Het prikkelbaredarmsyndroom vanuit de darm bekeken

Het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) is de meest voorkomende functionele darmstoornis in de Westerse wereld. Wereldwijd heeft 1 op de 10 mensen last van prikkelbare darmen. PDS wordt gekenmerkt door een verstoorde beweeglijkheid van het maag-darmkanaal (diarree, obstipatie, krampen), overgevoeligheid (pijn), inflammatie, veranderingen in het microbioom en intestinale hyperpermeabiliteit. Bij PDS-patiënten gaat er te veel informatie van de darmen naar de hersenen, waardoor PDS-patiënten eerder pijn ervaren en gevoeliger zijn voor psychische klachten zoals depressie en angsten. Ongeveer 20% van de PDS-patiënten heeft last van psychische klachten. Ook is er vanuit de hersenen te veel regulatie naar de darmen, waardoor symptomen zoals diarree, obstipatie of darmkrampen kunnen ontstaan.

Oorzaken van het prikkelbaredarmsyndroom

PDS kent multifactoriële oorzaken, waaronder genetische aanleg, stress/trauma, voeding, een microbiële dysbiose, een vroegere infectie (postinfectieuze PDS), inflammatie en/of het gebruik van antibiotica. In veel gevallen is er een aanwijsbaar moment waarop de darmen zijn gesensibiliseerd. Triggers vanuit de omgeving, zoals stress, bepaalde voedingsmiddelen of een infectie kunnen klachten verergeren.

Veel voorkomende klachten bij het prikkelbaredarmsyndroom

Doordat het hele systeem betrokken is bij PDS, kent PDS veel variaties in klachten. Grofweg zijn PDS-patiënten onder te verdelen in drie subtypes: voornamelijk diarree (door te veel beweging van de darm), voornamelijk obstipatie (door te weinig beweging van de darm) en een gemengd type waarbij zowel diarree als obstipatie voorkomen. Naast diarree en obstipatie kunnen andere klachten voorkomen:

• Gastro-intestinaal: buikpijn, buikkrampen, opgeblazen gevoel en/of winderigheid
• Systemisch: fibromyalgie
• Psychisch: depressies, angststoornissen

Intestinale hyperpermeabiliteit

15 tot 50% van de PDS-patiënten heeft een verhoogde darmpermeabiliteit door verlies van tight junctions. Door de verhoogde permeabiliteit ontstaat immuunactivatie en inflammatie. Een mucosale inflammatie kan leiden tot overgevoeligheid en verstoring van epitheliale en neuromusculaire functies. Hierdoor wordt ook de beweeglijkheid van de darm – de peristaltiek – verstoord. Immuunactivatie als gevolg van een hyperpermeabele darm speelt via dit mechanisme een belangrijke rol in het ziektebeeld van PDS. Bij postinfectieuze PDS wordt er tevens een chronische inflammatie-geïnduceerde verhoging van de serotonine signalering gezien, wat PDS-symptomen en overgevoeligheid kan veroorzaken.

Serotonine

Serotonine is een belangrijke neurotransmitter die onder andere betrokken is bij de beweeglijkheid van de darm, de opbouw van de mucosa en ontstekingsreacties. Het zorgt ook voor een nauwe communicatie tussen de darmen en de hersenen waarmee het onder andere de stemming reguleert. Onderzoek laat zien dat de serotonerge transmissie tussen de darm en de hersenen verstoord is bij patiënten met PDS. Serotonine is verlaagd bij mensen met constipatie-PDS en verhoogd bij diarree-PDS.

Oorzaken van intestinale hyperpermeabiliteit bij PDS

Stress
Stress is één van de belangrijkste veroorzakers van intestinale hyperpermeabiliteit en immuunactivatie en heeft daarmee grote invloed op de darmgevoeligheid, darmbeweeglijkheid en secretoire functies van de darm. Het effect van stress op PDS-symptomen verloopt waarschijnlijk via het microbioom en een dysbiose. Stress leidt onder andere tot vermindering van lactobacillen en bifidobacteriën en verhoogt de pathogeniciteit van bacteriën waaronder Campylobacter jejuni en E. coli. Uit onderzoek blijkt dat PDS-patiënten een sterkere reactie van de darm hebben op stressprikkels dan mensen zonder PDS.

