Leren met licht te resoneren

Zijn filosofie bouwt voort op de geestelijke traditie zoals die sinds duizenden jaren aan de mensheid is aangeboden. Centraal in deze filosofie staat het “Ken uzelf” en de universele moraal die ermee verband houdt. In dit artikel wordt een en ander bondig weergegeven, met name datgene wat betrekking heeft op gezondheid en ziekte.

In het begin van de vorige eeuw ontstond in Europa belangstelling voor de psychosomatische geneeskunde. Tot op de dag van vandaag is de reguliere geneeskunde echter vooral Cartesiaans georiënteerd: het fysieke en het psychische worden als twee gescheiden zaken gezien. Er is ongetwijfeld enorme vooruitgang geboekt, maar hoe komt het dat de bevolking steeds vaker ziek wordt en dat depressiviteit de hart- en vaatziekten als volksziekte naar de kroon steekt?

Omraam Mikhaël Aïvanhov stelt in de ontwikkeling van geneesmiddelen vast, dat er sprake is van een ontwikkeling van het grove naar het subtiele, zoals dat ook in de natuurkunde heeft plaatsgevonden. Hij illustreert dit bijvoorbeeld aan de hand van de ontdekking van de hormonen en hoe die via de endocriene klieren hun werk doen. Hij vraagt zich af in hoeverre de medische wetenschap zal doorpakken en bereid is te erkennen dat deze klieren zelf bestuurd en gevoed worden door nog subtielere organen. (Zou Hippocrates, de aartsvader van de Westerse geneeskunde, zijn onderwezen in de leer van de chakra’s toen hij in India was?) Juist voor het verband tussen materie en geest en hoe deze tot een vruchtbare samenwerking kunnen komen bij gezondheid en ziekte, kan de spirituele filosofie en pedagogie van Omraam Mikhaël Aïvanhov van grote waarde zijn.

Zijn visie daarop luidt kort en krachtig: ‘Je kunt lichamelijke ziekten met psychische middelen proberen te genezen: de gedachte, het gebed…, maar zelfs in het beste geval zal dat veel tijd in beslag nemen. Meestal kan men echter niet wachten met de behandeling en moeten materiële middelen worden aangewend: geneesmiddelen, operaties… Toch zijn de spirituele middelen op lange termijn als enige doeltreffend. Als je leert de dingen vanuit het gezichtspunt van de ziel en de geest te organiseren, zal je dat jaren kosten, maar op den duur zul je erin slagen de orde en de harmonie tot op het fysieke vlak door te voeren. Alle materiële verschijnselen hebben hun oorzaak boven, en het fysieke lichaam gehoorzaamt, schikt zich, modelleert zich volgens de richtlijnen die het van het gevoel, de gedachte… en zelfs van de ziel en de geest ontvangt.’ (1)

‘Het onzichtbare beveelt het zichtbare, de subtiele wereld, de geest, beveelt de materie,’ zegt Aïvanhov. (2) Hij beroept zich in zijn filosofie op wat hij de wetenschap der Ingewijden noemt. Het zijn z’n eigen ervaringen en inzichten, gekoppeld aan de esoterische traditie van Oost en West. Hij legt het accent op het manifesteren van het geestelijke in het materiële, zoals in het Onze Vader staat: ‘Uw Wil geschiede op aarde zoals in de hemel…’ Hij verschaft ons in zijn pedagogie methoden die erop zijn gericht de geest opnieuw – door bewust denken, voelen en handelen – met de materie te verbinden. Hij propageert geenszins het onthechten, het loslaten van de ‘leerstof’ die de materie letterlijk biedt. Materie beschouwt hij als een condensatie van de geest, maar deze hebben in de loop der tijd, zeker in het bewustzijn van de mens, hun samenhang verloren.

Voor Aïvanhov is een harmonieus leven dé voorwaarde voor echte gezondheid. ‘Met een diep begrip van harmonie zullen ziekten verdwijnen. Als er ware geneesheren op aarde bestaan, zijn dat de Ingewijden, want zonder dat ze medicijnen toedienen, dringen ze door tot de bron van de ziekte: de afwezigheid van harmonie. Want een ziekte is een vorm van wanorde.’ (2) Hoe kweek je draagvlak voor deze benadering bij diegenen die verantwoordelijkheid dragen zodra zij een patiënt in behandeling nemen? Bovendien, deze benadering vraagt meer tijd. Hoe ”verkoop” je dit in een tijd waarin alles roept om directe behoeftebevrediging?

