De mycologie betreft de leer en kennis rondom schimmels in het algemeen en paddenstoelen in het bijzonder. Paddenstoelen en detoxificatie blijken nauw met elkaar verbonden: het heeft alles in zich, schoonheid, puurheid, voedingswaarde en niet onbelangrijk, gezondheidswaarde. Paddenstoelen bevatten ontzettend veel nutriënten waaronder vitamines, mineralen, aminozuren, vezels, polysachariden, fenolen en enzymen.
Met deze stoffen dragen paddenstoelen bij aan vele mechanismen die belangrijk zijn voor het leven. Om er een paar te noemen: de spijsvertering, antioxidantmechanismen, de hematologie, de stofwisseling en de detoxificatie. Die laatste twee zijn erg interessant, omdat precies hier een belangrijke ecologische taak ligt van schimmels. Schimmels en paddenstoelen zorgen er in de natuur voor dat organisch materiaal afgebroken wordt en vervolgens als bruikbare bestanddelen teruggegeven wordt aan de natuur. Ze zijn de sleutel in de kringloop van het leven.
Paddenstoelen en detoxificatie: het mycelium als startpunt
Schimmelachtige organismen zijn onmisbaar in de natuur vanwege hun rol in het opruimen en omzetten van organisch materiaal. Schimmels en paddenstoelen zijn dé opruimers in het ecosysteem. Op plekken met dood materiaal zoals afgestorven bomen, bladeren of mest kom je dan ook veel paddenstoelen tegen: daar floreren ze het best.
Hier nemen paddenstoelen vanuit het ondergrondse netwerk van schimmeldraden, het mycelium, het dode en afstervende materiaal op en zetten het om naar nieuwe, bruikbare voedingsstoffen. Deze voedingsstoffen worden vervolgens via het mycelium, het primordium (het eerste groeistadium van het vruchtlichaam) en het vruchtlichaam zelf weer teruggegeven aan de natuur. Het zijn dan ook de stofwisselingsprocessen in de schimmels die zorgen voor de kringloop van het leven.
Een geavanceerd enzymsysteem als basis
Het mag duidelijk zijn dat schimmels en paddenstoelen uitgerust zijn met een geavanceerd stofwisselingssysteem. Het mycelium, dus het ondergrondse netwerk van schimmeldraden, beschikt over vele enzymen die het metabolisme sturen. Dit zijn onder andere proteases (eiwitafbrekende enzymen), glucoamylases (koolhydraatafbrekende enzymen), antioxidant-enzymen en ontzettend veel verschillende Cytochroom P450-enzymen (CYP-enzymen).
Naast hun rol in het metabolisme vervullen deze CYP-enzymen ook een belangrijke functie in de xenobiotische ontgifting. Schimmels en paddenstoelen zijn dan ook sterk in de ontgifting, en dat maakt de relatie tussen paddenstoelen en detoxificatie tot een van de meest onderzochte onderwerpen binnen de mycologie.
Paddenstoelen en detoxificatie van verontreinigde grond
In het detoxificatiemetabolisme worden schadelijke stoffen geneutraliseerd en klaargemaakt om uitgescheiden te kunnen worden. Schimmels en paddenstoelen bevatten van alle organismen op aarde de meest verschillende soorten CYP-enzymen en zijn daarmee ontzettend sterk in de detoxificatie. Deze CYP-enzymen hebben de taak om schadelijke stoffen om te zetten naar bestanddelen die makkelijk uitgescheiden kunnen worden.
In de Verenigde Staten worden paddenstoelen vanwege deze eigenschappen regelmatig en effectief ingezet om verontreinigde grond te zuiveren, een techniek die bekendstaat als mycoremediatie. In een kleinschalig experiment werd een met diesel verontreinigde grond verdeeld in vier delen. Met het eerste deel werd niets gedaan, aan het tweede en derde deel werden verschillende bacteriën toegevoegd en aan het vierde deel werden schimmels toegevoegd.
Na vier weken was er niets veranderd aan de eerste drie delen. Op het vierde deel groeide een enorme hoeveelheid paddenstoelen. De grond stonk niet meer en kreeg zijn normale kleur terug. Na nog een week kwamen insecten die de paddenstoelen begonnen te eten, die trokken vogels aan en er begonnen planten te groeien. De concentratie diesel was afgenomen van 20.000 ppm naar 200 ppm.
De betekenis van mycoremediatie voor mens en natuur
Dit voorbeeld laat zien dat schimmels en paddenstoelen over krachten beschikken waar de natuur niet zonder kan. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen het ecologische proces van mycoremediatie, dat wetenschappelijk goed onderbouwd is, en claims over paddenstoelen als persoonlijk “detox”-supplement voor de mens, waarvoor het bewijs vooralsnog veel beperkter is. De aanwezige nutriënten en enzymen maken paddenstoelen wel een waardevolle aanvulling op een gevarieerd voedingspatroon.
Wees gerust: geteelde paddenstoelen groeien natuurlijk niet op verontreinigde grond, dus deze zijn zonder problemen te consumeren. Zo kun je profiteren van de vele nutriënten en enzymen die paddenstoelen van nature bevatten, zonder dat dit te maken heeft met de mycoremediatie-experimenten hierboven. De relatie tussen paddenstoelen en detoxificatie blijft daarmee vooral een verhaal over de bodem, niet over een dagelijkse maaltijd. Meer achtergrond over de rol van schimmels in de bodem is te vinden bij Wageningen University & Research, dat onderzoek doet naar bodemleven en schimmels.
Op de thema-pagina van N&S Magazine vind je meer artikelen over voeding, natuur en gezondheid.
Veelgestelde vragen over paddenstoelen en detoxificatie
Betekent dit dat paddenstoelen eten mijn lichaam ontgift?
Niet op dezelfde manier als mycoremediatie in de bodem. De CYP-enzymen die schimmels gebruiken om vervuilde grond te zuiveren, zijn iets anders dan het effect van het eten van paddenstoelen op de menselijke stofwisseling. Paddenstoelen zijn wel een voedzame bron van vitamines, mineralen en vezels.
Wat is mycoremediatie precies?
Mycoremediatie is het gebruik van schimmels om vervuilde grond, water of lucht te zuiveren van schadelijke stoffen. Het maakt gebruik van de natuurlijke enzymen die schimmels ook gebruiken om organisch materiaal af te breken.
Zijn alle paddenstoelen geschikt voor mycoremediatie?
Nee, sommige schimmelsoorten zijn effectiever in het afbreken van specifieke stoffen dan andere. Oesterzwammen zijn bijvoorbeeld veel onderzocht vanwege hun vermogen om oliehoudende verontreinigingen af te breken.