Voeding
Een Westerse voeding met weinig vezels en omega 3-vetzuren, veel suiker, zout, verzadigd vet en omega 6-vetzuren verhoogt het risico op PDS. Bij mensen met PDS kan een hoge omega 6/omega 3 ratio leiden tot meer somatische symptomen en depressieve klachten. Een Westerse voeding is ook gerelateerd aan een pro-inflammatoir microbioom. Intestinale inflammatie kan de voedselvertering en de tolerantie van bijvoorbeeld fermenteerbare vezels en histaminerijke voeding verminderen. Ook gluten kunnen bij mensen met PDS klachten geven. Gluten verstoren de intestinale permeabiliteit waardoor het enterische en autonome zenuwstelsel wordt verstoord. Een verstoord microbioom en voedselintolerantie gaan gepaard met inflammatie waardoor de darmwand verder verstoord raakt.

Infecties
Het doormaken van een infectie is één van de mogelijke oorzaken van PDS. Bij mensen met postinfectieuze PDS is intestinale inflammatie en hyperpermeabiliteit waargenomen. Ook veranderingen in mucosale immuuncellen, mestcellen, het microbioom en het enterale zenuwstelsel ten gevolge van de infectie speelt mogelijk een rol bij het ontstaan van PDS-symptomen.

Behandelopties bij het prikkelbaredarmsyndroom

Het wegnemen van triggers die PDS-symptomen uitlokken is belangrijk om de vicieuze cirkel van darmsymptomen, verstoringen in het dagelijks leven en psychische klachten te doorbreken. Omdat PDS verschillende triggers kent die voor iedereen anders zijn, is er niet één behandeling die voor iedereen werkt. Er zijn dan ook veel behandelopties die voor iedereen anders uitpakken. Hierdoor kan het lang duren voordat een effectieve optie voor een persoon gevonden is. Leefstijl, voedingsadviezen, oplosbare vezels, accupunctuur en psycho- en hypnotherapie zijn enkele voorbeelden van behandelingen die zinvol kunnen zijn. Daarnaast zijn er mogelijkheden voor medicijnen en/of voedingssupplementen die zich ofwel richten op de hersenen ofwel op de darmen.

Stressreductie
Stress is een belangrijke trigger van PDS. Het verminderen van stressprikkels, het verhogen van de draagkracht en traumaverwerking kunnen helpen PDS-klachten te verminderen. Door beperkte effecten van medicatie, bijvoorbeeld antidepressiva, zijn niet-medicamenteuze opties zinvol. Denk bijvoorbeeld aan hypnotherapie, cognitieve gedragstherapie, biofeedback, muziektherapie, EMDR en EFT. Ook adaptogenen zoals ashwagandha, rhodiola en citroenmelisse kunnen helpen de weerbaarheid tegen stress te verhogen.

Beweging
Regelmatige, maar niet overmatige, beweging verbetert PDS-klachten bij PDS-patiënten met obstipatie. Beweging verbetert de stoelgang en vermindert gasvorming.

Voeding
Uit onderzoek blijkt dat 64 tot 89% van de patiënten met PDS last krijgt van buikpijn, een opgeblazen gevoel en/of winderigheid bij het eten van fermenteerbare vezels. Deze vezels zitten onder andere in tarwe, rogge, peulvruchten, sommige groenten en fruit, melk en yoghurt. Ook gluten en histaminerijke voeding kunnen klachten verergeren. Met een goede anamnese en/of (laboratorium)onderzoek kan achterhaald worden welke voedingsmiddelen een verhoogd risico geven op klachten. Een individueel passende voeding helpt bij het verminderen van klachten.