Het menselijk wezen is gemaakt om al het kwade in zichzelf te neutraliseren. Dit veronderstelt echter dat het bewustzijn, het geestelijk aspect, wordt ingezet. Maar nu overheerst de voorkeur voor de materiële insteek, waarbij van de veelal chemische middelen, die worden aangewend, de bijwerkingen vaak een probleem vormen. Maar ja, ze sorteren wel onmiddellijk effect! Aïvanhov geeft tevens aan dat middelen, die ogenschijnlijk aan alle voorwaarden voldoen nadat ze zijn uitgetest op dieren, niet altijd adequaat zijn, omdat onvoldoende wordt onderkend dat de innerlijke structuur van de mens totaal anders, uniek van aard is.

Aïvanhov erkent volledig de indelingen als het chakra-systeem uit India en de Kabbala uit het Midden-Oosten. Zelf kiest hij echter voor een tweedelige structuur. Hij spreekt over de hogere en de lagere natuur van de mens, respectievelijk de individualiteit en de persoonlijkheid. De lagere natuur is een gecondenseerde versie van de hogere natuur, en afhankelijk van de graad van evolutie van ieder mens, verhoudt het ‘ik’ zich anders tot die twee naturen. (3)

De lagere natuur (de persoonlijkheid) omvat ons handelen, ons voelen en ons denken. De hogere natuur (de individualiteit) is opgebouwd uit een meer subtiele kwaliteit van deze drie gebieden. Hogere en lagere natuur zijn als het ware spiegelbeeldig ten opzichte van elkaar. De lagere natuur in ons draagt de erfenis van de aardse evolutie in zich, waarin vooral het overleven centraal staat met haar instincten en begeerten. Daarom is het erop uit te behouden wat ze heeft en te nemen wat ze krijgen kan. Gedurende miljoenen jaren is zij daarin zeer listig geworden! De individualiteit is opgebouwd uit subtielere elementen, kwaliteiten en deugden als liefde, wijsheid en waarheid. Zij staat voor de belofte van de geest. Zij wordt ook wel het Zelf genoemd.

Aïvanhov leert dat de zon op heel diepzinnige wijze symboliseert waar de individualiteit voor staat: onbaatzuchtige en zuivere dienstbaarheid, het geven van licht, warmte en levenskracht. Alles van de beide naturen is in ons aanwezig. Hoe geweldig zou het zijn als we de persoonlijkheid bereid zouden kunnen maken, met al haar krachten en ervaring, de gidsrol van de individualiteit te aanvaarden! De grote meerderheid van de mensen voert geen of weinig regie over de persoonlijkheid, die alleen maar gaat voor directe behoeftebevrediging, zoals het de ware consument betaamt. Is het dan vreemd als de gezondheidszorg op deze behoeften inspeelt? Behandelingen en medicamenten moeten direct effect sorteren, eenvoudig te begrijpen zijn; er is gewoon geen tijd om iemands leefwijze te bespreken.

Voor de geneeskunst der Ingewijden schuilt de ware therapie in het verheffen van de leefwijze. En daarbij draait alles om het leven vanuit een hoog Ideaal. Aïvanhov zegt hierover: ‘Eens zal de officiële wetenschap ontdekken dat veel onevenwichtigheid, zenuwziekten en depressies te wijten zijn aan het ontbreken van een geestelijk leven, het ontbreken van een spiritueel ideaal…’ Pas wanneer een harmonische afstemming tussen geest en lichaam ontstaat, kan de zuivere psychosomatiek zijn intrede doen.’ Ook de bekende Zwitserse arts en dieptepsycholoog Carl Gustav Jung refereert hieraan. Hij zegt: ‘In de geneeskunde der oudheid was het bekend, dat de mogelijkheid, de persoonlijke ziekte tot een hoger en onpersoonlijker vlak te verheffen, een genezende uitwerking had. (..) Dit algemene gezichtspunt heft de enkeling op uit zichzelf en verbindt hem met de mensheid.’ (4)

Voor Omraam Mikhaël Aïvanhov is een Idee een generator van energie. Wil je echter uit deze energie leren putten, dan zul je de Idee moeten doorgronden, erin door moeten dringen en ermee aan het werk gaan. Je kunt denken aan vrijheid, gelijkwaardigheid, duurzaamheid. ’Een Idee is een wereld op zich. Plaats een verheven Idee in je hoofd en je zult zien wat dit voor je zal doen: het zal heel je bestaan verbeteren…’ (5) Daarom raadt hij jongeren aan om kennis te nemen van de geesteswetenschap. De jeugd heeft er, als in alle tijden, behoefte aan te worden geïnspireerd door een Ideaal. Zonder een verheven Ideaal ontbreekt het aan een kompas in het leven, een maatstaf voor het maken van existentiële keuzes. Zie hier een werkelijk gezond makend pedagogisch aspect, in plaats van het voorbereiden van de jongeren op de “rat race”.

