu precies zo interessant, zowel voor het ecosysteem als voor de mens?
Wie heeft zich als kind niet verwonderd over de vele soorten, maten, kleuren en vormen waarin paddenstoelen voorkomen? Kan je het moment nog herinneren dat je op je knietjes tussen de takken en bladeren met een spiegeltje onder het hoedje gluurde naar de lamellen of buisjes? Niet alleen voor kinderen, maar ook voor volwassenen blijven paddenstoelen intrigerend. En dan heb ik het niet over het gebruik van de hallucinerende exemplaren maar over de heerlijke gerechten die je met allerlei eetbare paddenstoelen kunt maken en, om niet te vergeten, hun zeer fotogenieke eigenschappen! Een boswandeling in de herfst staat garant voor prachtige plaatjes en overspoeling van menig Instagram-account. Wat ís die mysterie rondom paddenstoelen?
Paddenstoelen als opruimers van het ecosysteem
Paddenstoelen, of eigenlijk schimmels in het algemeen, vervullen een zeer belangrijke taak binnen het ecosysteem. Schimmels (en dus ook paddenstoelen) nemen met hun schimmeldraden afstervend en dood organisch materiaal op en geven de nutriënten vervolgens in bruikbare vormen terug aan de natuur. Ze spelen hiermee een sleutelrol in de kringloop van het leven. Het netwerk van schimmeldraden is misschien wel het belangrijkste deel van de paddenstoel. Dit netwerk wordt ook wel het mycelium genoemd. De paddenstoelen zelf (of de ‘vruchtlichamen’) zijn slechts de bovengrondse, zichtbare delen van de schimmels die zich tijdens de herfst in groten getale ontplooien. Het onderzoeksgebied rondom schimmels en paddenstoelen wordt ‘mycologie’ genoemd.
Schimmels en paddenstoelen voor de gezondheid
Vanwege de rol van schimmels en paddenstoelen in het ecosysteem is het niet heel verwonderlijk dat zowel het vruchtlichaam als het mycelium gezondheidsondersteunende bestanddelen kunnen bevatten. Van vitaminen en mineralen tot terpenen en bèta-glucanen. En daarnaast nog vele honderden andere bioactieve stoffen die stuk voor stuk iets vanuit de natuur teruggeven en daarmee de gezondheid van het ecosysteem én van de mens verbeteren. Veel van deze effecten voor de mens zijn te herleiden naar het immuunsysteem en de antioxidanten die paddenstoelen bevatten. Een voorbeeld: velen van ons zullen het verhaal van arts-bacterioloog Alexander Fleming kennen.
Fleming ontdekte aan het begin van de 20e eeuw bij toeval dat de schimmel Penicillium notatum een stof produceerde, die bacteriën doodde. Fleming noemde deze stof ‘penicilline’. De geboorte van de antibiotica was hiermee een feit, wat vele levens heeft gered. Nietsvermoedend werd deze wonderstof veelvuldig toegepast in de geneeskunde, wat ook weer heeft geresulteerd in een nieuw biologisch fenomeen: antibioticaresistentie. Penicilline is slechts één van de vele actieve en waarschijnlijk nog onontdekte stoffen die door paddenstoelen geproduceerd worden en die potentieel veel te bieden hebben.
In synergie met paddenstoelen
Zolang er natuur is, zullen er schimmels en paddenstoelen zijn om hun taak in het ecosysteem te vervullen. Ook voor de mens zullen paddenstoelen een belangrijke rol blijven spelen. Ik heb het hier natuurlijk over de eetbare en/of ‘medicinale’ soorten zoals de agaricus (champignon), de shii-take, maitake, reishi, chaga en de cordyceps.
We zouden best wat vaker gebruik mogen maken van de natuurlijke en synergetische krachten van deze paddenstoelen. Ik begin er steeds meer van overtuigd te raken dat het deze kracht is van paddenstoelen die het mysterie compleet maken: de functie van paddenstoelen in het ecosysteem waarbij leven en dood zo sterk met elkaar verbonden zijn, de vele bioactieve stoffen, de synergie, en de kracht voor mens en natuur. Wat een mysterie!
STICHTING EDUCATIE ATRIUM INNOVATIONS — Voor meer informatie ga je naar: www.educatie-atrium-innovations.nl
Wat de wetenschap zegt over medicinale paddenstoelen
Onderzoek naar bèta-glucanen, een groep polysachariden die in medicinale paddenstoelen voorkomt, laat zien dat deze stoffen het immuunsysteem kunnen stimuleren. Studies naar reishi (Ganoderma lucidum) en shii-take suggereren immuunmodulerende effecten, maar het merendeel van dit onderzoek is nog gebaseerd op laboratorium- en diermodellen; grootschalig humaan onderzoek ontbreekt vaak nog. Wie overweegt medicinale paddenstoelen als supplement te gebruiken, doet er daarom goed aan dit te combineren met onafhankelijke medische informatie en niet te zien als vervanging voor reguliere behandeling, zeker bij een verzwakt immuunsysteem of het gebruik van medicatie.
Voor meer achtergrondinformatie over de rol van schimmels en paddenstoelen in voeding en gezondheid verwijst dit artikel naar Wageningen University & Research, dat onderzoek doet naar de toepassing van paddenstoelen in voeding en gezondheid. Wie meer wil weten over medicinale paddenstoelen kan ook de andere verhalen binnen dit thema bekijken bij N&S Magazine 2021.
Veelgestelde vragen
Zijn medicinale paddenstoelen veilig om te gebruiken?
Voor de meeste gezonde volwassenen zijn medicinale paddenstoelen zoals shii-take en reishi als voeding of supplement veilig, maar overleg bij twijfel, zwangerschap of medicijngebruik altijd met een arts.
Wat is het verschil tussen het vruchtlichaam en het mycelium?
Het vruchtlichaam is het zichtbare, bovengrondse deel dat we een paddenstoel noemen, terwijl het mycelium het ondergrondse netwerk van schimmeldraden is dat het grootste deel van de schimmel vormt.
Kun je medicinale paddenstoelen gewoon in de keuken gebruiken?
Ja, soorten als shii-take en maitake worden veel gebruikt in de keuken en leveren zo op een natuurlijke manier bioactieve stoffen, naast supplementvormen zoals extracten of poeders. Zo blijven medicinale paddenstoelen op meerdere manieren toepasbaar in het dagelijks leven.