Infectie bestrijden
Een acute of chronische infectie kan de darmwand verstoren wat kan leiden tot inflammatie en verergering van PDS-klachten. Paddenstoelen en kruiden, zoals knoflook, tijm, oregano, gember en Pau d’arco hebben antipathogene eigenschappen en kunnen helpen bij het verminderen en/of voorkomen van infecties.

Supplementen bij het prikkelbaredarmsyndroom

Naast stressreductie, leefstijladviezen en een passende voeding kan ook suppletie ondersteuning bieden bij mensen met PDS. Vanwege de verstoringen in het microbioom, de darmwand en inflammatie, zijn voornamelijk nutriënten die deze systemen ondersteunen, zinvol.

Verbeteren van het microbioom – probiotica
Uit onderzoek blijkt dat 20 tot 35% van de PDS-patiënten die probiotica gebruikt, minder last heeft van een opgeblazen gevoel, diarree, obstipatie en buikpijn. De productie van korteketenvetzuren (acetaat, propionaat en butyraat) vanuit prebiotische vezels door het microbioom is waarschijnlijk één van de effecten van probiotica. Probiotica hebben ook een ontstekingsremmend effect: ze verminderen ontstekingsbevorderende cytokines en verhogen ontstekingsremmende cytokines. Daarnaast kunnen probiotica helpen de tight junctions te versterken en daarmee de barrièrefunctie van de darm te verbeteren.

Prebiotica: psyllium, lariks, acacia, guarboon
Alhoewel veel PDS-patiënten fermenteerbare vezels niet goed verdragen, kunnen bepaalde vormen van fermenteerbare en oplosbare vezels juist een positief effect hebben. Dit zijn onder andere psyllium, lariks, acacia en guarboon vezels. Deze vezels worden langzaam gefermenteerd waardoor er geen overmatige gasproductie vanuit het microbioom plaatsvindt. Uit onderzoek blijkt dat 6 gram guarboon vezels gedurende 12 weken zorgt voor een minder opgeblazen gevoel. Ander onderzoek laat zien dat 5 gram guarboon vezels kan helpen bij het verminderen van buikpijn.

Verbeteren van de darmwand – glutamine
Glutamine is het meest bekende nutriënt ter verbetering van de intestinale permeabiliteit. Het lichaam kan, tot op zekere hoogte, zelf glutamine aanmaken uit glutamaat en ammonium. Een tekort aan glutamine kan ontstaan bij metabole stress (bijvoorbeeld na een operatie of bij wonden), ontstekingen, infecties, chronische stress, intestinale hyperpermeabiliteit en zware lichamelijke activiteit. Omdat glutamine essentieel is voor de energieproductie van darmcellen en immuuncellen, kan een tekort leiden tot een verhoogde darmpermeabiliteit en een verminderde werking van immuuncellen.

Verminderen van inflammatie – omega 3-vetzuren
Onderzoek wijst uit dat PDS-patiënten meer pijn ervaren als de ratio tussen omega 6- en omega 3-vetzuren hoog is (te veel omega 6 ten opzichte van omega 3). Verlagen van deze ratio kan door de omega 6-inname te verminderen en/of de inname van omega 3 te verhogen. Een tekort aan omega 3-vetzuren is ook gerelateerd aan een dysbiose en inflammatie. Suppletie van omega 3-vetzuren kan helpen het microbioom te verbeteren en ontsteking te remmen.

Vitamine D
Veel mensen met PDS hebben een tekort aan vitamine D. Vitamine D speelt een belangrijke rol in het immuunsysteem. Suppletie kan helpen klachten te verminderen en de kwaliteit van leven te verhogen.

Referenties kunnen opgevraagd worden bij de redactie.

Dit artikel is mogelijk gemaakt door Stichting Orthomoleculaire Educatie, www.soe.nl