Veel aandacht besteedt Aïvanhov aan de methode hoe je de macht van de gedachte kunt ontwikkelen door deze te bevruchten met Ideeën. Hij beschouwt de gedachte als een levend en werkzaam schepsel “doordrenkt met de macht van de geest”. De gedachte is onbegrensd qua snelheid en doordringendheid. Dit is uitgebreid en herhaald getest tijdens telepathische experimenten. De mens genereert niet alleen maar gedachten uit zichzelf, maar fungeert, evenals bij gevoelens, zoals een radio-ontvanger en een -zender ten opzichte van de ether. We zijn ook verantwoordelijk voor onze gedachten. We kunnen ze voeden en onderwijzen, maar als we ze hun gang laten gaan, nemen ze bezit van de kamers van ons huis (ons bewustzijn) en leven op onze kosten, bij wijze van spreken. De gedachte is dus de eerst aangewezene om als instrument voor de gezondheid te dienen.

Fungeert de gedachte als stagiair van de geest, dan is het gevoel de hefboom naar realisatie. Want de gedachte is naar haar aard te subtiel om in de materie iets voor elkaar te krijgen. Hoe zet je gevoelens in? Door beelden aan te bieden waarmee een verlangen wordt gewekt. Feelings follow image. Actieve imaginatie is om die reden een centraal instrument in de Jungiaanse psychotherapie. Zo vindt er een geleidelijke overdracht plaats tussen gedachte en gevoel, waardoor realisatie binnen bereik komt. Aïvanhov geeft het voorbeeld van de zakkenroller in spe. Eerst koestert hij slechts de gedachte dat het zo gemakkelijk lijkt om te rollen als je rondkijkt in de drukke tram! Naarmate hij meer verlangen ontwikkelt, zal hij vroeg of laat tot de handeling van het zakkenrollen overgaan. (6)

Onderwerpen als de aura, de chakra’s en de zonnevlecht zijn welbekend. (7) Aïvanhov vindt het van weinig gezond verstand getuigen als je organen behandelt zonder eerst naar het zenuwstelsel te kijken. Een belangrijke therapeutische methode daarvoor kan de chiropraxie zijn, een zeer oude wetenschap die het belang van de wervelkolom benadrukt, zeker in relatie tot het zenuwstelsel. Ook de sinds 1971 ontwikkelde cranio-sacraaltherapie houdt hiermee verband. Juist met zijn zelfbewustzijn kan de mens zich op de subtiele, meer etherische aspecten van het leven richten. De innerlijke centra voeden onze endocriene klieren en die optimaliseren ons zenuwgestel. Dit is heel fundamenteel, want deze subtiele centra zijn voor de gezonde werking van onze circulatiesystemen en organen van essentieel belang. Aangezien miljoenen mensen in West-Europa antidepressiva slikken, kun je stellen dat velen een “zenuwfitnesstraining” goed kunnen gebruiken. In elke wezenlijke aanpak van ziekten behoort de kennis hierover aanwezig te zijn.

Afgezien van een harmonieuze leefwijze, het werken met een verheven Ideaal en het aandacht schenken aan de subtiele centra in onszelf, geeft Aïvanhov nog andere behandelwijzen aan, die instaan voor een meer fundamentele en tevens subtiele aanpak. (2) Hij beschouwt bijvoorbeeld de thalassotherapie als zeer heilzaam, omdat de samenstelling van het zeewater overeenkomst vertoont met het menselijk bloed. Alle elementen die ons organisme nodig heeft, zitten erin. Ook beveelt hij algen en zeewier aan als voedsel, omdat ze grote geneeskracht bezitten. Fytotherapie (fyto=plant) en aromatherapie hebben eveneens zijn voorkeur, bij de juiste dosering is de kans op bijwerkingen nihil. Samen met fytotherapie is magnetisme een van de oudste behandelmethoden. De celtherapie wijst Aïvanhov af (=het inspuiten van cellen van organen van met name dieren). In Afrika kom je het idee hierachter van oudsher tegen in de vorm van bijvoorbeeld het eten van het hart van een leeuw om diens kracht en stoutmoedigheid te bezitten. Omdat je dieren moet doden, of op zijn minst dierlijk materiaal gebruikt om dergelijke celtherapie mogelijk te maken, vindt Aïvanhov dat hier sprake is van zwarte magie.

