Een kwart tot een derde van de Nederlandse amateursporters gebruikt voedingssupplementen net voor of na het sporten. Veel sporters weten echter niet precies wat ze precies gebruiken of maken combinaties met middelen die schadelijk kunnen zijn voor hun gezondheid. Dit blijkt uit een grootschalig onderzoek van het RIVM onder 7.000 amateursporters.
Pre- en post-work-out-supplementen
Het RIVM heeft het gebruik van sportsupplementen voor het eerst uitgebreid in kaart gebracht. Er is gekeken naar zogeheten “pre- en post-work-out-supplementen“ die zijn bedoeld om net voor of net na het sporten te gebruiken. Ze claimen betere prestaties tijdens het sporten, doordat gebruikers er meer energie van krijgen. Ook zou het gebruik ervan leiden tot een betere focus en een beter uithoudingsvermogen (pre-work-out), of een beter herstel na afloop (post-work-out). Vooral bij krachtsport, fitness, wielrennen en hardlopen worden deze sportsupplementen veel gebruikt, blijkt uit het onderzoek.
Het gebruik van sportsupplementen is het hoogst in de leeftijdsgroep 25 t/m 34 jaar. Mannen gebruiken meer en vaker supplementen dan vrouwen en nemen daarbij vaak ook meer verschillende producten tegelijk in.
De meest voorkomende ingrediënten in de gebruikte voedingssupplementen zijn eiwit (proteïne), cafeïne, calcium, magnesium, vitamines en creatine. Uit het onderzoek blijkt dat ongeveer 1 op de 6 mensen niet weet welke ingrediënten in hun sportsupplement zitten. Dit geldt vooral voor vrouwen en jongeren van 15 tot en met 24 jaar, een patroon dat het RIVM ook in ander onderzoek terugziet.
Dat sportsupplementen zo wijdverspreid zijn, past bij een bredere trend: fitness en krachttraining zijn de afgelopen jaren enorm gegroeid in populariteit, en met de opkomst van sociale media groeit ook de zichtbaarheid van invloedrijke sporters en influencers die specifieke supplementen aanprijzen. Dat maakt het voor beginnende sporters soms lastig te onderscheiden welke claims wetenschappelijk onderbouwd zijn en welke vooral gericht zijn op verkoop.
Risico’s van onbekende combinaties
Wat de onderzoekers extra zorgelijk vinden, is dat veel sporters die regelmatig sportsupplementen gebruiken, dit combineren met koffie, energiedrankjes en soms alcohol. Doordat verschillende producten, zoals pre-workout-supplementen én cafeïnehoudende dranken, tegelijk worden gebruikt, kan de totale cafeïne-inname flink oplopen zonder dat gebruikers zich daar bewust van zijn. Volgens het RIVM bevatte ongeveer 10 procent van de onderzochte producten stoffen die mogelijk schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid, zoals te hoge doseringen van bepaalde ingrediënten of stoffen die niet correct op het etiket stonden vermeld.
Het NZVT-keurmerk (Nederlands Zekerheidssysteem Voedingssupplementen Topsport) is oorspronkelijk ontwikkeld voor topsporters, om het risico op onbedoeld gebruik van verboden dopingstoffen te verkleinen, maar geeft ook voor amateursporters extra zekerheid over de kwaliteit en zuiverheid van een product. Producten met dit keurmerk worden regelmatig steekproefsgewijs gecontroleerd op onder meer verontreinigingen en afwijkingen van de opgegeven samenstelling.
Advies van het RIVM
Het RIVM adviseert amateursporters om, voordat ze een sportsupplement kopen, altijd het etiket goed te lezen en te controleren welke ingrediënten en doseringen erin zitten. Ook wordt door de onderzoekers aangeraden om sportsupplementen niet zomaar te combineren met andere cafeïnehoudende producten, en bij twijfel over veiligheid of interacties een arts, diëtist of apotheker te raadplegen, zeker bij bestaand medicijngebruik of onderliggende gezondheidsklachten.
Opvallend is verder dat jongeren tussen de 15 en 24 jaar, samen met vrouwen, het minst goed op de hoogte blijken te zijn van de exacte samenstelling van hun sportsupplementen. Het RIVM roept fabrikanten en verkopers dan ook op om duidelijker te communiceren over ingrediënten en mogelijke risico’s, en pleit voor meer gerichte voorlichting op deze groepen, die volgens de cijfers relatief vaker onbewust risico’s lopen door onvoldoende kennis van de exacte ingrediënten en doseringen.
Voor mensen die overwegen te starten met sportsupplementen, is het goed te bedenken dat de basis van sportprestaties nog altijd wordt gelegd door voldoende slaap, een gevarieerd voedingspatroon met genoeg eiwitten en koolhydraten, en een goed opgebouwd trainingsschema. Supplementen kunnen op de marge helpen, maar vervangen deze basisprincipes niet, hoe overtuigend de marketing soms ook klinkt.
Veelgestelde vragen over sportsupplementen
Zijn sportsupplementen nodig voor amateursporters?
Voor de meeste amateursporters die recreatief sporten, is een gevarieerd voedingspatroon vaak voldoende om voldoende energie en voedingsstoffen binnen te krijgen. Sportsupplementen kunnen in specifieke situaties, zoals intensieve trainingsschema’s of een tekort aan bepaalde voedingsstoffen, een zinvolle aanvulling zijn, maar zijn voor de meeste recreatieve sporters zelden strikt noodzakelijk.
Welke sportsupplementen worden het meest gebruikt?
Uit het RIVM-onderzoek blijkt dat eiwit (proteïne), cafeïne, calcium, magnesium, vitamines en creatine de meest voorkomende ingrediënten zijn in de gebruikte sportsupplementen, vooral bij krachtsport, fitness, wielrennen en hardlopen.
Hoe weet ik of een sportsupplement veilig is?
Controleer altijd het etiket op de exacte ingrediënten en doseringen, kies bij voorkeur producten met een erkend keurmerk zoals NZVT (Nederlands Zekerheidssysteem Voedingssupplementen Topsport), en overleg bij twijfel met een arts of diëtist, vooral als je regelmatig andere cafeïnehoudende producten zoals koffie of energiedrank gebruikt.
Meer weten over voeding, supplementen en sport? Bekijk ook de andere artikelen op de thema-pagina N&S Magazine.