Wat op dezelfde golflengte trilt, versmelt met elkaar, wordt één. Zoals de snaren van twee gelijkgestemde gitaren gaan trillen zodra je de snaren op een van hen aanslaat, ook al bevindt die zich op enige afstand. Deze resonantie noemen we op bewustzijnsniveau affiniteit. Aïvanhov beschouwt affiniteit als de belangrijkste kosmische wet, waar je mee kunt oefenen tijdens het eten. ‘Het voedsel is een liefdesbrief van de Schepper, die je moet doorgronden. Het is de beste, de krachtigste en de meest overtuigende liefdesbrief, waarin ons wordt verteld hoezeer we bemind worden… deze brief geeft ons leven kracht.’

De Inwijdingswetenschap neemt het begrip “heling” uiterst letterlijk: de mens is een “heel-al”, een afspiegeling van het universum. Hij kent zichzelf echter in beperkte mate en de geneeskunde kent hem evenmin. Zolang artsen en therapeuten er niet toe overgaan het leven – lichaam, ziel en geest – als een synthese te zien, blijft het behelpen. Indien zich acuut een ziekte openbaart, of men is slachtoffer van een ongeval, dient er adequaat te worden ingegrepen. In dit soort situaties pleit Aïvanhov voor het gezonde verstand; geef het leven voorrang boven alles! Onderwijl gaat ons leven door en daarin kun je keuzes maken over hoe je leeft, ongezond of gezond, onbewust of overeenkomstig door jou bewust gekozen spelregels. In dat laatste geval dragen we actief bij aan een glorieuze toekomst!

De verschillende lichamen van de mens hebben een etherisch dubbel, dat de kwintessens bevat van wat hij sinds lange tijd heeft opgebouwd, de kiemen van een “lichtlichaam” waar ziekte en dood geen vat op zouden hebben. Door te werken aan de “lichtkwaliteit” van wat we denken en voelen, aan de pure intenties van ons handelen, formeren we volgens Aïvanhov dit lichtlichaam. Van de vele methoden die hij ons aanreikt om met het licht te resoneren, noem ik er één: de yoga van de voeding.

“Duizenden mensen maken zichzelf ziek zonder te weten dat hun kwalen voortkomen uit de manier waarop zij zich voeden. (..) Een Ingewijde stemt zich voor het eten eerst af door zich te verbinden met de Schepper en hij stort zich vooral niet in gesprekken, maar eet in stilte.” (8)

Geboren in Macedonië, dat destijds deel uitmaakte van Bulgarije, ontmoet de jonge Mikhaël de geestelijk leraar Peter Deunov als hij 17 jaar oud is, en wordt zijn leerling. Aïvanhov gaat als hij 37 jaar is naar Frankrijk, wat voor de rest van zijn leven zijn voornaamste woonplaats is. Vanaf dat moment komt er een stroom van voordrachten op gang. Rond 1960 verbleef Aïvanhov een jaar in India, waar ingewijden hem de naam “Omraam” gaven, wat een diepzinnige verwijzing is naar de alchemistische verbintenis tussen tegenstellingen.

Zijn voordrachten geven uitdrukking aan een nieuwe spiritualiteit, een “levenskunst”, waarvan hij zelf voordurend het voorbeeld was. Inmiddels is zijn spirituele filosofie in meer dan 32 talen vertaald. In het Nederlands zijn inmiddels 31 titels verkrijgbaar.

1. O.M. Aïvanhov, Dagteksten 2008, (gedrukt in 2007), uitg. Prosveta
2. O.M. Aïvanhov, Harmonie en gezondheid, 1991, uitg. Prosveta
3. O.M. Aïvanhov, De gouden sleutel tot het oplossen van de levensproblemen, 2014 (4e druk), uitg. Prosveta
4. C.G. Jung, Over de grondslagen van de analytische psychologie, 1976, uitg. Lemniscaat, Rotterdam
5. O.M. Aïvanhov, Verzameld werk deel 24, 1981, Editions Prosveta, Fréjus, Frankrijk.
6. O.M. Aïvanhov, De macht van de gedachte, 2005, uitg. Prosveta
7. O.M. Aïvanhov, Subtiele centra van de mens, 2007, uitg. Prosveta
8. O.M. Aïvanhov, De yoga van de voeding, 2004, uitg. Prosveta

Klaas Laan heeft in Zandvoort een praktijk voor Jungiaanse psychotherapie en droomanalyse. www.therapeutenkring.nl

Voor de boeken van O.M. Aïvanhov: www.prosveta.nl

Voor activiteiten in Nederland in het kader van de filosofie van Omraam Mikhaël Aïvanhov: www.omraam.nl